Süreç komisyonunun ortak rapor taslağı ortaya çıktı: Neler var, neler yok?

Süreç kapsamında Mecliste kurulan “Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu”nun ortak rapor taslağı ortaya çıktı. Toplam 60 sayfadan oluşan rapor taslağının esas içeriğini ilk 37 sayfa oluştururken, sonraki bölümlerde komisyonun teknik çalışmaları, dinlenen isimler ve partilerin sunduğu raporlara yer verildi. 

Taslak, 7 temel başlıktan meydana geliyor ve ilk 5 bölüm sürecin başlangıcından bugüne uzanan kronolojik bir çerçeve sunuyor. Ortak rapor taslağında 'umut hakkı'ndan özel olarak söz edilmiyor; AİHM ve AYM kararlarına uyulması tavsiye ediliyor.

Kuruluş süreci ve siyasi mesajlar

“Komisyon Çalışmaları” başlıklı ilk bölümde, komisyonun kuruluşuna giden siyasi süreç anlatılıyor. Burada, Ahlat-Malazgirt etkinlikleri, 30 Ağustos törenleri, TBMM açılışında MHP Lideri Devlet Bahçeli ile DEM Partili vekiller arasındaki tokalaşma ve Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın konuşmalarına yer veriliyor. Ayrıca komisyonun çalışma prensipleri ve temel ilkeleri bu bölümde sıralanıyor.

Hedefler: “Terörsüz Türkiye”, demokrasinin güçlenmesi ve kalkınma

Rapor taslağının ikinci bölümünde komisyonun hedefleri aktarılıyor. “Terörsüz Türkiye”, demokrasinin güçlendirilmesi ve ekonomik refah artışı gibi başlıklar sıralanıyor. 

Üçüncü bölümde ise “Türk-Kürt kardeşliğinin tarihi kökleri” ve “kardeşlik hukuku” anlatılıyor.

{{5970938}}

Dinlemeler ve ortak mutabakat alanları

Dördüncü bölüm, komisyonun gerçekleştirdiği dinlemelerin analizine ayrılmış. Dinlenen isimlerin uzlaşı noktaları ve siyasi partiler arasındaki ortak yaklaşımlar özetleniyor.

Beşinci bölümde ise PKK’nin feshi ve silah bırakma sürecine yer veriliyor. 

Yasal çerçeve önerileri

Altıncı bölüm ise “Sürece ilişkin yasal düzenleme önerileri” başlığını taşıyor. Bu bölümde PKK’nin silah bırakması, örgüt üyelerinin durumu, toplumsal bütünleşme ve izleme/raporlama mekanizmasına dair yapılacaklar sıralanıyor. Ayrıca süreçte görev alanlara dair yasal güvence sağlanması önerisine yer veriliyor.

Raporda “müstakil ve geçici bir yasal düzenleme” vurgusu yapılıyor. Düzenlemelerin “cezasızlık ve af algısı yaratmaması” adına, yasadan yararlanacak herkes için adli işlem yapılacağı vurgulanıyor.

Demokratikleşme adımları

Taslağın yedinci bölümünde ise demokratikleşme önerilerine yer veriliyor. Bunlar arasında; yargının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarına uyması tavsiyesi, infaz eşitliğine dair öneriler, düşünce ve ifade özgürlüğü, basın özgürlüğü, toplantı ve gösteri yürüyüşleri önündeki engellerin kaldırılması ve şiddet içermeyen eylemlerin “terör” tanımı içinde yer almaması gibi öneriler yer alıyor.

“Doğuştan gelen haklar” için “iyileştirici düzenleme” önerisi 

Taslağın yedinci bölümündeki önerilerde ana dili ve eşit yurttaşlıktan özel olarak bahsedilmiyor ancak “Doğuştan gelen haklar” denilerek mevzuattaki engellemelere dair iyileştirici düzenleme yapılması öneriliyor. 

Kayyımlar için “Belediye meclisi seçsin” önerisi

Taslakta Terörle Mücadele Kanunu’nun (TMK) tamamen kaldırılması değil, kanunda belirleyici tanım üzerinden düzenleme yapılması öneriliyor. 

Seçim Kanunu ile Siyasi Partiler Kanunu’na dair ise “Ortak mutabakatla değişiklik önerisi getirilmesi” öneriliyor.

Kayyımlarla ilgili engelleyici bir hüküm olmamakla birlikte görevden alınma durumunda yeni belediye başkanı seçiminin belediye meclisi iradesine bırakılması öneriliyor.

Ortak rapor taslağında ayrıca “Sonuç ve değerlendirme” başlığını taşıyan 2 sayfalık bir final kısmı bulunuyor.

{{5971006}}

“Kürt” az, “Kürt meselesi” yok

Taslağın ilk beş bölümünde “Kürt” ifadesi yalnızca üçüncü bölümde, “kardeşlik” vurgusu içinde sınırlı biçimde geçerken, raporun tümünde “Kürt meselesi” ifadesine yer verilmemesi dikkat çekiyor. Öte yandan “terör”, “terörist”, “terör örgütü”, “Terörsüz Türkiye”, “terörün bitirilmesi”, “terörün zararları” ve “terörün tahribatı” gibi ifadelere sıklıkla yer veriliyor.

Taslakta Kürt meselesinin kök nedenlerine dair doğrudan bir tespit veya analiz bulunmuyor; geçmiş politikalara ilişkin tek cümlelik dahi olsa öz eleştirel bir değerlendirme yer almıyor.

