ŞOK’ta tazminatsız işten atıldılar, bir kentle birlikte direniyorlar

Trabzon’da ŞOK Marketler deposunda çalışan işçiler, düşük ücretler, gasbedilen fazla mesailer ve ağır çalışma koşullarına karşı iş bıraktı. İş bırakma eyleminin ardından içlerinden 30’u “İşçinin görevini yapmamakta ısrarı” anlamına gelen Kod 49 gerekçesiyle tazminatsız işten çıkarıldı. Bu kodla işten atılan işçilerin kıdem ve ihbar tazminatlarıyla birlikte işsizlik ödeneği hakları da fiilen gasbedildi. Direnişlerini Depo, Liman, Tersane ve Deniz İşçileri Sendikası (DGD-SEN) ile birlikte 10 gündür sürdüren işçiler, yalnızca kendi hakları için değil, uzun süredir sessizliğe gömülmüş Trabzon işçi sınıfı için de söz söylüyor. Yıllar sonra kentin ana caddelerinde “insanca çalışma koşulları” ve “insanca yaşamaya yetecek ücret” talepleri yeniden yankılanıyor.

"Trabzon’da benzer bir eylem yoktu"

Arsin Organize Sanayi Bölgesi’nde bulunan ŞOK deposunda çalışan işçiler, yakın dönemde Trabzon’da benzer bir işçi eyleminin yaşanmamış olmasının yükünü de sırtladıklarını söylüyor. Büyük bir zincire karşı ses çıkarmanın kolay olmadığını belirten işçiler, Migros deposunda yaşanan direnişin ardından biriken öfkenin ŞOK’ta açığa çıktığını ifade ediyor.

Bu süreci anlatan işçilerden biri, 30 yaşındaki Depo İşçisi Kadir Yılmaz. Yılmaz, bir buçuk yıldır ŞOK deposunda “toplamacı” olarak çalışıyordu. Daha önce Tekirdağ Çorlu’da 10 yıl boyunca tekstil fabrikasında çalışan Yılmaz, memleket özlemi nedeniyle Trabzon’a döndüğünü söylüyor: “Çorlu’da sanayi var, iş bulmak kolay. Ama memleketimizi özledik, döndük. Trabzon’daki ilk işim ŞOK depo oldu.”

"Fazla mesai yaptık ama maaşta göremedik"

İşçileri iş bırakmaya götüren sürecin temelinde ücretler, fazla mesailer ve keyfi uygulamalar var. Kadir Yılmaz, çalışma koşullarını şöyle anlatıyor: “Fazla mesai yapıyoruz ama maaşta karşılığını göremiyoruz. Amirimize söylediğimizde ‘Muhasebeci girmeyi unutmuş’ deniliyor. Aylar geçti, fazla mesailer hâlâ içeride.”

Depoda uygulanan sistemin fiilen fazla mesai gasbına dönüştüğünü anlatan Yılmaz, biriken fazla mesailer için ücret yerine zorla izin kullandırıldığını söylüyor: “90 saat fazla mesain varsa ‘10 gün ücretli izne çık’ diyorlar. Parayı istediğinde ‘İtiraz istemiyorum’ cevabını alıyorsun. İş yoğunken fazla mesaiyle işi bitiriyorlar, sonra iş azalınca zorla izne çıkarıyorlar.”

Bayram ve resmi tatillerde de yasal olarak ödenmesi gereken yüksek fazla mesai ücretlerinin verilmediğini belirten işçiler, itiraz ettiklerinde savunma ve ihtarlarla karşı karşıya kaldıklarını aktarıyor.

Adam kayırma, mobbing ve baskı

Depoda yalnızca ücret değil, adalet duygusunun da yok edildiğini söyleyen işçiler, adam kayırmanın sistematik olduğunu ifade ediyor.

“Bir hafta önce işe giren birini ofise alabiliyorlar. Üniversite mezunu, sertifikalı arkadaşlarımız varken ‘diksiyonu iyi’ denilerek geçiştiriliyor. Bayramda sadece bir gün izin var, dinlenmek isteyenin savunması alınıyor. Üç savunmada prim kesiliyor ya da mobbing başlıyor.”

Fiziksel koşullar: Soğuk, sıcak, yasak

İşçiler, deponun fiziki koşullarının da insan sağlığını hiçe saydığını anlatıyor.

