Eğitim Sen deprem raporu: Konteyner sınıflar, okul terki ve öğretmen göçü derinleşiyor

6 Şubat 2023 depremlerinin üzerinden üç yıl geçmesine rağmen deprem bölgesindeki eğitim sistemi hâlâ ağır bir kriz içinde. Eğitim Sen’in 11 ili kapsayan kapsamlı raporu, milyonlarca öğrencinin ve yüz binlerce eğitim emekçisinin geçici, güvensiz ve eşitsiz koşullarda eğitim-öğretime mahkûm edildiğini ortaya koydu. Rapora göre yıkılan ya da hasar alan okulların ancak üçte biri tamamlanabildi; tamamlanan okullarda ise altyapı, ulaşım ve güvenlik sorunları sürüyor.

Hatay: Öğrenci sayısı 500 binden 400 bine düştü

Hatay’da kalıcı konutların yalnızca üçte biri teslim edilirken, okulların çevresi şantiye alanına dönüştü. Antakya ve Defne’de öğrenci sayıları deprem öncesinin çok altında kaldı. Kent genelinde 25 okul hâlâ konteynerlerde, onlarca okulda ısınma sorunu sürüyor. Bazı okul binalarının Emniyet ve Adliye tarafından kullanılması nedeniyle öğrenciler okulsuz bırakıldı. Öğretmenler ise 21 metrekarelik konteynerlerde barınmaya zorlanıyor.

Adıyaman: Eğitim geçicilik rejimine sıkıştı

Adıyaman’da yaklaşık 3 bin öğrenci konteyner ve prefabriklerde eğitim görüyor. Deprem sonrası 104 okul inşa edilse de psikososyal destek yetersizliği, anadili Türkçe olmayan öğrenciler için dil bariyeri ve 462 ücretli öğretmenle sürdürülen güvencesiz istihdam öne çıkıyor. MESEM’lerde çocukların erken yaşta çalıştırılması, üniversitede barınma ve ulaşım krizi eğitimi daha da kırılgan hale getiriyor.

Malatya: Beton yatırımı var, sosyal iyileşme yok

Malatya’da 74 konteyner kentte yaklaşık 77 bin kişi yaşamaya devam ediyor. Derslik sayısının artacağı açıklansa da kırsal bölgelerde kalabalık sınıflar ve öğretmenlerin barınma sorunları sürüyor. Rapora göre travma sonrası öğrenme kayıplarına dair yeterli veri bulunmaması, eğitimin niteliğini tehdit ediyor.

Maraş: Konteyner okullar kalıcılaşıyor

Kentte 356 okul ve 1666 derslik kullanılamaz durumda. Hâlâ 5 konteyner okulda 2186 öğrenci eğitim görüyor. İkili eğitim yaygın, kız çocuklarının eğitime devam oranı düşüyor. Ücretsiz yemek uygulamasının hayata geçirilmemesi, açlık ve yetersiz beslenmeyi derinleştiriyor.

Adana: Hasarlı okullarda eğitim sürüyor

Adana’da depremde hasar alan okulların bir bölümünde raporların değiştirildiği, yıkım ve güçlendirme kararlarının uygulanmadığı belirtiliyor. İkili eğitim nedeniyle ders süreleri kısaldı; öğrenciler yılda yüzlerce saat ders kaybı yaşıyor. Temizlik personeli, güvenlik ve ücretsiz beslenme desteği yok.

Urfa: Öğretmen açığı 12 bine ulaştı

Urfa’da derslik sayısı artsa da çok kalabalık sınıflar, ikili eğitim ve temizlik sorunları sürüyor. Mevsimlik tarım işçiliği ve çocuk emeği eğitimi kesintiye uğratıyor. Öğretmen açığı eğitimin niteliğini doğrudan etkiliyor.

Osmaniye: Konteyner yaşamı kalıcılaştı

Rapora göre Osmaniye’de öğretmen ve öğrenciler hâlâ konteynerlerde barınıyor. Psikososyal destek sınırlı, kırsalda internet ve ulaşım sorunları devam ediyor. Kalıcı okul ve konutlar üç yıldır tamamlanmadı.

Kilis: Şeffaflık yok, konteyner okullar gizleniyor

36 okul yıkılmasına rağmen yalnızca 18 yeni okul yapıldı. Konteyner okullar ve birleştirilmiş sınıflara dair net veri paylaşılmıyor. Yeniden inşa süreci “başarı hikâyesi” söylemiyle örtülüyor.

Diyarbakır: Konut var, eğitim ve ulaşım yok

Yeni yerleşim alanlarında okullar ve ulaşım yetersiz. Konteyner kentlerin tahliyesi sosyal destek olmadan yapılıyor. Okul inşaatları sürse de merkez-kırsal eşitsizliği devam ediyor.

Antep: Konteyner okullar ve ücretli öğretmenler

İslahiye ve Nurdağı’nda konteyner okullar sürüyor. Birleştirilmiş sınıflar ve ücretli öğretmenlik yaygın. Kadrolu istihdam ve kalıcı okul yatırımları yetersiz.

Elâzığ: Rakamlar iyimser, sahadaki tablo ağır

Okul yapımları sürse de kırsalda sınıflar kalabalık, rehberlik ve psikososyal destek yetersiz. Konteyner kentlerin kapatılması yeni eşitsizlikler yarattı.

Talepler

• Raporda öne çıkan ortak talepler şöyle sıralandı:
• Konteyner okullar kapatılmalı, kalıcı ve güvenli okul binaları yapılmalı.
• Her öğrenciye ücretsiz bir öğün yemek, temiz su, ulaşım ve dijital erişim sağlanmalı.
• Psikososyal destek ve rehberlik hizmetleri yaygınlaştırılmalı.
• Ücretli ve geçici istihdam son bulmalı, kadrolu öğretmen ve personel istihdamı sağlanmalı.
• Öğretmenler için lojman ve kira desteği hayata geçirilmeli.
• MESEM’ler ve çocuk emeği uygulamalarına son verilmeli.
• Kamu kaynakları özel okullara değil devlet okullarına aktarılmalı.
• Cemaat ve vakıflarla yapılan protokoller iptal edilmeli.

Eğitim Sen raporu, deprem bölgesindeki eğitim krizinin yalnızca fiziki yıkımdan değil, siyasi tercihlerden kaynaklandığını vurguluyor. Üç yılın sonunda konteyner sınıflar, ikili eğitim, öğretmen göçü ve okul terkleri sürüyorsa bunun nedeni “imkânsızlık” değil, kamusal eğitimi öncelemeyen politikalardır. Raporda, “Her çocuk için eşit, parasız ve kamusal eğitim” çağrısı yineleniyor ve deprem bölgesindeki eğitim hakkı mücadelesinin süreceği belirtiliyor.