Çiftçiye ‘kuru tarım’ dayatması, ihaleye ‘su ürünleri’ sofrası

Aydın - Büyük Menderes Havzası’nda yaşanan kuraklık nedeniyle geçtiğimiz yıl Aydın Valiliği çiftçiye tarımsal sulamada yüzde 50 kısıtlama getirip "kuru tarıma" zorlarken, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün "suyu kritik seviyede" denilen iki büyük barajı ticari balıkçılık için ihaleye çıkardığı ortaya çıktı. Çiftçiye damlası hesaplanan su, ihale masasında ticari meta haline getirildi.

Çiftçiye ‘su yok’, ihaleye ‘7 ton balık’ var

Aydın Valiliği İl Kuraklık Kriz Merkezi, barajlardaki su seviyelerinin kritik noktada olduğunu belirterek, bu yıl tarım alanlarının ancak yarısına su verilebileceğini duyurdu. Çiftçiden alışkanlıklarını bir kenara bırakıp zorunlu olarak "kuru tarıma" geçmesi istenirken, 12 Şubat 2026 tarihinde yapılacak iki ayrı ihale, su yönetimindeki plansızlığı gözler önüne serdi.

Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından yayınlanan resmi belgelere göre; Çine’deki Topçam Baraj Gölü ve Bozdoğan’daki Kemer Baraj Gölü, "su ürünleri istihsal hakkı" kapsamında 5 yıllığına kiraya veriliyor.

Resmi ihale şartnamesine göre; Topçam Barajı yıllık 5 bin 600 kg avlanabilir stok tahminiyle, ilk yıl için 70 bin 858 TL muhammen bedelle, Kemer Barajı ise yıllık 7 bin 000 kg avlanabilir stok tahminiyle, ilk yıl için 86 bin 354 TL muhammen bedelle ihaleye çıkıyor.

Kemer Barajı’nın suyu hani bitmişti?

İhaleye konu olan Bozdoğan’daki Kemer Barajı, bölgedeki "su krizinin" sembolü haline gelmiş durumda. Öyle ki, barajdaki su seviyesinin yetersizliği nedeniyle Dalaman Çayı’ndan tünellerle bu baraja su aktarılması projesi DSİ tarafından onaylanmış durumda.

Uzmanlar, Dalaman’dan taşınacak suyun Kemer Barajı’nda buharlaşma ve ötrofikasyon (kirlilik/yosunlaşma) yaratacağı uyarısında bulunurken, devletin "susuzluktan kuruyan" ve taşıma su bekleyen bu barajda, yılda 7 ton balık üretimi yapılabileceği öngörüsüyle ihaleye çıkması şaşkınlık yarattı. Dalaman’dan Kemer Barajına su aktarılması ile ilgili 1 Ağustos 2025’te yaptığımız haberde görüşlerine yer verdiğimiz Jeoloji Yüksek Mühendisi ve Tıbbi Jeoloji Uzmanı Dr. Eşref Atabey, barajlardaki buharlaşma riskine dikkat çekerken, suyun ticari bir meta gibi görülmesi, çiftçinin "Su yoksa üretim nasıl olacak?" diye sormuştu.

Zehirli suda balıkçılık mı?

İhalenin bir diğer karanlık yüzü ise suyun kalitesi. Adnan Menderes Üniversitesi (ADÜ) Ziraat Fakültesi tarafından yapılan son çalışmalara göre, Büyük Menderes Havzası'ndaki tarım topraklarının ve yeraltı sularının üçte biri, jeotermal santraller ve maden atıkları nedeniyle zehirli (toksik) düzeyde Bor ve Arsenik içeriyor.

Bölgedeki bazı su kaynaklarında Arsenik oranının normalin 80 bin katı, Bor oranının ise 40 ile bin 700 katı olduğu tespit edilmişken, ihale dosyalarında bu sularda yetiştirilecek balıkların gıda güvenliği ve ağır metal analizlerine dair herhangi bir uyarı veya rapor yer almıyor.

‘Burada susuzluktan kuşlar plastik boruları deliyor’

Çiftçiye "Önünden akan suyu alamazsın" denilerek yasak getirilen bir dönemde, aynı suyun balıkçılık faaliyeti için kiralanması, "Kuraklık sadece çiftçiye mi var?" sorusunu gündeme getirdi. İhaleye çıkılacak barajlardan birisinin bulunduğu Aydın Çine’den Çine Yaşam Platformu (ÇİYAP) sözcüsü Ahmet Uslu, bu yıl bölgedeki kuraklık nedeniyle susuz kalan kuşların içinde su bulunan plastik boruları bile deldiğini aktardı. “Su kaynaklarını kiraya vermek aslında düpedüz satmak anlamına gelir” diyen Uslu konuya dair gazetemize şu değerlendirmelerde bulundu: “Son yıllarda Aydın’da kanallardan akan tüm suların borulara alınması ve çiftçiye suyun da sayaç takılan vanalardan verilmesi için çalışma yapılıyor. Üstelik kontür yükleme usulü, suyun bedelini peşin vererek suyu alabilecek çiftçiler. Yani cebinde parası olmayan suya erişemeyecek. Su, birkaç sermayedarın tekeline ve insafına kalacak. Hadi biz insanların cebi var, ya diğer canlılar! Onlar ne yer ne içer düşündüler mi acaba? Bu barajların temeli atılırken ve açılışları görkemli törenle yapılan konuşmaları dün gibi hatırlıyorum, ‘ödediğiniz vergiler boşa gitmedi, gitmeyecek’ diyorlardı. İşte gördüğünüz gibi her kuruş verginiz size yol, su, elektrik olarak geri dönecek diye övünülerek kurdele kestiler ve o yıllarda gerçekten para bile almadan çiftçiler sudan eşit şekilde faydalandı. Ama yıllar geçtikçe yollar satıldı sustuk, elektrik satıldı sustuk, şimdi su satılıyor, susacak mıyız?”