Malatyalı tütün üreticilerinin sorunları Mecliste: ‘Küçük üretici sözleşmeli sistem karşısında güvencesiz’

DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Serhat Eren, Malatya başta olmak üzere Doğanşehir, Hekimhan, Arguvan ve çevre kırsal yerleşimlerde geçim kaynağı olan tütün üretimine ilişkin sorunları Meclis gündemine taşıdı. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın yanıtlaması istemiyle soru önergesi veren Eren, sözleşmeli üretim ve yetkilendirme esaslarına dayalı piyasa düzeninin küçük üreticiyi alıcı firmalar karşısında zayıf bıraktığını belirtti.

Eren, tütün piyasasının mevcut yapısının üreticileri fiyat, alım miktarı ve ödeme koşullarında tek taraflı dayatmalarla karşı karşıya bıraktığını ifade ederek, son yıllarda üretici sayısı ve üretim miktarında yaşanan düşüşün kırsal yoksullaşmayı derinleştirdiğini ve üreticilerin tarımdan kopmasına yol açtığını kaydetti. Artan girdi maliyetleri, enflasyon, düşük alım fiyatları ve belirsiz sözleşme koşullarının Malatyalı üreticileri doğrudan etkilediğini vurguladı.

4733 sayılı Kanun kapsamında uygulanan yetki belgesi zorunluluğu ve sözleşme koşullarının küçük üretici ve satıcılar açısından ağır sonuçlar doğurabildiğini belirten Eren, yetki belgesi alamayan üreticilerin ürünlerini pazarlayamamasının ya da sınırlı kanallar üzerinden satışa zorlanmasının gelir kaybını artırdığını ifade etti. Yüksek idari para cezalarının da üreticiler üzerinde ek bir baskı oluşturduğunu kaydetti.

Eren, önergesinde Bakan Yumaklı’ya şu soruları yöneltti:

1- Malatya ilinde 2022, 2023, 2024 ve 2025 yıllarında tütün üreticisi sayısı, ekim alanı (dekar) ve üretim miktarı (ton) nedir? Bu veriler ilçe bazında ayrı ayrı nedir?

2- Malatya’da anılan yıllarda tütün üretimi için sözleşme yapan firma sayısı kaçtır? Bu firmaların sözleşme yaptığı üretici sayısı ve taahhüt edilen alım miktarı nedir?

3- Malatya’da tütün alımlarında 2022–2025 döneminde kilogram başına ortalama alım fiyatı nedir? Kalite ve sınıflara göre fiyat aralıkları nelerdir?

4- Malatya’da tütün üreticilerinin sözleşme koşulları, ödeme vadeleri, kesintiler ve alım uygulamalarına ilişkin Bakanlığınıza ulaşan şikayet sayısı kaçtır? Bu şikayetler üzerine yapılan denetim ve idari işlemler nelerdir?

5- Malatya’da 2022–2025 döneminde yetki belgesi başvurusu yapan üretici ve satıcı sayısı kaçtır? Kabul ve ret sayıları nedir? Ret gerekçeleri nelerdir?

6- Yetki belgesi alamayan üreticilerin yalnızca kooperatifler aracılığıyla satış yapabilmesine ilişkin düzenlemenin Malatya’daki etkilerine dair bir etki analizi yapılmış mıdır? Yapıldıysa sonuçları nelerdir?

7- Malatya’da 2022–2025 döneminde 4733 sayılı Kanun kapsamında uygulanan idari yaptırım sayısı kaçtır? Uygulanan ceza türleri ve toplam ceza tutarı nedir?

8- Malatya’da tütün üreticilerine yönelik mazot, gübre, ilaç, kurutma, depolama ve nakliye giderleri için özel bir destek programı bulunmakta mıdır? Bulunmuyorsa yeni bir destek programı planlanmakta mıdır?

9- Malatya’da tütün üretiminde verim ve kaliteyi etkileyen hastalık ve zararlılarla mücadele kapsamında son üç yılda hangi teknik destek ve eğitim çalışmaları yapılmıştır? İlçe bazında sayı nedir?

10- Tütün mamullerinde yerli tütün kullanım zorunluluğu oranlarının Malatya’daki üretici gelirine etkisi izlenmekte midir? Bu konuda hazırlanmış bir rapor var mıdır?

11- Malatya’da son üç yılda tütün üretiminden vazgeçen üretici sayısı kaçtır? Üretimden çekilme nedenlerine ilişkin bir saha çalışması yapılmış mıdır?

12- Malatya’da tütün üreticilerinin kooperatifleşmesini desteklemek amacıyla hibe, kredi veya teknik danışmanlık desteği verilmekte midir? Yararlanan kooperatif ve üretici sayısı kaçtır?