Aydın Sezer 'Gazze zirvesini' değerlendirdi: Mısır şovuyla Erdoğan da artık bu karede

Mısır’ın Şarm el Şeyh kentinde pazartesi günü düzenlenen ve ABD Başkanı Donald Trump’ın ülke liderleriyle adeta alay ettiği bir şova dönüşen ‘Gazze zirvesi’ne dair tartışmalar sürüyor. İktidar basını, Trump’ın Filistin direnişine teslimiyet dayatan ve Gazze’nin küresel sermayedarlardan oluşan bir ‘kayyım’ heyeti tarafından yönetilmesini öngören planı kapsamında düzenlenen zirve sonrası “zafer” manşetleri attı. Onlarca liderin katıldığı zirvede Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan, Mısır Cumhurbaşkanı Sisi ve Katar Emiri Tamim el Sani tarafından imzalanan “Kalıcı barış ve refah için trump anlaşması” başlıklı belgeyi “niyet beyanı” olarak ele alıp “Kalıcı barışa giden yolda tarihi bir adım atıldığını” öne sürdüler. Siyaset Bilimci Aydın Sezer ise zirveyi ve Erdoğan’ın belgeyi imzalamasını, “Türkiye’nin Abraham Anlaşmalarına taraf olduğunun ilanı” olarak değerlendirdi.

Bu anlaşma sonrası İsrail-Türkiye yakınlaşmasının çok olası göründüğünün altını çizen Sezer, bu durumda Suriye üzerindeki bir İsrail-Türkiye pazarlığı, paylaşımı ya da iş birliğinin de ihtimaller dahilinde olduğuna dikkat çekti. Arap ülkelerinin Trump’ı desteklediği ve Hamas’ın yok edilmesini istedikleri görüşünü dile getiren Sezer, Türkiye’nin de buna artık direnç göstermediğini ifade etti.

Abraham Anlaşmalarının hedefi İsrail’in meşruiyeti

Zirveye dair neden ‘Abraham Anlaşmaları’ benzetmesi yaptığını sorduğumuz Sezer, öncelikle bu anlaşmaların niteliğini ve hedefini açıkladı:

“Abraham Anlaşmaları, Ortadoğu’da İsrail’in varlığının meşru olduğunu, İsrail’le diplomatik ilişkiler kurulması ve geliştirilmesi gerektiğini, ‘aşırıcılık ve veya terörle’ ilgili konularda İsrail’e empati yapılmasını, ekonomik alanlarda da iş birliği yapılmasını öngören bir paket. Bunu dört ülkeyle imzaladılar ve genişletmek istiyorlar. 7 Ekim 2023’ten önce Suudi Arabistan da dahil olmak üzereydi. Arkasından Katar, Irak gelecek. Suriye’de Şara (HTŞ Lideri Ebu Muhammed el Colani) aylar önce ‘Biz de katılırız’ dedi. İşin felsefesinde, İsrail’in Ortadoğu’da diğer Arap ülkeleriyle el ele, kol kola yaşamasını sağlamak var; buna herkesi katmak, hatta İran’ı bile.”

"Hem format hem de kelime seçimi aynı"

Bozulmadan önce İsrail-Türkiye ilişkilerinin “mükemmel ölçüde” olduğunu söyleyen Sezer, son yıllarda atılan büyükelçilerin geri çağrılması gibi adımları anımsattı. Mısır’da imzalanan metnin Abraham Anlaşmaları ile benzerliğine dair ise şunları söyledi:

“Mısır’da imzalanan deklarasyonda, eğer dikkatlice bakarsanız, Gazze ile ilgili konularda somut hiçbir şey yok, hep yuvarlak laflar var. Yani ‘İkinci aşama şöyle olacak, üçüncü aşama böyle olacak’ değil. Tam tersine bölgede Hristiyanlık, Yahudilik, Müslümanlığın el ele kol kola birlikte var olmasından başladıktan sonra İsrail’in meşruluğu ve güvenliği ile ilgili konulara geliniyor. Ve Erdoğan buna imza attı. Yani anlaşma birebir Abraham Anlaşmalarının bir örneği değil ama hem format hem de kelime seçimi, ifade biçimi aynı.”

