5 soruda ABD gölgesindeki Irak seçimleri

ABD’nin 2003’teki işgalinin ardından siyasi ve ekonomik istikrar kuramayan, bugün ABD ile İran’ın savaş cephelerinden biri olmaya devam eden Irak’ta yarın parlamento seçimleri yapılıyor.

İşgal sonrası altıncı kez gerçekleşecek seçimler, Suriye’de Esad’ın devrilmesi, Lübnan’da Hizbullah’ın yıpratılması ve ardından gelen İsrail-ABD saldırılarıyla İran rejiminin zayıflatıldığı ve abluka altına alındığı bir dönemde gerçekleşiyor.

Trump yönetimi yeni Irak hükümetini, İran’a karşı potansiyel bir baskı aracı olarak kullanma hesabı yaparken, Irak halkının gündemi ise farklı: Petrol zengini ülkede, emperyalist çekişme ve müdahaleler nedeniyle halk işsizlik, yoksulluk, yetersiz kamu hizmetleri, elektrik kesintileri ve hatta susuzluk gibi temel sorunlardan muzdarip.

Dünya Altın Konseyinin pazartesi günü kasım ayı raporunu açıkladığını ve rapora göre, altın rezervlerini temmuz ayındaki 162.7 tondan ağustos ayında 171.9 tona çıkaran Irak’ın dünyanın en büyük 29'uncu altın rezervine sahip ülke konumunu koruduğunu da ekleyelim.

2019-2020 yıllarında geniş halk protestolarının yaşandığı ülkede hakim siyaseti uluslararası güçlerin baskı ve müdahaleleri belirlemeye devam ediyor.

Kaç aday kaç koltuk için yarışıyor?

Irak’ta mezhepsel koalisyonların etkili olduğu 329 sandalyeli parlamento için 7 bin 744 aday, 21 milyona yakın kayıtlı seçmenin oyunu almak için yarışacak.

Irak’ın 18 vilayetinden 10’unda Şiiler, 4’ünda Sünniler etkili. 4’ü ise Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin sınırları içinde. Siyasetin mezhepsel düzeni nedeniyle Irak’ta başbakan Şii, parlamento başkanı Sünni ve cumhurbaşkanı Kürt olabiliyor.

Irak yasalarına göre, parlamento koltuklarının yüzde 25’i (83 sandalye) kadınlara ve 9 koltuk da Hristiyanlar, Ezidiler, Şabaklar, Mandaylar ve Feyli Kürtler gibi azınlıklara ayrılıyor. Kayıtlı adayların yaklaşık yüzde 40’ının 40 yaşın altında olması dikkat çekiyor.

Hangi ittifaklar öne çıkıyor?

Şii partilerin koalisyonu olan Koordinasyon Çerçevesi içinde farklı ittifaklar bulunuyor. Koordinasyon Çerçevesi, 2021 parlamento seçimlerinden birinci parti olarak çıkan Sadr hareketine karşı kurulmuştu. Koordinasyon içinde farklı ittifaklar mevcut. 55 yaşındaki mevcut Başbakan Sudani’nin bazı Şii partileri bir araya getiren İmar ve Kalkınma Koalisyonu Koordinasyon Çerçevesi içindeki en güçlü ittifak. ABD ve Körfez ülkelerinin desteğini alıyor. ABD’nin beklentisi İran destekli milis grupların, asıl olarak Haşd-i Şabi’nin silahsızlandırılması.

Bir başka Şii ittifak, eski Başbakan Nuri el Maliki’nin liderliğindeki Hukuk/Kanun Devleti Koalisyonu. Irak’ın orta ve güneyinde güçlü tabanı olan ittifakta İslam Dava Partisi, Irak Türkmenleri İslam Birliği ve Başaer Gençlik Hareketi dahil olmak üzere 11 parti mevcut.

Sünnilerin ana siyasi gücü, eski Parlamento Başkanı Muhammed el Halbusi’nin Takaddum (İlerleme) Partisi. Parti, Irak’ın çoğunluğu Sünni olan batı ve kuzey bölgelerinden destek alıyor. Önde gelen Sünni ittifaklardan biri ise Hamis al-Hanjar liderliğindeki Egemenlik (al-Siyada) İttifakı. Sünni cephedeki diğer bir güç ise Muthanna el-Samarraie’nin Azm Koalisyonu. Bu üçünün rekabeti asıl olarak meclis başkanlığı konusunda.

