Kadın emeğinde gerçek tablo: Bakan ‘artış’ dedi, DİSK ‘eşitsizlik derinleşiyor’

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, İstanbul’da düzenlenen “Sanayide Kadınların Güçlenmesi” konferansında yaptığı konuşmada, kadınların iş gücüne katılımında son yıllarda “önemli gelişmeler kaydedildiğini” öne sürdü. İstihdamda artış sağlandığını savunan Bakan’ın açıklamaları, aynı gün Uluslararası Eşit Ücret Günü dolayısıyla açıklama yapan DİSK’in verileriyle çelişti.

Bakan 'Kadın istihdamı arttı' diyor ancak 4 kadından üçü istihdam dışında

Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) tarafından düzenlenen toplantıda konuşan Işıkhan, kadınların iş gücüne katılım oranının 2002 yılında yüzde 27,9 iken 2025 itibarıyla yüzde 36,3’e çıktığını söyledi. Kadın istihdam oranının da yüzde 25,3’ten yüzde 32,1’e yükseldiğini belirten Işıkhan, “Söz konusu oranlar kadınların iş gücüne katılımında istikrarlı bir artış olduğunun göstergesidir” dedi.

Bakan Işıkhan, hükümetin kadın istihdamını teşvik için attığı adımları da sıraladı. “İş Pozitif Projesi” kapsamında 1,5 milyon kadının işe yerleştirildiğini, 2002’den bu yana 2,3 milyon kadının İŞKUR’un aktif işgücü programlarından yararlandığını aktardı. SGK ile yürütülen projelerle kadın girişimciliğinin desteklendiğini, kayıtlı kadın istihdamı için hibe programları uygulandığını ve eğitimli çocuk bakıcıları için mali destek sağlandığını hatırlattı.

Ancak TÜİK’in 2025 ikinci çeyrek verilerine göre 15-24 yaş grubundaki kadınların işsizlik oranı yüzde 30.6. Üniversite mezunu genç kadınlarda ise işsizlik oranı yüzde 28. Bu oran, erkeklerin üç katı. Öte yandan, 15-29 yaş arası genç nüfusta ne eğitimde ne istihdamda olanların sayısı 4 milyon 55 bin, bunun 3 milyon 116 binini kadınlar oluşturuyor. Yani genç işgücünde her üç kadından biri işsiz.

Resmi verilere göre 15-34 yaş arasındaki 4 milyon 684 bin kadın ne eğitimde ne istihdamda. Bu tablo, Türkiye’de çalışma çağındaki her dört kadından üçünün ekonomik ve toplumsal hayatta aktif rol alamadığını ortaya koyuyor. Ayrıca DİSK/Genel-İş Sendikası Araştırma Dairesinin 2025'in mart ayında yayınladığı kadın emeği raporuna göre istihdamdaki kadınların yüzde 32.4’ü kayıt dışı çalıştırılıyor. 

DİSK: Gerçek tablo eşitsizlik

Aynı gün bir açıklama yapan DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu da bambaşka bir tablo ortaya koydu. 18 Eylül Uluslararası Eşit Ücret Günü dolayısıyla yapılan açıklamada, Türkiye’de kadınların erkeklerden daha düşük ücretlere mahkum edildiği vurgulandı. Çerkezoğlu, TÜİK verilerine göre 2023’te kadınların ortalama gelirinin erkeklerden yüzde 27 daha düşük olduğuna dikkat çekti. Kadınların iş gücüne katılım oranının yüzde 36,4’te kaldığını, geniş tanımlı işsizliğin ise yüzde 40’a ulaştığını söyledi. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre ise kadınların, erkeklerin bir yılda kazandığını elde etmek için üç ay daha fazla çalışmak zorunda olduğunu hatırlattı.

“Kadınlar güvencesiz, düşük ücretli ve kayıt dışı işlere hapsediliyor” diyen Çerkezoğlu, kadınların asgari ücretin altında çalıştırıldığını, sendikalara erişimde ve işyerlerinde eşit temsiliyette ciddi engellerle karşılaştığını ifade etti.

DİSK, hükümetin Orta Vadeli Program (OVP) ile kadınları esnek ve güvencesiz çalışmaya zorladığını da belirtti. Çerkezoğlu, “Eşit işe eşit ücret, ayrımcılık yasağı temel haktır. Bu hakkın hayata geçmesi ancak örgütlü mücadeleyle mümkündür. Ezilenlerin başka seçeneği yok” dedi.