"Bu açıkça çelişkili bir durum"

Neyanyahu’nun zirveye katılması ihtimali ve Erdoğan’ın uçağının Mısır’a gecikmeli inmesi üzerine iktidar basınında yapılan “İkinci one minute” yorumlarına da değinen Sezer, “Diyelim ki anlatılan hikaye doğru. İsrail’e yönelik deklarasyona imza atılıyor, ‘Kuvayimilliye’ diye anlatılan Hamas silahsızlandırılıyor. Netanyahu’nun Mısır’a gelmesinden neden rahatsız olunuyor? Bu açıkça çelişkili bir durum, sanırım yine iç politika eksenli bir yaklaşım” dedi.

Erdoğan’ın 7 Ekim öncesi 20 Eylül 2023’te New York’ta Netanyahu ile el sıkıştığı yüz yüze görüşmeyi de hatırlatan Sezer, “Hatta 7 Ekim’den sonra ilk haftalarda Türkiye’den ‘Terör saldırısıdır’ açıklamaları geldi, ikircikli bir politika vardı. İslamcıların baskısıyla Erdoğan yön değiştirdi. Erdoğan’a kalsa belki de ilişkiler hiç bozulmayacaktı bile” dedi.

Sezer, Erdoğan’ın eylül sonunda “meşruiyet” tartışmaları eşliğinde gerçekleşen ABD ziyareti sonrası Gazze konusundaki tutumunun, Körfez ve Mısır medyasında bir “U dönüşü” olarak değerlendirildiğini de ekledi.

Abraham Anlaşmaları nedir?

Abraham Anlaşmaları, 2020 yılında ABD’nin ara buluculuğunda İsrail ile bazı Arap ülkeleri arasında imzalanan normalleşme ve diplomatik ilişkilerin kurulması anlaşmalarının genel adı. Bu ittifak, resmi bir askeri ittifak değil ancak bazı bölgesel güvenlik iş birliklerini ve diplomatik açılımları kapsayan geniş bir siyasi çerçeve olarak değerlendiriliyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı ve Danışmanı Jared Kushner tarafından organize edilen ve adı İbrahim Peygamber’den gelen anlaşmayı imzalayan ülkeler İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Fas ve Sudan.

Abraham Anlaşmalarını “Yeni Ortadoğu için yeni bir şans” olarak lanse eden, Trump öncülüğündeki bölge liderlerinin fotoğraflarının yer aldığı bir afiş, geçen haziran ayında Tel Aviv sokaklarını süslemişti. Trump’ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, bundan kısa süre önce “Birçok ülkede normalleşme bekliyoruz” demişti. Afişte Trump’ın yanı sıra ABD’li Senatör Lindsey Graham, mevcut İsrail Başbakanı, eski İsrail Başbakanı, Suudi Arabistan Prensi, HTŞ Lideri, BAE Devlet Başkanı ve Dışişleri Bakanı, Filistin Devlet Başkanı, Dubai Emiri, Umman Sultanı, Ürdün Kralı ve Müslüman Alimler Birliği Genel Sekreteri de bulunuyordu.

Öte yandan Erdoğan’ın Mısır’da imzaladığı metinde, özetle “Bölge için yeni bir sayfa açan Trump Barış Anlaşması’na taraflarca gösterilen taahhüdü ve anlaşmanın hayata geçilişini memnuniyetle karşılıyoruz. Trump’ın Gazze ve Ortadoğu’ya yönelik çabalarını destekliyor ve arkasında duruyoruz. Aşırıcılık ve radikalleşmenin her türünü ortadan kaldırma kararlığında birleşmiş bulunuyoruz. Gazze Şeridi’nde kapsamlı ve kalıcı barış düzenlemelerinin tesisine yönelik kaydedilen ilerlemeyi, ayrıca İsrail ile bölgedeki komşuları arasındaki dostane ve karşılıklı faydaya dayalı ilişkiyi memnuniyetle karşılıyoruz” ifadeleri yer alıyor.