'Zararsız' denildi, ağır hasar bıraktı: Elektronik sigaralar yeniden gündemde

Rusya’nın Rostov bölgesinde üç gencin elektronik sigara kullanımı nedeniyle yoğun bakıma kaldırıldığı bildirildi. Akciğerlerinde ciddi hasar gelişen gençlerden birine, kamuoyunda “popcorn hastalığı” olarak bilinen bronşiolitis obliterans (BO) tanısı konulurken, diğerine elektronik sigara kullanımına bağlı akciğer hasarı anlamına gelen EVALI teşhisi koyuldu. EVALI tanısı alan gencin akciğer sönmesi yaşadığı ve cerrahi müdahale beklediği açıklandı.

Yaşanan vakalar, tütün endüstrisinin “daha az zararlı” ya da “zararsız” söylemleriyle özellikle gençlere pazarlanan elektronik sigaraların yol açtığı ciddi sağlık risklerini yeniden gündeme taşıdı.

“Ani gelişen akciğer hasarına neden oluyor”

Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Çalışma Grubu Başkanı Doç. Dr. Pınar Bostan, elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin çeşitli meyve aromalarıyla gençlere cazip hale getirildiğini, Türkiye’de de yasak olmasına rağmen bu ürünlerin yaygın şekilde kullanıldığını belirtti.

Elektronik sigara kullanımına özgü yeni bir hastalık olan EVALI’ye dikkat çeken Doç. Dr. Bostan, şu bilgileri paylaştı:

“EVALI, elektronik sigara kullanımı ile ilişkili akciğer hasarı ve akut solunum yetmezliğiyle seyreden, ölümle sonuçlanabilen bir hastalıktır. Rusya’daki vakalardan birinde görülen bronşiolitis obliterans ise küçük hava yollarının iltihabı ve geri dönüşümsüz daralmasıyla ilerler, kalıcı akciğer fonksiyon kaybına yol açabilir. Elektronik sigara aerosollerine maruziyet ile bu hastalık arasında giderek artan sayıda bilimsel kanıt bulunmaktadır.”

Doç. Dr. Bostan, elektronik sigaraların akciğerin savunma mekanizmalarını da zayıflattığını belirterek, solunan zararlı maddeleri dışarı atan tüycüklerin (silia) kısaldığını, hareket hızının yavaşladığını ve bazı bölgelerde tamamen kaybolduğunu aktardı. Bu durumun, zatürre gibi akciğer enfeksiyonlarının daha kolay gelişmesine neden olduğunu vurguladı.

“Akciğeri sessizce aşındırıyor”

Elektronik sigara içerisindeki toksik maddelerin, akciğeri koruyan hücreler arasındaki sıkı bağlantıları bozduğunu belirten Bostan, savunma bariyerinin zayıflamasıyla zararlı kimyasalların ve mikroorganizmaların akciğer dokusuna daha kolay ulaştığını ifade etti.

“Elektronik sigara, akciğerin kendini temizleme sistemini bozar. Geleneksel sigaranın yol açtığı kronik etkilerin yanı sıra ani gelişen akciğer hasarı ve solunum yetmezliğine de neden olabilir” dedi.

“Daha az zararlı değil, daha da zararlı”

Elektronik sigaraların “daha az zararlı” olduğu iddialarının bilimsel dayanağı bulunmadığını vurgulayan Doç. Dr. Pınar Bostan, bu söylemlerin tütün endüstrisinin manipülatif stratejilerinin ürünü olduğunu söyledi.

Elektronik sigaraların, geleneksel sigaradan farklı olarak ek sağlık riskleri barındırdığını ifade eden Bostan, yüksek konsantrasyonlarda nikotinle birlikte yüzlerce toksik kimyasalın solunabildiğine dikkat çekti. Bu maddelerin birçoğunun içeriği, miktarı ve akut toksisitelerinin hâlâ tam olarak bilinmediğini belirtti.

“Elektronik sıvılardaki kimyasalların bir araya geldiğinde nasıl etkileştiğini de bilmiyoruz. Bazı kimyasal kombinasyonların son derece tehlikeli olabileceği biliniyor. Ayrıca ‘kendi e-sıvını yarat’ gibi seçeneklerle binlerce farklı kombinasyon ortaya çıkıyor” diyen Bostan, incelenebilen elektronik sigara sıvılarının büyük bölümünün solunum yolları açısından tehlikeli maddeler içerdiğinin bilimsel olarak gösterildiğini aktardı.

Ağır metaller, toksik aromalar, patlama riski

Elektronik sigara sıvılarının ortak içeriğinde, geleneksel sigaralardan daha yüksek nikotin, akciğere solunması sakıncalı sıvı çözücüler, toksik aromalar, aldehitler, uçucu organik bileşikler, ultrafine partiküller, ağır metaller ile bakteri ve mantar metabolitleri bulunduğunu belirten Bostan, bu maddelerin farklı tank ve kartuş sistemlerinde kullanıldığını söyledi.

Bazı cihazların 250 santigrat dereceye kadar ısınabildiğini ve akciğerin en uç noktalarına ulaşabilen aerosoller oluşturduğunu belirten Bostan, “Bu nedenle cihaz arızalarına bağlı yanık ve patlama yaralanmaları da şaşırtıcı değildir” dedi.