Yönetmen Orhan İnce: Kürt sineması, görünmez kılma stratejileri ile işlevsizleştiriliyor

Yönetmen Orhan İnce, kısa filmleriyle ulusal ve uluslararası alanda dikkat çekiyor. Buğdaylar Dökülürken (2010), Ali Ata Bak (2012) ve Adem Başaran (2015) gibi yapımlarıyla birçok festivalden ödüller aldı. Şimdi ise İnce, ilk uzun metrajlı filmi Hevî, dünya prömiyerini Adana Altın Koza’da yapıp Duhok Uluslararası Film Festivali, Amsterdam Kürt Film Festivali, Berlin Kürt Film Festivali, İstanbul Film Festivali, İzmir Uluslararası Film ve Müzik Festivali gibi festivallerde gösterilmeye devam etti. Filmin adı Hevî (Umut), ismini Yılmaz Güney’in “Umut” filminden alıyor. Röportajımızda Kürtçe film üretmenin sınırlarını ve Hevî’nin yolculuğunu konuştuk. Yönetmen, Kürt sineması üzerindeki görünmez kılma stratejilerinin yasaklamadan daha etkili olduğunu vurguluyor.

Kürt sinemasını tanımlarken nereden başlarsınız?

Bence bir sinemanın aidiyetini belirleyen en temel unsur dildir. Bir film Kürtçe çe kildiğinde, yönetmenin kim olduğu, hangi temayı işlediği ya da nerede çekildiğinden bağımsız olarak o film bu coğrafyaya ait bir üretim haline gelir. Çünkü dil sadece bir iletişim aracı değildir; aynı zamanda kültürel hafızanın, kimliğin ve toplumsal aidiyetin taşıyıcısıdır. Bu yüzden Kürt si nemasının sınırlarını tartışırken başlangıç noktamız mutlaka dilsel gerçeklik olmalı. Bunu anlatmak için Asghar Farhadi’nin Everybody Knows (2018) filmini örnek verebilirim. Film İspanyolca çekildiği için “İranlı yönetmenin İspanyol filmi” olarak tanımlandı. Aynı şekilde, bir filmin hangi sinematik geleneğe ait olduğunu belirle yen en güçlü gösterge de dildir.

Sizce Türkiye’de Kürtçe sinema üret menin sınırları nerede çiziliyor? Sansür mekanizması nasıl işliyor?

Türkiye’de Kürtçe sinema, sadece doğrudan yasaklama pratikleriyle değil; asıl olarak görünmez kılma stratejile riyle işlevsizleştiriliyor. Sansür; dağıtım ağlarının darlığında, sinema salonlarının kapalı tutumunda, fonlardan dışlanmada, bürokratik engellerde ve hem ana akım medyada hem de dijital platformlarda yok sayılmada kendini gösteriyor. Yani mesele sadece “yasak” değil; siste matik olarak üretilen bir görünmezlik hali. Burada temel sorulardan biri şu olabilir: Bugün ulusal ve uluslararası festivallerde kaç Kürtçe film gösteriliyor? Bu sorunun cevabı, sansürün görünmez biçimlerinin nasıl işlediğini gayet net ortaya koyuyor.

Kürt filminden siyasi temsil beklentisinin yönetmenleri mikro hikayeler anlatmak tan alıkoyduğunu düşünüyor musunuz? Bu sorumluluk yaratıcılığı nasıl etkiliyor?

Kürt sinemasına yönelik en yaygın beklenti doğrudan siyasi temsil üretmesi. İlginç olan, bu beklentinin yalnızca Kürt seyirciden değil, Kürt olmayan seyirciden de gelmesi. Bu durum, yönetmenleri dar bir politik temsil alanına sıkıştırıyor. Oysa mikro hikayeler de politik niteliğe sahip. Dil hakkı, eğitim hakkı, yaşam hakkı gibi gündelik pratikler üzerinden anlatılan her hikaye zaten politik bir çerçeve içeriyor.

Yılmaz Güney sinemasının mirası nedir? Bugünün Kürt sinemacıları bu mirası nasıl yorumluyor ve siz bu mirastan nasıl etkilendiniz?

Yılmaz Güney, sinemayı politik bir ifade biçimi olarak kullanan en önemli isimlerden biri. Onun filmleri sınıfsal eşitsizlikleri, feodal baskıları, yoksulluğu ve bireysel çıkmazları görünür kılarak sinemayı bir toplumsal müdahale alanına dönüştürdü. Bu miras, Kürt sineması için hem estetik hem de politik bir referans noktası olmayı sürdürüyor.

Bugün Kürt sinemacılarının bir bölümü Güney’in gerçekçi çizgisini devam ettiriyor, bir bölümü ise daha metaforik ve şiirsel bir dile yöneliyor. Yani Güney’in açtığı yol, farklı biçimlerde yeniden üretiliyor ve Kürt sinemasının evrensel sinema sahnesinde varlığı için bir zemin sağlıyor. Kendi açımdan Güney’in etkisi çok öğretici oldu. Çocukken onu bir ikon olarak tanıdım, sonrasında filmleriyle daha derinlemesine temas kurdum. Onun karakterleri, gündelik hayatın sıradanlığı içinde büyük toplumsal meseleleri taşıyan f igürlerdi. Bu yaklaşım, kendi sinemasal dilimi kurarken bana da yol gösterdi.

Sizce Kürt sineması kendi seyircisini yaratmayı başarabildi mi?

Kürt sineması seyircisini yaratma konusunda yol aldı ama salonların azlığı, dağıtım ağlarının sınırlılığı ve ekono mik koşullar süreci zorlaştırıyor. Seyirci çoğunlukla bu filmlere yalnızca festivaller ya da çevrim içi platformlar aracılığıyla ulaşabiliyor.

Kürt sinemasının yapısal sorunları neler?

Kürt sinemasının yapısal sorunları ise çok net. Fon bulmakta zorlanması, kurum sal destek eksikliği, teknik ekipman ve profesyonel iş gücü yetersizliği. Bu yüzden birçok yapım dayanışmayla ve düşük bütçelerle ortaya çıkıyor. Ama bu koşullar zaman zaman daha sahici, daha samimi ve güçlü estetik deneyimlere de imkan verebiliyor.

Uluslararası festivaller Kürt sineması için bir alan açıyor mu? “Hevî” filminizin festival yolculuğu nasıl geçti?

Uluslararası festivaller, Kürt sineması için görünürlük ve dolaşım imkanı sağla yan en kritik alanlar. Ama bu alan sadece estetik değerlerle belirlenmiyor; aynı zamanda güçlü dağıtımcılar, uluslararası yapımcılar ve satış ajanslarının etkisi de çok belirleyici. Yani festivaller, sanatsal ve endüstriyel koşulların kesişiminde Kürt sinemasına sınırlı da olsa bir kapı aralıyor. Hevî filminin festival yolculuğu bu dina miklerin pratikte nasıl işlediğini gösterdi. Film farklı festivallerde gösterildikçe geri dönüşler çoğaldı, bilinirliği arttı. Bu da sonraki projeler için hem merak uyandırıcı bir zemin yarattı hem de sürdürülebilir bir üretim için altyapı oluşturdu.

{{529620}}