Tanrıkulu’ndan Akın Gürlek’e 40 soruluk önerge

CHP Diyarbakır Milletvekili Av. Dr. Sezgin Tanrıkulu, Erdoğan tarafından Adalet Bakanlığına atanan Akın Gürlek’in yanıtlaması istemiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı’na 40 soruluk yazılı soru önergesi sundu.

Tanrıkulu, önergesinde Adalet Bakanlığı’nın hukuk devleti ilkesinin, insan haklarının, adil yargılanma hakkının ve yargı bağımsızlığının korunmasında anayasal sorumluluğa sahip temel kurumlardan biri olduğunu vurguladı. Önergede, önceki Adalet Bakanı Yılmaz Tunç döneminde yargı sistemi, ceza infaz rejimi, insan hakları uygulamaları, tutukluluk pratikleri, ifade ve basın özgürlüğü ile cezaevi koşulları gibi birçok alanda “ciddi yapısal sorunlar ve tartışmalar” yaşandığı ifade edildi. Tanrıkulu, yeni Adalet Bakanı Akın Gürlek’in hem önceki dönemde yapılan ve yapılmayan işlemler hem de kendi döneminde hayata geçirilmesi planlanan reformlar konusunda kamuoyuna ve TBMM’ye karşı şeffaf ve hesap verebilir bir çerçevede bilgi vermesi gerektiğini belirtti.

Üç başlıkta 40 soru

Tanrıkulu’nun önergesi üç ana bölümden oluştu.

İlk bölümde, Yılmaz Tunç’un bakanlığı döneminde çıkarılan yönetmelik, genelge ve düzenlemeler; Yargı Reformu Strateji Belgeleri kapsamında atılan adımlar; ceza infaz sistemindeki değişiklikler; cezaevlerinin kapasite artışı; insan hakları eylem planı uygulamaları ve yargı personeli sayısındaki artış gibi konulara ilişkin sorular yöneltildi.

İkinci bölümde ise yargı bağımsızlığı, Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) yapısı, tutukluluk uygulamaları, uzun tutukluluk süreleri, ifade ve basın özgürlüğü, işkence ve kötü muamele iddiaları, cezaevlerindeki aşırı doluluk ve savunma hakkının güçlendirilmesine yönelik eksik bırakıldığı belirtilen düzenlemeler soruldu.

Üçüncü bölümde ise Gürlek’in bakanlığı dönemine ilişkin planlanan reform ve projeler gündeme getirildi. Bu kapsamda, yeni bir Adalet Reformu Yol Haritası hazırlanıp hazırlanmadığı; yargı bağımsızlığını güçlendirecek yasal değişiklikler; HSK’nin yapısına ilişkin düzenlemeler; tutuklamanın istisnai hale getirilmesi; ceza infaz rejiminin insan hakları temelli yeniden yapılandırılması; cezaevlerinde bağımsız izleme mekanizmaları; işkence iddialarına ilişkin bağımsız soruşturma yapıları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmasını denetleyecek mekanizmalar gibi başlıklar yer aldı.

Tanrıkulu ayrıca, Adalet Bakanlığı’nın TBMM’ye düzenli “Adalet Sistemi Durum Raporu” sunup sunmayacağını ve adalet politikalarının oluşturulmasında sivil toplum, barolar ve akademinin katılımını sağlayacak mekanizmalar kurulup kurulmayacağını da sordu.

I. Sayın Yılmaz Tunç’un Bakanlık Döneminde Yapılan İşlemler

1. Sayın Yılmaz Tunç’un bakanlığı süresince çıkarılan tüm yönetmelik, genelge, tebliğ ve idari düzenlemeler nelerdir? Bunların konu başlıklarına göre sınıflandırılmış listesi var mıdır?
2. Yargı Reformu Strateji Belgeleri kapsamında hayata geçirilen düzenlemeler nelerdir? Kaçı fiilen uygulanmıştır, kaçı kağıt üzerinde kalmıştır?
3. Ceza infaz sistemine ilişkin yapılan değişiklikler nelerdir?
4. Denetimli serbestlik, koşullu salıverme, infaz süreleri ve infaz rejimi bakımından yapılan düzenlemelerin somut etkileri nelerdir?
5. Cezaevlerinin kapasite artışına yönelik yapılan yatırımlar, yeni cezaevi projeleri ve inşaatları nelerdir?
6. Cezaevlerinde sağlık hizmetleri, psikolojik destek, sosyal hizmetler ve rehabilitasyon programları kapsamında yapılan çalışmalar nelerdir?
7. Adli yardım sistemine ilişkin yapılan düzenlemeler nelerdir?
8. Dijital yargı (UYAP, e-duruşma, e-tebligat vb.) alanında yapılan yatırımlar ve projeler nelerdir?
9. İnsan hakları eylem planı kapsamında hayata geçirilen uygulamalar hangileridir?
10. Yargı personeli sayısı (hâkim, savcı, zabıt kâtibi, infaz koruma memuru vb.) ne kadar artırılmıştır?

