Teşvik çok, denetim yok, ezilme garanti

İzmir – Türkiye genelinde olduğu gibi İzmir’de de mesleki eğitim merkezleri (MESEM) ve bu okullara kaydı yaptırılan öğrencilerin sayısı her geçen gün artıyor. Tüm ilçelerde neredeyse her gün öğrenci kaydının yapıldığı MESEM’ler patronlar için teşvikli çocuk işçi merkezi anlamına geliyor. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) de mesleki eğitim adı altında çocukları patronların hizmetine sunuyor. Üstelik patronlara her öğrenci için işsiz kalan işçiler için kullanılması gereken işsizlik fonundan teşvik ödemesi yapılıyor. 2000’li yıllardan itibaren mesleki eğitim, ‘iş gücü piyasası ile uyum’, ‘AB eğitim politikaları’ ve ‘dijital dönüşüm’ adı altında tamamen patronların ‘en yüksek kârı ve bunun sürekliliği’ için şekillendiriliyor.

Yoksul velilere MESEM telkini

2021 sonrası dönemde MESEM’ler örgün eğitim kapsamına alındı ve artık bu okullardan mezun olan öğrenciler de lise mezunu sayılıyor. MEB’in talimatları doğrultunda ilçe milli eğitim müdürlerinin meslek liselerinin müdürleri ile yaptıkları toplantılarda çocukların MESEM’lere nakil yaptırmaları için velilere yönelik çalışma yapmaları isteniyor. Okul kurallarına uymayan, ‘başarısız’ olan, devamsızlık yapan, ekonomik durumu kötü olan öğrenciler MESEM’lere gönderilmeye çalışılıyor. Çiğli’de bir öğrenci velisi, kız çocuğunun geçen yıl meslek lisesinde sınıfta kaldığını, telkin ile çocuğunu MESEM kapsamında bir kuaförün yanına verdiğini ancak çocuğunun orada ezildiğini görünce tekrar kaydını meslek lisesine aldırdığını söyledi. 

Haftada 1 gün okul bile yalan

Yönetmeliğe göre haftada dört gün iş yerlerinde çalıştırılan çocuklar 1 gün de okulda ders görüyorlar tabii şayet okulda derslik sayısı yetiyorsa. İzmir’de bu okulların bazı öğretmenlerinden ve öğrencilerden aldığımız bilgilere göre okullarda çoğunlukla bu 1 günde bile ders işlenmiyor. Çocuklar okul gününü dinlenme günü olarak değerlendirirken bazı patronlar da çocukları işe çağırıyor. Bazı okullarda derslerin online olarak verildiği bilgisi de okulların internet sitelerinde yer alıyor. İzmir’in ilçelerinde norm fazlası durumundaki birçok öğretmen MESEM okullarına görevlendirilmiş. Bazı ilçelerdeki MESEM’e kayıtlı öğrenci sayılarına baktığımızda ne derslik sayısı ne de öğretmen sayısı bir günlük eğitim için bile yeterli değildir.

Koordinatör öğretmen sayısı yetersiz

Yasa gereği, işletmelerde mesleki eğitim adı altında çalıştırılan çocukların eğitim koordinatörlüğü ve takibi için çocuğun mesleki alanından bir öğretmeninin, yoksa en yakın alandan bir öğretmenin her hafta işletmeye gitmesi gerekiyor. Ancak, MESEM’li çocuk sayısı o kadar hızlı arttı ki, geçtiğimiz yıl MEB tarafından ihtiyaç olması durumunda okul idarecilerinin de ‘koordinatör öğretmen’ olarak görevlendirilebileceğine ilişkin okullara yazı gönderildi. Birçok MESEM’de ilçede norm fazlası olduğu için görevlendirilen müzik, din kültürü, felsefe vb. derslerin öğretmenleri de koordinatör öğretmen olarak fabrikalara, işletmelere gönderiliyor. Öğrenci sayısı çok olduğu için 16 öğrenci şartına bile uyulmuyor. Dolayısıyla öğretmenler iş yerlerine değil her hafta, ayda bir kez dahi gidemediklerini söylüyor.

Gönüllü koordinatör öğretmen aranıyor

Geçtiğimiz eylül ayında açılan Karşıyaka MESEM’in öğrenci sayısı dört ayda 650’ye yaklaştı. Son iki haftadır kayıt için gelen veli-öğrenci sayısında büyük artış var. Okulun kadrolu öğretmeni yok. Öğrencilerin çoğunluğu güzellik hizmetleri ve kuaförlük alanlarına kayıt yaptırıyor. Bayraklı Nuri Atik MTAL’den alan öğretmenleri görevlendirilmiş. Okulda muhasebe alanı öğrencisi olmadığı halde, ilçede norm fazlası durumunda olan altı muhasebe alanı öğretmeni de koordinatör öğretmen olarak görevlendirilmiş. MESEM’lerde öğrenci sayıları o kadar hızlı artıyor ki, okulda işletmelere denetime gidecek veya sınav dönemlerinde sınav yapacak öğretmen bulmakta zorlanılıyor. İlçede diğer okullara, bazen de diğer ilçelere yazılar yazılarak sınavda görev alacak, koordinatör öğretmenlik yapacak gönüllü öğretmenler aranıyor. 

