Kastamonu’nun 3’te 1’i madenlere satılık

Kastamonu’nun eşsiz doğası, geniş orman varlığı ve verimli tarım toprakları, maden ihaleleri ve ruhsatlandırma süreçlerinin kıskacında. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Taşınmaz Komisyonu kararlarıyla kentin dört bir yanına yayılan maden projeleri, bölgenin su kaynaklarını, endemik ürünlerini ve hayvancılığı geri dönüşü olmayan bir yıkımın eşiğine getirdi. Kentte satılığa çıkarılan alan 80 bin futbol sahası büyüklüğünde yani toplam 571 kilometrekare. Kastamonu’nun yüz ölçümü ise 1834 kilometrekare. Yani kentin 3’te 1’i madenler için tapulanıyor. 

80 bin futbol sahası alanı madenlere satılık

Polen Ekoloji Kolektifinin yaptığı araştırmaya göre Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), 2023 yılı başından bugüne kadar açtığı maden ihalelerinde Kastamonu’da toplam 47 ayrı ruhsat sahasını satılığa çıkardı. Bunlardan 14 adet ruhsat sahası 15 ayrı maden şirketine satıldı. İhalelerde satılığa çıkarılan ruhsat sahalarının toplam alanı 57 bin 329 hektar yani 80 bin 293 futbol sahası genişliğinde. Satılan ruhsat alanlarının toplam alanı ise 15 bin 579 hektar. Bu da 21 bin 819 futbol sahası genişliğine denk. Satılan ruhsat sahalarının 9 tanesi “mega maden” denilen 1000 hektardan büyük sahalar. 

Yandaş holdingler kente çöktü

Ruhsat sahalarını satın alan şirketlere baktığımızda özelleştirme ile 2004 yılında Cengiz Holdinge geçen Eti Bakır ilk sırada. Eti Bakır 1817 hektarlık bir sahayı tek başına, toplamı 1749 hektar olan iki sahayı ise Biz Madencilik ile birlikte satın aldı. Onu, AKP’nin bir diğer yandaş sermaye grubu Çalık Holding bünyesinde faaliyet gösteren Lidya Madencilik izliyor. Lidya Madencilik Kastamonu maden ihalelerinde toplamı 2 bin 62 hektar olan 2 sahayı almış durumda. Son yılların dev maden şirketlerinden birisi haline gelen Çarmıklı Ailesine ait Nurol Holdinge ait TÜMAD Madencilik ise 1654 hektarlık saha ile bu iki şirketin ardından geliyor. Satılan sahaların 2 tanesi için ÇED süreci başlatılırken, 1 tanesine ‘ÇED gerekli değil’ kararı verildi. Diğerleri için ise ÇED süreçleri devam ediyor. 

Tarım ve hayvancılığa maden ablukası

Kastamonu’nun simgesi haline gelen siyez buğdayı, Taşköprü sarımsağı, Tosya pirinci gibi endemik türlerin yetişme alanları, birer birer metalik maden ruhsatlarıyla kuşatılmış durumda. Küre ilçesindeki geniş ormanlık alanlar madene ruhsatlanırken, bu alanlarda bulunan Köstekçiler köyü, DDK Madencilik’e satılan 1400 hektarlık mega maden sahasının içinde kalıyor. Bozkurt ve Çatalzeytin ilçeleri satılan mega maden ruhsat sahalarıyla kuşatılmış durumda. Yine neredeyse tamamı ormanlarla kaplı birbirine komşu 3 saha Lidya Madencilik ve TÜMAD tarafından satın alındı. Hacıreissökü köyü de ruhsat sahası içinde kalıyor. 