DİSK’in talepleri arasında eşit işe eşit ücretin yasal güvenceye alınması, etkin denetim mekanizmalarının oluşturulması, kamusal bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması, İstanbul Sözleşmesi’nin yeniden yürürlüğe girmesi ve ILO’nun 190 sayılı sözleşmesinin onaylanması yer aldı.

Kreşler kapanıyor, ‘çocuk bakıcılığı’ teşvik ediliyor

Işıkhan’ın üzerinde durduğu başlıklardan biri de ‘iş ve aile yaşamını uyumlu hâle getirmek.’ Bu söylem uzun süredir iktidar ve sermaye örgütleri tarafından esnek ve güvencesiz çalışma ile bakım yükünün kadının üzerine bırakılması ile birleşiyor. Yine Genel İş’in verilerine göre Türkiye’de 10 milyona yakın kadın ‘ailevi, kişisel’ nedenler ve ev içi angarya nedeniyle istihdama katılamıyor. İktidarın ‘çözümü’ ise kamusal kreşler ya da çocuk bakımını kadınların üzerinden almak değil. Işıkhan, çalışan kadınların çocuk bakımına ilişkin ‘çocuk bakıcılarını teşvik ettiklerini’ anlatıyor. Ancak özellikle kamuda tasarruf programıyla beraber pek çok kamu kurumunda kreşler kapatılıyor. Örneğin geçtiğimiz sene Milli Eğitim Bakanlığının belediyelerin açtığı kreşlerin kapatılması, yeni kreş açmalarının engellenmesi için talimat verdiği ortaya çıkmıştı. Yine tasarruf programıyla beraber Elazığ Valiliği, Ege Üniversitesi gibi kamu kurumlarında kreşler kapatıldı. İktidarın yakın zamanda gündeme getirdiği ‘Komşu Annelik’ uygulaması da devletin kreş açma sorumluluğunu üzerinden atarak kadınları güvencesiz şekilde istihdam etmesi anlamına geliyor.

Esnekliğe övgü

Işıkhan'ın 'iş ve aile yaşamının entegrasyonu' derken övdüğü birkaç program ise İş Pozitif Kadın İstihdamı Projesi, diğer İŞKUR programları ve yarı zamanlı çalışma. Işıkhan, İŞKUR ve SGK aracılığıyla kadınlara 'çalışma hayatının gerektirdiği özellikleri' kazandırdıklarını söyleyen Işıkhan, 2002’den bu yana 2 milyon 385 bin kadının aktif iş gücü programlarından yararlandığını ve İş Pozitif projesine 9 Şubat 2024’ten bu yana 1.5 milyon kadının katıldığını aktardı. Devlet eliyle esnekliği kurumsal hâle getiren bu programlar kadınları ucuz işgücü olarak 'stokluyor.' İş pozitif programıyla patronlar çalıştırdıkları 18-35 yaş arasındaki kadın işçi başına prim ve teşvik alıyor, kadınlar ise üç aylık istihdam ediliyor ve üç ay sonunda işten çıkartılıyorlar.

Ulusal İstihdam Stratejisinde de sık sık esneklikle anılan kadın emeğine dönük pek çok benzer program var. Örneğin iş gücü uyum programıyla çoğu kadınlardan oluşan işçiler haftada üç gün, en fazla 10 ay şeklinde çalıştırılıyor ve “cep harçlığı” veriliyor. İşsizlik Fonundan karşılanan programla patronlara yaklaşık 7 bin lira alan bir işçi ordusu sağlanıyor. Yine toplum yararına program da (TYP) deprem bölgesi başta olmak üzere kadınların esnek şekilde istihdam edilmesinin bir aracı. 18 Temmuz’da Resmi Gazete’de yayınlanan yarı zamanlı çalışma düzenlemesiyle de kadınların haftalık 20 saat çalışabilmesi düzenlenerek kadınların hem ucuz işgücü hem de bakım yükünün yüklenicisi olmasını düzenliyor. Erdoğan da bununla paralel olarak düzenlemeyi, “Ebeveynlerin çocuklarının gelişimine zaman ayırması, aile bağlarının güçlenmesi için bu adımı atıyoruz” ifadeleriyle duyurmuştu.