Mesud Barzani’nin Kürdistan Demokratik Partisi (KDP), Irak’ın kuzeyindeki Kürdistan Bölgesi’nin yarı özerk hükümetini yönetiyor. Bafel Talabani liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ise Bağdat ile daha yakın ilişkiler savunmakta ve genellikle Şii gruplarla ittifak kuruyor.

Adnan al-Zurfi liderliğindeki El Badil (Alternatif) İttifakı, Irak Komünist Partisi, Ulusal Bağımsızlık Partisi, al-Bayt al-Watani dahil olmak üzere 11 partiden oluşuyor.

Sadr hareketinin boykotu ne anlama geliyor?

2021 seçimlerinin galibi, etkili Şii Din Adamı Muktada Sadr’ın hareketi ise yolsuzluk gerekçesiyle seçimi boykot ediyor. Sadr’ın hareketi, önemli kamu görevlerine atamalar yoluyla devletin büyük bir bölümünü hâlâ kontrol ediyor.

Hareket 2021’de tek başına 73 sandalye kazanmıştı. Ancak çoğunluğu elde edemediği için hükümet kuramadı. Şii partiler hükümetin kurulacağı tüm oturumları boykot etti. Sadr, bunun üzerine parlamento ve tüm siyasi süreçten çekildiğini duyurdu. Sadr hareketinin boykot kararıyla katılım oranının yüzde 30’lara kadar düşebileceği ve bunun da meşruiyet tartışması yaratacağı yorumları mevcut.

ABD, Irak seçimlerine ne diyor?

Sık sık “Irak’tan çekiliyor” iddiasıyla gündeme gelse de ABD, Irak’ı İran karşısında önemli bir cephe olarak kullanmaktan vazgeçmiş değil. Hedefi, İran destekli milis grupların silahsızlandırılması.

Irak doğumlu iş insanı Mark Savaya’nın sadece bir ay önce ABD Başkanı Donald Trump’ın Irak özel temsilcisi olarak atandığını da hatırlatmak gerekiyor. Savaya birkaç gün önce mevcut Başbakan Sudani’yi desteklediği bir mesaj yayımladı. ABD ve Irak bayraklarının yan yana dalgalandığı bir görsel kullanan Savaya, Sudani’nin adını vermeden “Irak’ın geleceği, bir milletin sahip olduğu en değerli kaynak olan yetenekli ve enerjik insanları sayesinde parlak görünüyor” diyerek Irak’ın son yıllarda önemli ilerlemeler kaydettiğini savundu ve “Bu ivmeyi koruyalım” dedi.

Irak Savunma Bakanı Said el Abasi de, pazar günü bir televizyon kanalına yaptığı açıklamada, ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth’in kendisine Suriye’de planlanan bir askeri operasyon hakkında bilgi verdiğini söyledi. On gün önce gerçekleşen ve üst düzey Iraklı askeri yetkililerin de katıldığı telefon görüşmesinde Hegseth’in Irak’taki silahlı grupların ABD’nin eylemlerine karşı herhangi bir misillemede bulunmaması konusunda uyarıda bulunduğunu aktardı.

İran Dışişleri Bakanlığı ise Irak seçimlerine yönelik Amerikan müdahalesini kınayan bir açıklama yaptı. Bakanlık Sözcüsü İsmail Bekayi, “Bu sürece yönelik her türlü yabancı müdahale Irak halkı, bu ülkenin hükümeti ve diğer sorumlu ülkeler tarafından kınanmakta ve reddedilmektedir. Amerikan müdahalesi kesinlikle zararlıdır” dedi.

Seçimden sonra ne olacak?

Seçim sonuçları birkaç gün içinde açıklanacak ancak hükümetin kurulması için görüşmeler aylar sürebilir. 

Sonuçlar Bağımsız Seçim Komisyonu ve yüksek mahkeme tarafından onaylandıktan sonra, yeni parlamento toplanacak ve başkanını ve cumhurbaşkanını seçecek. Cumhurbaşkanı en büyük bloka hükümeti kurma görevini verecek. Başbakan adayının, kabineyi önermek ve parlamentoda güvenoyu almak için otuz gün süresi olacak. Yeni hükümet kurulana kadar eski hükümet görevine devam edecek.