II. Yapılamayan / Eksik Bırakılan İşlemler

1. Yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığını güçlendirmeye yönelik hangi anayasal ve yasal düzenlemeler yapılmamıştır?
2. Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun yapısına ilişkin reform neden gerçekleştirilmemiştir?
3. Tutukluluğun istisna olması ilkesine rağmen yaygın tutuklama uygulamaları neden önlenememiştir?
4. Uzun tutukluluk sürelerinin önlenmesine yönelik hangi yapısal tedbirler alınmamıştır?
5. İfade özgürlüğü ve basın özgürlüğü alanında yapısal reformlar neden hayata geçirilmemiştir?
6. Siyasi davalar, toplumsal olaylara ilişkin yargılamalar ve kitlesel dosyalar bakımından adil yargılanma hakkını güvence altına alan düzenlemeler neden yapılmamıştır?
7. İşkence ve kötü muamele iddialarına ilişkin bağımsız denetim mekanizmaları neden oluşturulmamıştır?
8. Cezaevlerinde aşırı doluluk sorununu çözmeye yönelik yapısal infaz reformu neden yapılmamıştır?
9. Savunma hakkının güçlendirilmesine yönelik barolarla iş birliği mekanizmaları neden geliştirilmemiştir?
10. Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin (arabuluculuk, uzlaştırma) adalete erişimi güçlendirecek şekilde yaygınlaştırılmasına yönelik politikalar neden yeterince uygulanmamıştır?

III. Sayın Akın Gürlek’in Bakanlığı Döneminde Yapılması Planlanan İşlemler ve Projeler

1. Yeni bakanlık dönemine ilişkin kısa, orta ve uzun vadeli Adalet Reformu Yol Haritası hazırlanmış mıdır?
2. Yargı bağımsızlığını güçlendirmeye yönelik yasal değişiklik taslakları var mıdır?
3. HSK yapısının demokratikleşmesine yönelik düzenleme planlanmakta mıdır?
4. Tutuklama tedbirinin istisnai hale getirilmesine yönelik mevzuat değişikliği yapılacak mıdır?
5. Uzun tutukluluk sürelerine karşı otomatik denetim mekanizmaları kurulacak mıdır?
6. Ceza infaz rejiminin insan hakları temelli yeniden yapılandırılmasına yönelik reform planı var mıdır?
7. Cezaevlerinde bağımsız izleme ve denetim mekanizması kurulacak mıdır?
8. İşkence ve kötü muamele iddialarını soruşturmak üzere bağımsız bir yapı oluşturulacak mıdır?
9. Adli yardım sisteminin güçlendirilmesine yönelik bütçesel ve kurumsal düzenleme yapılacak mıdır?
10. Savunma hakkını güçlendirmek için barolar ve TBB ile yeni protokoller yapılacak mıdır?
11. Dijital yargı sistemlerinde şeffaflık, denetlene bilirlik ve veri güvenliğini artıracak projeler var mıdır?
12. Çocuk adalet sistemi, kadın adaleti ve kırılgan gruplara yönelik özel yargı politikaları oluşturulacak mıdır?
13. Ceza adalet sisteminde onarıcı adalet modelleri yaygınlaştırılacak mıdır?
14. Toplumsal olaylara ilişkin yargılamalarda bağımsız gözlem mekanizması kurulacak mıdır?
15. Adalet Bakanlığı bünyesinde İnsan Hakları İzleme ve Raporlama Başkanlığı benzeri kurumsal bir yapı oluşturulması planlanmakta mıdır?
16. TBMM’ye düzenli periyodik “Adalet Sistemi Durum Raporu” sunulması planlanmakta mıdır?
17. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmasını denetleyecek özel bir mekanizma kurulacak mıdır?
18. Yargı etiği, yargı şeffaflığı ve hesap verebilirlik alanlarında yeni etik mevzuat düzenlemeleri yapılacak mıdır?
19. Yargı mensuplarına yönelik insan hakları temelli zorunlu hizmet içi eğitim programları oluşturulacak mıdır?
20. Adalet politikalarının oluşturulmasında sivil toplum, barolar, akademi ve meslek örgütlerinin katılımını sağlayacak katılımcı mekanizmalar kurulacak mıdır?

(Politika Servisi)