Pazar cep yakıyor, yurttaş ‘çürüğe’ yöneliyor

İstanbul — Kış mevsiminin yaklaşmasıyla pek çok yurttaş kışlık domates, menemen, salça gibi hazırlıklar için pazarda tezgahları geziyor. Ancak maliyetler, geçen yıla göre ciddi bir artış gösteriyor. Hem pazarcı esnafı hem de tüketiciler, artan fiyatlar ve düşen alım gücü nedeniyle zor bir dönemden geçtiklerini belirtiyor. İstanbul’un Eyüp ilçesindeki Veysel Karani Mahallesi’nde kurulan pazarda yurttaşlar ve pazarcı esnafıyla konuştuk.

"Neredeyse hiç kazancımız yok"

Pazarcılar, mazot, gübre, nakliye, işçilik ve vergi gibi giderlerde büyük artışlar olduğunu ifade ediyor. BESYO mezunu olan ve uzun süredir pazarcılık yapan Yakup, “Geçen sene üç ton yüklediğimiz arabayı bu sene bir buçuk ton yüklüyoruz, hem daha pahalıya satıyoruz hem de az kazanıyoruz. Kazancımız neredeyse hiç yok” sözleriyle durumu özetliyor. “Kazancımız hiç yok denecek kadar az” ifadeleri bütün pazarcılardan duyulan ortak sözler.

Pazarda alışveriş yapan yurttaşlar da bu artışlardan doğrudan etkileniyor. Emekli olmasına rağmen çalıştığını söyleyen bir yurttaş, “Geçen sene 500, 600 liraya dolan bir pazar torbası, bu sene aynı miktarla dolmuyor. Mecbur olduğumuz için alıyoruz ama miktarı azaltıyoruz” diyor.

Çare çürük malda aranıyor

Artan fiyatlar, tüketicileri daha düşük kaliteli ürünlere yönlendirmiş durumda. Pazarcılar, çürük veya “çıkma” adı verilen malların satışının arttığını belirtiyor. Pazarcı Yakup, “Eskiden çöpe attığımız patatesleri şimdi parayla insanlar alıyor; her ürünün bir müşterisi var” diyor.

Pazarcılar ve tüketiciler, Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı enflasyon verilerinin pazar gerçekleriyle örtüşmediğini dile getiriyor. Yakup, “TÜİK’in açıkladığı enflasyon ile halkın yaşadığı gerçek arasında çok büyük fark var. Geçen sene on lira olan patates bu sene elli lira” diye anlatıyor.

"Yumurta zengin besini oldu"

Pazarda yumurta tezgahı açan Mustafa da Yakup’la benzer fikirde: “Yumurta artık zengin besini oldu. İşler düştü, malı topluyoruz, sabah indiriyoruz, akşam tekrar topluyoruz. ABD’ye milyonlarca yumurta ihraç edildi, Türkiye’deki stok yurt dışındaki vatandaşların ucuza yumurta yemesini sağlarken kendi vatandaşına temel proteini bile çok görüyorsun. Taneyle satış çok arttı; beş yumurta alan var ama karton almak isteyen sınırlı. Müşteriler diyor ki ‘1000 lirayla pazara çıktım, ne alayım?’ Biz de haklıyız, müşteri de haklı.”

"Artık beslenemiyoruz"

Yurttaşlar, gıda enflasyonunun yıllardır süren artışı nedeniyle tasarruf yapabilmek için yaptıklarını anlatırken, “Eskiden misafir gelsin diye beklerdik. Şimdi evimize misafir gelir diye korkar olduk. Bizi bu hale soktular, ışıkları kapatıyoruz, elektrik tasarrufu yapıyoruz. Geçen sene 150 lira gelen fatura şimdi 750 lira geliyor. Her hafta pazara çıkamıyoruz artık. 800 liraya dört poşet alabildim. Muzun kilosu 100 lira, insanlar bir kalıp peynir alamıyor. İnsanlar beslenemiyor. TÜİK’in açıkladığı verilerle pazar asla uyuşmuyor; bunu pazara çıkan herkes görüyor” diyor.