Kanal İstanbul'a yargı freni: Mahkeme ‘Rezerv Yapı Alanı’ ilanını hukuka aykırı buldu

İstanbul 5. İdare Mahkemesi, Kanal İstanbul projesi kapsamında belirlenen "Avrupa Yakası Rezerv Yapı Alanı" kararlarının yürütmesini durdurdu. Mahkeme, bölgenin rezerv alanı ilan edilmesinin "kentsel dönüşüm" amacından uzaklaştığını ve "yeni bir emlak projesi" niteliği taşıdığını vurguladı.

İstanbul 5. İdare Mahkemesi, Kanal İstanbul projesini de kapsayan geniş bir alanın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından "Rezerv Yapı Alanı" ilan edilmesine ilişkin davada kritik bir karara imza attı. Bahçeşehirliler Derneği (BADER) ve 10 yurttaş tarafından açılan davada mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykırı olduğuna ve uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğuracağına hükmederek yürütmeyi durdurdu.

Mahkeme kararının gerekçelerine bakıldığında şu maddelerin öne çıktığı görülüyor:

"Afet riski değil, nüfus artışı"

18/07/2023 tarihinde mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi raporunu kararına dayanak yapan mahkeme bölgenin yapılaşmaya açılmasının İstanbul'un geleceği için ciddi riskler barındırdığının altını çizdi.

• Amaç Dışı Kullanım: Mahkeme, "Rezerv Yapı Alanı" kavramının riskli bölgelerdeki nüfusun taşınması için kullanılması gerektiğini hatırlattı. Ancak dava konusu alana İstanbul'un hangi riskli bölgesinden nüfus transferi yapılacağına dair hiçbir plan, analiz veya veri bulunmadığı tespit edildi.
• Yeni Yerleşim ve Nüfus Baskısı: Projenin İstanbul'un deprem riskini azaltmak yerine, bölgede yaklaşık 1 milyon ek nüfus oluşturacak yeni bir yerleşim alanı yarattığı belirtildi. Mahkeme, bu durumu "Rezerv Yapı Alanı mantığıyla bağdaşmayan, nüfus artışına neden olacak bir yaklaşım" olarak değerlendirdi.
• "Ada" Riski ve Su Güvenliği: Kanalın inşasıyla İstanbul'un büyük bir nüfusunun bir "ada" üzerinde kalacağına dikkat çekildi. Olası bir deprem veya savaş durumunda, bu adadaki nüfusun su güvenliğinin tehlikeye gireceği, altyapı geçişlerinin risk altında olacağı vurgulandı.

Çevresel Yıkım Uyarısı: Su ve Ormanlar Tehlikede

Mahkeme kararında, projenin çevresel etkilerine dair çarpıcı tespitler yer aldı:

Su kaynaklarının yok oluşu: Sazlıdere Barajı'nın tamamen kanal içinde kalacağı, İstanbul'un en önemli su kaynağı Terkos Gölü'nün ise tuzlu su girişimi ve kirlilik riskiyle karşı karşıya kalacağı belirtildi.

Orman ve tarım alanları: Proje alanının büyük kısmının tarım, orman (Kuzey Ormanları) ve mera alanı olduğu; bu alanların yapılaşmaya açılmasının ekosistem bütünlüğünü bozacağı ifade edildi.

"Ayrıntılı inceleme yapılmadı"

Mahkeme, bu kadar büyük ve ekolojik açıdan hassas bir alanın rezerv alanı ilan edilmeden önce zemin etüdü, eşik analizi ve yerleşime uygunluk testlerinin yapılmadığını, bu yönde gerekçeli bir rapor hazırlanmadığını tespit etti. İşlemlerin, şehircilik ilkelerine ve kentsel dönüşüm tekniklerine aykırı olduğu sonucuna varıldı.

Mahkeme kararını oy çokluğu ile alırken karara karşı oy kullanan Mahkeme Başkanı İlter Amil Danıştay'da devam eden ÇED davasındaki bilirkişi incelemesinin beklenmesi gerektiğini savunarak yürütmeyi durdurma kararına şerh düştü.