Kurutma girişimleri sürüyor: İris Gölü için acil 'sulak alan tescili' çağrısı

İzmir — Karaburun’un tek doğal sulak alanı olan İris Gölü için tescil çağrısı yeniden gündemde. 2 Şubat Dünya Sulak Alanlar Günü dolayısıyla Karaburun Sivil İnisiyatif ile Karaburun Yerel Fok Komitesi, yıllardır kurutma girişimleriyle karşı karşıya kalan İris Gölü için “acil sulak alan tescil kararı” talep etti.

Ortak açıklamada, İris Gölü’nün kadim bir doğal göl olduğu bilimsel ve hukuki raporlarla ortaya konmasına rağmen, aradan geçen yıllara karşın tescil sürecinin tamamlanmadığı vurgulandı.

Yıllardır kurutulmak isteniyor

Açıklamada, Karaburun Yarımadası’nın tek doğal sulak alanı olan İris Gölü’nün 1970’li yılların sonunda açılan kanallarla kurutulmaya çalışıldığı, alanın kadastral parselasyonla özel mülkiyete geçirildiği hatırlatıldı. Benzer girişimlerin aralıklı biçimde tekrarlandığı, son olarak 2019 yılında gölün suyunun yeniden boşaltılmaya çalışıldığı belirtildi.

Bu girişimlerin ardından konunun kamuoyuna yansımasıyla Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu’nun 20 Aralık 2019’da toplanarak kanalların kapatılması ve suç duyurusunda bulunulması yönünde karar aldığı, kanal ağzının 2020 yılında Karaburun Belediyesi tarafından kapatıldığı hatırlatıldı.

Bilirkişi raporu: Kadim göl, ağır tahribat

İris Gölü’nü kurutmaya yönelik 2019’daki girişimle ilgili açılan davanın sürdüğü belirtilen açıklamada, Karaburun Asliye Ceza Mahkemesi dosyasına giren 24 Kasım 2025 tarihli bilirkişi raporuna dikkat çekildi.

Raporda, İris Gölü’nün kadim zamanlarda oluşmuş doğal bir göl olduğu, alanın 1. Derece Doğal Sit kapsamında kaldığı, kurutma girişimlerinin gölün doğal formuna zarar verdiği ve bu zararın giderilmesinin uzun yıllar alacağı, 2019’da açılan kanalın kapatılmasının yararlı ancak yetersiz olduğu, ani yağışlarda gölün suyunun yeniden boşalabileceği ve acil rehabilitasyon gerektiği tespitlerine yer verildi.

Kuşlar ve yaban hayatı için hayati önemde

Açıklamada, Türkiye genelinde çok sayıda tatlı su gölünün kuruduğu bir dönemde İris gibi küçük göllerin varlığını sürdürmesinin hem bölge hem de yaban hayatı açısından yaşamsal olduğu vurgulandı. İris Gölü ve çevresinin birçok kuş türü için üreme, barınma ve konaklama alanı olduğu hatırlatıldı.

Kurak dönemlerde Karareis Barajı’ndan göle “can suyu” verilmesinin, gölün yaşatılması açısından en uygun çözümlerden biri olabileceği de ilgili kurumlara iletildi.

“Acil sulak alan tescil kararı verilmeli”

Karaburun Sivil İnisiyatif ve Karaburun Yerel Fok Komitesi, 2019–2026 yılları arasında gölde düzenli gözlem, kayıt ve belgeleme çalışmaları yürüttüklerini; hazırlanan teknik raporun Türkiye Sulak Alan Envanteri’ne işlendiğini belirtti. Buna rağmen kapatılan kanallarda hâlâ su sızmasının sürdüğü, kaçak su kullanımı ve yoğun otlatma baskısının devam ettiği ifade edildi.

Açıklamada şu çağrı yapıldı; “İris Gölü’nün yeniden canlanması, kurumlar arası kararlılık ve uygulama ile mümkündür. Sulak alan tescil kararı, geçmişte insan eliyle işlenen suçların tekrarını önlemek açısından hayati önemdedir. Doğal alanların korunması, sağlıklı ve dengeli bir yaşamın temelidir.”

Karaburun’daki çevre örgütleri, İris Gölü için sulak alan tescil sürecinin başlatılmasını ve koruma–rehabilitasyon çalışmalarının ivedilikle hayata geçirilmesini talep etti.