Haftalık bin liraya çalıştırılan çocuklar

Karşıyaka ilçesinde cep telefonu aksesuarı satan bir iş yerinde çalışan dört çocuğun da MESEM’li olduğunun bilindiği örnekler var. Öğrenciler bir gün okula gittiklerini ancak ders işlemediklerini söylüyorlar. Cumartesi günü de çalıştıklarını söyleyen öğrencilerden büyük olanı, ‘Ben de çocuğumu MESEM’e yazdırayım mı?’ sorusuna “Olabilir, ilk bir iki yıl ezilir, ancak daha sonra kendisi yeni gelenleri ezer” cevabını vererek MESEM’li çocukların nasıl koşullarda çalıştırıldıkları gözler önüne seriyor. Bayraklı ilçesinde bir kadın kuaförünün yanında çalıştırılan çocuklardan birisi, 9. sınıftan MESEM’e geçtiğini ve patronun kendisine haftada 1000 lira verdiğini söylüyor. Sabah 8.30’da dükkana geldiğini, akşam 19.30’a kadar çalıştığını söyleyen çocuk sömürünün ne kadar yoğun olduğunun bilgisini vermiş oluyor.

Tarım bitiyor, çocuklar MESEM'e sürülüyor

Tarımsal üretimdeki azalma ve istihdam daralması İzmir’in çevre ilçelerindeki MESEM’lerdeki öğrenci sayılarındaki artışın nedenlerinden biri. Tarımdan kopmak zorunda kalan köylülerin çocuklarını MESEM’e kaydettirdikleri anlaşılıyor. Kiraz, Bayındır, Tire, Dikili, Beydağ, Menderes ve Selçuk gibi ilçelerdeki MESEM’li öğrenci sayıları bu anlamda oldukça düşündürücü. MESEM’e kayıtlı öğrencilerin bir kısmının da okullarına devam etmedikleri ancak kayıtlı göründükleri biliniyor. Çiğli Atatürk Organize Sanayi Bölgesi MESEM’de kayıtlı görünen 1763 öğrencinin 300’ünün okula ve işletmeye devam etmediği ancak bu öğrencilerin kayıtlardan düşülmediği ileri sürülüyor. Türkiye genelinde de on binlerce çocuğun da bu durumda olabileceği ve MEB’in okul dışına itilen çocukların sayısını gizlemek için böyle bir yola başvuruyor olabileceği MESEM’lerde çalışan öğretmenler tarafından dile getiriliyor. 

İşçi semtlerinde MESEM'li sayısı yüksek

Küçük ve orta ölçekli işletme ve fabrikaların yoğun olduğu Çiğli, Karabağlar, Konak, Kemalpaşa, Torbalı, Menemen, Bornova ilçelerinde de MESEM’li öğrenci sayıları her geçen gün artıyor. İzmir’de patronlar işçi ve emekçilere düşük ücret ödeyerek el koydukları artı değeri çoğaltırken, onların çocuklarının emek gücünün ürettiğini de bonus olarak cüzdanlarına koyuyor. Hem de çocukların canları pahasına… Bu koşullarda İzmir’de 25 bağımsız MESEM’de 27 bin 707 çocuk işçi kayıtlı görünüyor. 

Devlet teşvikli çocuk işçiliği

 

Devletin 2026 yılı için işsizlik fonundan MESEM’lere kayıtlı çocuk işçiler için patronlara vereceği teşvik tutarları (aylık):

·       9., 10. ve 11. sınıf çırak öğrencileri için:
→ Asgari ücretin yüzde 30’u olarak 8 bin 422.65 TL/ay teşvik verilecektir.

·       12. sınıf (kalfa) öğrencileri için:
→ Asgari ücretin yüzde 50’si olarak 14 bin 37.75 TL/ay teşvik verilecektir.

Meslek liselerine öğrenci alımının kronolojisi

Dönem	Uygulanan Sistem	Meslek Liselerine Öğrenci Alımı
1980’ler -1990’lar	Okul / bölge bazlı sınavlar	nitelikli meslek liseleri (Anadolu teknik – Anadolu meslek) sınavla öğrenci aldı.
2004 - 2008	OKS (ortaöğretim kurumları sınavı)	Anadolu meslek ve teknik liselere merkezi sınavla öğrenci alındı.
2008 – 2013	SBS (seviye belirleme sınavı)	Meslek liselerinin Anadolu programları sınavla öğrenci kabul etti.
2013 – 2017	TEOG (temel eğitimden ortaöğretime geçiş)	Anadolu meslek ve teknik liseler TEOG puanı ile öğrenci aldı.
2018 – Günümüz	LGS (Liselere Geçiş SSistemi)	Çoğu meslek lisesi yerel yerleştirme ile; sınırlı sayıda ‘nitelikli / proje’ meslek lisesi LGS ile öğrenci alıyor. MESEM’lere yılın her iş günü bir iş yeri ile sözleşme yapılması koşulu ile öğrenci (çocuk işçi) kaydı yapılabiliyor.

 

(Haber Merkezi)