“150 metreye 50 metre bir alan. Ne klima ne ısıtma var. Yazın kavruluyoruz, kışın donuyoruz. Ama amirlerin odasında klima var. Isınmak için sosyal alana gittiğimizde ‘yasak’ denilip dışarı çıkarılıyoruz.”

Geçen yıl gece çalışmalarıyla ilgili yapılan bir şikayet sonrası gelen müfettişlerin, gece çalışmasının yasal sınırlarını ve ‘denkleştirme’ uygulamasının hukuksuzluğunu ortaya koyduğunu hatırlatan Yılmaz, bazı işçilere eksik, fazla mesai ücretlerinin parça parça yatırıldığını ancak geçmiş yılların hesabının sorulmadığını söylüyor.

İş bırakma ve Kod 49 damgası

Migros deposundaki direnişin ardından ŞOK’ta da bardağı taşıran son damla, zam oranının telefonla bildirilmesi oluyor.

“Yüz yüze açıklama bile yapmadılar. Depoda oturma eylemi başladı. İlk gün ‘Geri dönün’ dediler ama artık inanmıyorduk.”

İkinci gün sendikaya üye olan işçiler, üçüncü gün Kod 49 gerekçesiyle işten atıldı. Toplam 30 işçi tazminatsız biçimde kapı önüne konuldu.

"İçeride kalanlar da baskı altında"

Başlangıçta 45 kişi olduklarını söyleyen Yılmaz, ekonomik zorunluluklar ve tehditler nedeniyle bazı işçilerin geri dönmek zorunda kaldığını anlatıyor: “Bir arkadaşımızın ağabeyini arayıp ‘Kardeşini al oradan yoksa seni de kovarız’ dediler. Borcu olan, çocuğu olan mecbur kaldı.”

Depodaki işleyişin ciddi biçimde aksadığını belirten işçiler, Trabzon dışındaki illere sevkiyatın neredeyse durduğunu söylüyor.

Kentle buluşan direniş

İşçiler, direnişi yalnızca depo önünde bırakmadı. Trabzon sokaklarında yürüyüşler düzenledi. “Çalmadık çırpmadık, hakkımızı aradık” diyen işçiler DGD-SEN ile birlikte kent merkezinde seslerini duyurdu. 

Yılmaz, Trabzon halkının desteğini özellikle vurguluyor: “Sosyal medyada bin yorumdan beşi olumsuz. Ailem de yanımda. 70 yaşındaki babam dün benimle yürüdü. Bu mücadeleyi anlayan bir kuşaktan geliyor.”

Talepler net

İşçiler Kod 49’un geri çekilmesini, gasbedilen kıdem ve ihbar tazminatlarının ödenmesini, sendikal hakların tanınmasını ve insanca çalışma koşullarını talep ediyor. “Haklarımızı iade edin, adam kayırmayı ve mobbingi bitirin” çağrısı yapıyorlar.

Kâr artarken işçiler kapı önünde

ŞOK Marketler zincirinin 2025 yılı üçüncü çeyrek ve ilk 9 aya ait finansal verileri, işçilerin talepleriyle şirketin mali tablosu arasındaki uçurumu gözler önüne seriyor. Şirketin brüt kâr marjı 2024’ün ilk dokuz ayında yüzde 17.5 iken 2025’te yüzde 20’ye yükseldi. Üçüncü çeyrekte bu oran yüzde 21.3’e ulaştı. FAVÖK marjı ise eksi seviyelerden yüzde 4.4’e çıktı.

İlk dokuz ayda yapılan toplam yatırım harcaması 3.3 milyar TL’ye ulaşırken, yalnızca üçüncü çeyrekte 1.2 milyar TL harcandı. Şirket 513 milyon TL net zarar açıklamış olsa da, faiz, vergi ve amortisman öncesi kârı 3.8 milyar TL olarak kayda geçti.

ŞOK Marketler, serveti 5.5 milyar TL olarak açıklanan, Türkiye’nin en zengin patronları arasında yer alan Murat Ülker’e ait Yıldız Holding bünyesinde bulunuyor.

Trabzon’da depo önünde süren bu direniş, işçilerin payına düşen yoksulluğa karşı, kâr tablosunun öte yüzünü görünür kılmaya devam ediyor.