Arjantin seçimleri: Trump’ın kırbacı, Milei’nin ipleri

Başkanlık seçimlerini kazandığı 2023 yılından bu yana ne kadar işçi ve halk düşmanı düzenleme varsa, yüz binlerce yeni işsiz ve sanayi üretiminde düşüş pahasına hızla hayata geçiren Arjantin’in aşırı sağcı Devlet Başkanı Javier Milei, daha ikinci yılında halk desteğini kaybettiğini sandığı noktada yeni bir seçim zaferi elde etti. ABD’nin son düzlükte Milei’in cebine soktuğu 40 milyar doların ve Arjantin halkına gösterdiği kırbacın etkili olduğu konuşulan bu zafer, Milei’nin iplerini tamamen Trump’ın eline vermiş oldu. Bu arada, yeniden iktidara geldiğinden beri elinde sopayla her kıtadaki müttefiklerini yeniden hizaya sokmaya çalışan Trump’ın da, bölgedeki nüfuzunu güçlendirmek ve Çin etkisini azaltmak için Latin Amerika kıyılarını savaş gemileriyle bulandırdığı bir dönemde Arjantin’de bir yenilgi almaya tahammülü yoktu. Ancak, Arjantin ekonomisini Trump’ın bile kurtaramayacağı yorumları da az değil. 

Peronizmin yenilgisi

Eylül ayındaki Buenos Aires eyalet seçimlerini, Peronistlere 14 puanlık bir farkla kaybetmişken, kendisi dahil herkesin Milei’in yenilgisiyle sonuçlanmasını beklediği Arjantin ara seçimlerini Milei’in partisi önde tamamladı. Kongrenin ne üst ne alt kanadında hâlâ çoğunlukta değil. Ancak iki mecliste de sandalye sayısını artırdı. Muhalefetin kritik hamlelerini engelleme şansı oldu. 

Milei’nin partisi La Libertad Alianza (Özgürlük İlerliyor-LLA), pazar günü düzenlenen kongre seçimlerinden yaklaşık yüzde 40.7 oy aldı. Ülkenin birçok kez iktidara gelmiş ancak halkın taleplerini karşılamadığı için sık sık da iktidarı kaybetmiş geleneksel sosyal demokrat partisinin (Peronistler) ve Milei’ye karşı onları destekleyen başka sol partilerin ittifakı olan “Vatan Gücü” (Fuerza Patria) ise yaklaşık yüzde 34.9’da kaldı. 

Genel seçimlerden iki yıl sonra yapılan ara seçimler, kongredeki tüm koltuklar için yapılmadı. Alt meclisteki sandalyelerin yarısı yani 127 sandalye ve üst senatodaki sandalyelerin üçte biri, yani 24 sandalye için yarış yapıldı. Bu yazı yazıldığında Milei, alt meclisteki sandalye sayısı 93’e çıkardı, senatoda ise 14 sandalye daha kazanarak 20 senatöre ulaştı. İki mecliste de hâlâ Peronistler çoğunlukta (Alt mecliste 101 ve senatoda 28) ancak istedikleri gibi hareket edemeyecekler. 

Milei, 2023’e göre 15 puan geride

Öte yandan Milei’nin aslında 2023 başkanlık seçimlerinde aldığı yüzde 55.7’ye göre 15 puan gerilediğini de not etmek gerekiyor. Ancak, örneğin seçmenlerin yaklaşık yüzde 40’ına ev sahipliği yapan Arjantin’in en büyük seçim bölgesi olan başkent Buenos Aires bölgesini (CABA) ve 15 eyaleti daha (Yani 23 eyaletten 16’sını) kazanarak kritik bir hamle yapmış oldu. 

Peronistler ise 2023 seçimlerinde yüzde 44.3 oy almıştı. Liderleri olan eski Devlet Başkanı Cristina Kircher, yolsuzluk suçlamaları nedeniyle ev hapsindeydi. Çeşitli dönemlerde iktidara gelen Peronistlerin, halka ne ekonomik ne siyasi bir alternatif sunmaları ve ülkedeki kutuplaşmaya oynayarak kazanmayı hedeflemelerinin, kaybetmelerinde etkili olduğu söylenebilir. 

Bu arada seçimlere katılım ise yaklaşık yüzde 67’de kaldı ve bunun tarihin en düşük katılımı olduğu belirtiliyor. Arjantinlilerin üçte biri, iki cephenin programına da ikna olmadı.

Trump’ın desteği

Milei’nin kaybeder görünürken neden kazandığı sorusuna verilen yanıtlarda Trump faktörü de öne çıkıyor. Son düzlükte ABD Hazine Bakanı Bessent Arjantin’in ekonomi bakanı gibi çalıştı. Milei’nin kazanması ve yoldaki develüasyonu durdurmak için 20 milyarı döviz takası şeklinde olmak üzere 40 miyar dolar Arjantin’e boca edildi. Daha nisan ayında IMF’den alınan 20 milyarlık krediyi de buna eklemek gerekiyor. Öte yandan bir yandan “Milei kaybederse Arjantin’le uğraşmakla zaman harcamayacağım” demiş olsa da Trump, diğer yandan Milei kaybederse Arjantin’den elini eteğini çekeceğini de söyleyerek halkı ekonomik yıkımla tehdit etti. Ekonomik krizin en ağır yüklerini taşıyan emekçi halk üzerinde bu tehdidin de etkili olduğu konuşuluyor. 

Trump’ın Arjantin’in inşası…

Zafer sarhoşu olan Javier Milei’in ilk açıklaması ise sert kemer sıkma önlemlerine devam edeceği yönünde oldu. Aslında bu önlemler, hâlâ yüzde 30’larda olan enflasyonla birlikte sık sık kitlesel işçi ve emekçi protestolarına sebep oluyordu. 

Buna rağmen Milei seçim gecesi “Bugün dönüm noktasını geçtik. Büyük Arjantin’in inşası başlıyor” dedi. “Dünya tarihinde de eşi benzeri görülmemiş bir şey oldu, çünkü ABD daha önce hiç bu büyüklükte bir destek sunmamıştı” diyerek en büyük destekçisini selamlamayı da unutmadı.

Yeni meclis bileşimi 10 Aralık’ta göreve başlayacak. Yerel basına göre Milei’in seçim sonrası ilk hedefleri iş yasası, vergi yasası ve emeklilik yasası olacak. Ancak bu zafer, her ne kadar Arjantin bankaları ve şirketlerinin borsadaki hisselerini fırlatsa da, Milei’yi ve Arjantin sermayesini kurtaramayacağına dair öngörüler de az değil.