Yasal düzenlemeler şartlara bağlı

Rapor taslağında, yapılacak yasal düzenlemeler, PKK’nin silah bırakmasının pratikte kesinleşmesi ve bunun devlet tarafından tespiti gibi şartlara bağlanıyor. Bu yaklaşım sürecin zamana yayılabileceği yorumlarına yol açıyor. Buna karşılık partilerin, silah bırakma ile yasal düzenlemelerin karşılıklı bir süreç olarak ilerlemesinde mutabakata vardığı ifade edildi.

Ayrıca taslakta yasal düzenlemeler, neredeyse tamamen yürütme organının pratikteki kararına bırakılıyor. Sürecin takibi için de yürütme tarafından bir özel görevlendirme yapılması ve bunun da bir yasal düzenlemeyle olması vurgusu yer alıyor.

{{5971005}}

---

Hak ve özgürlüklerin genişletilmesi için öneriler yapıldı

24 saat haber muhabiri Nergis Demirkaya’nın haberine göre, raporla çıkarılacak yasa “Toplumsal Bütünleşme”yi hedef olarak belirlemeli. Bu çerçevede, geçmişte yaşanan acıların ve travmaların onarılması, farklı toplumsal kesimler arasında güven duygusunun yeniden tesis edilmesi ve ortak bir gelecek perspektifinin güçlendirilmesi gerekiyor. Toplumsal bütünleşmenin, yalnızca hukuki ve idari düzenlemelerle değil; aynı zamanda kültürel, sosyal ve psikolojik boyutları da kapsayan uzun soluklu bir çaba gerektirdiği ifade edildi.

Öneriler:

• Komisyon, ifade özgürlüğü, basın özgürlüğü, örgütlenme ve toplantı-gösteri yürüyüşü hakkı gibi temel hakların kullanımının önündeki engellerin kaldırılmasının önemine vurgu yapan raporda şu önerileri getirdi:
• Özgürlüklerin tam ve eksiksiz kullanılmasının önündeki engellerin kaldırılması hedefiyle mevzuat gözden geçirilmelidir.
• Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nun hak ve özgürlükleri genişletecek ve hakkın özünü muhafaza edecek şekilde yeniden düzenlenmesi önerilmektedir.
• Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, etkinliği artırılacak şekilde yeniden yapılandırılmalıdır.
• Şiddet içermeyen hiçbir fiil terör suçu olarak nitelendirilmemeli ve ifade özgürlüğü kapsamında olması gereken eylemler terör suçu sayılmamalıdır. Bu bağlamda, Türk Ceza Kanunu, Terörle Mücadele Kanunu ve ilgili mevzuatın kanuni belirlilik ilkesi çerçevesinde ifade özgürlüğünü güçlendirecek şekilde yeniden düzenlenmesi önerilmektedir.
• Şiddet çağrısı, nefret söylemi ve terör propagandasıyla etkin mücadele sürdürülürken, hukuki sınırlar içinde kalan her türlü eleştiri, itiraz ve talebin demokratik yaşamın ayrılmaz bir parçası olarak korunduğunu gözetmek ve temin etmek maksadıyla; basın ve yayınla ilgili kanunlar gözden geçirilmelidir.
• Haberleşme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları, suç oluşturmaz. Bu hükme bağlı olarak uygulamada basın özgürlüğünü sınırlayıcı sonuçlar doğuran yasalar hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleri çerçevesinde yeniden ele alınmalıdır.
• Şeffaflık, demokratik katılım, parti içi demokrasi, çoğulculuk ve temsilde adalet ilkeleri doğrultusunda; Anayasa’nın 79’uncu maddesi çerçevesinde genel yargısal süreçler ile seçim yargısının belirlilik ve kanunilik ilkelerine uygun şekilde düzenlenmesi amacıyla yeni bir Siyasi Partiler Kanunu ile yeni seçim kanunlarının hazırlanması önerilmektedir.
• Demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarından olan siyasi partilerin kurumsal kimliklerinin korunması esas alınarak uygulamalar gözden geçirilmelidir.
• Siyasi Etik Kanununun hazırlanması önerilmektedir.

"Yerel yönetimlerin yetki ve sorumlulukları artırılmalı"

Komisyon raporunda, yerel yönetimlerin güçlendirilmesinin, demokratik katılımın artırılması ve hizmetlerin vatandaşlara daha etkin biçimde sunulması açısından önemli olduğunu değerlendirdi. Bu çerçevede, yerel yönetimlerin yetki ve sorumluluklarının, üniter devlet yapısı ve hukuk devleti ilkeleriyle uyumlu şekilde ele alınması gerektiği vurgulandı. Komisyon, yerel yönetimlere ilişkin düzenlemelerin, hem yerel demokrasiyi güçlendirecek hem de kamu hizmetlerinin etkinliğini artıracak bir denge içinde yapılmasının önemine işaret etti.

DEM Parti: İhtilaflı konular var, taslak süreci tamamlanmadı

Öte yandan DEM Parti komisyon üyeleri, "Rapor taslak çalışmasında bazı konularda mesafe kat edilmiş olsa da ihtilaflı konular halen mevcuttur. Rapor taslak süreci tamamlanmamıştır. Kamuoyuna gerekli bilgilendirmeyi en kısa zamanda yapacağız" bilgilendirmesini yaptı.

(Politika Servisi)