Sular ve ormanlar zehir tehdidiyle karşı karşıya

Karabük-Bartın-Kastamonu illeri sınırında çok sayıda mega maden ruhsat sahası da satılmayı bekliyor. Kastamonu bu ihalelerden Merkez ve Pınarbaşı ilçeleriyle nasibini almış durumda. Taşköprü’de de Eti Bakır ve Biz Madencilik’in ortaklaşa aldıkları 2 ruhsat sahası var. Taşköprü ilçesi ruhsat sahasına 1500 m uzaklıkta. Bu geniş ormanlık alan ve tarım alanları ile kaplı sahalar Aşağıemerce köyünü içine alıyor. Gökırmak ve Aşağıçay ruhsat sahaları içinden geçerken, Yukarıemerce, Çördük ve Vakıfbelören köylerinin de yine ruhsat sahası içinde kalan haneleri var. Eti Bakır’ın Taşköprü’deki 1817 hektarlık diğer mega maden ruhsat sahası, tamamı ormanlık ve tarım alanlarından oluşan saha Çambaşı köyünü içine alıyor. Ese Çayı ruhsat sahası içinden geçerken, Taşköprü Elekdağ korunan alanı ise sadece 1250 metre mesafede. 

Barajın yanı başında maden sahası

Kastamonu’nun suları, aşırı su tüketen maden projeleri nedeniyle büyük risk altında. Özellikle Daday’da bulunan mega maden ruhsat sahası, Bezirgân Barajının sadece 120 metre yakınından geçerek bölgenin su rezervlerini kirletme potansiyeli taşıyor. Küre ilçesindeki geniş ormanlık alanlar ve Hacıreissökü köyü gibi yerleşim yerleri, Lidya Madencilik ve TÜMAD tarafından satın alınan sahalarla “zehirli atık deposu” olma tehdidiyle karşı karşıya. 

Milli parkların sınırına dayandılar

Kastamonu Merkez ve Tosya ilçelerindeki bu mega maden ruhsat sahaları Ilgaz Dağları Milli Parkı’na 700 m, Gavurdağı Milli Parkı’na 580 m, Dipsiz Göl Milli Parkı’na 940 m ve Kadınçayırı Tabiat Parkı’na 5 bin 970 m uzaklıkta. ‘Sözde’ korunan alanlar, madenlerle kuşatılmış durumda. 

İhalesiz verilen madenler

Sadece ihaleyle değil, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bağlı Taşınmaz Komisyonu aracılığıyla ihalesiz olarak verilen 103 ruhsatın önemli bir kısmı mermer ocağı (38 adet) ve metalik maden komplekslerinden oluşuyor. 8 adet bakır-kurşun-çinko-gümüş-demirle kompleks halde altın madeni ruhsat sahası var. Ayrıca tam 22 adet altın dışında çinko-kurşun-demirle kompleks halde veya tek başına bakır madeni ruhsat sahası var. Bunların 4 tanesi Acacia Maden’e, 2 tanesi Eti Bakır’a, 2 tanesi Miramar Maden San.’a, 2 tanesi Fedakar Maden’e, 2 tanesi Vipser Turizm’e ait.  Bunlar yetmezmiş gibi Kastamonu’da ayrıca 5 adet feldispat-kuvars-kuvarsit madeni ocağı, 2 adet de linyit ocağı ruhsat sahası bulunuyor.

Fay hatları üzerinde maden projeleri

Kastamonu, Kuzey Anadolu fay hattına (KAF) yakınlığı nedeniyle yüksek deprem riski altında. Maden sahalarının konumu, çevresel risklerin yanı sıra ciddi bir deprem tehdidini de beraberinde getiriyor. Kastamonu’nun Araç, İhsangazi ve Tosya ilçelerinin tamamı ile merkez ve Taşköprü ilçelerinin bir bölümü 1. derece fay hattı üzerinde yer alıyor. Bu hassas bölgelerde inşa edilecek zenginleştirme tesisleri ve atık su barajları, olası bir sarsıntıda ağır bir çevresel felakete yol açabilir. Tüm verilere bakıldığında Kastamonu’nun yüzde 49.2’lik bir oranla “ÇED gerekli değil” kararı verilen projeler ve toplamda 57 bin 329 hektarlık devasa bir ihale alanı ile geniş ölçekli bir maden baskısı altında olduğu görülüyor.