Olta balıkçıları anlatıyor: ‘Gırgırlar geldi mi biz bitiyoruz’

İstanbul – Eylül ayının ilk haftasında balık sezonu açıldı. İç denizlerde 15 Nisan itibarıyla başlayan av yasağı eylül başında kalktı. Köprüde oltalar birbiri ardına balık çekerken, balıkçılar hem geçimlerini sağlamaya hem de evlerine taze balık götürmeye çalışıyor. Balık tutanlar arasında yalnızca geçimini balıkçılıkla sağlayanlar değil, aynı zamanda bir çeşit et yiyebilmek için balık tutan emekliler, işsizler, işçiler de var.

Sezonun açılmasıyla köprülerde şimdilik balık bolluğu yaşansa da küçük balıkçılar için tablo pek parlak değil. Kıyıda balık tutarak geçimini sağlamaya çalışanlar, endüstriyel balıkçılığın yarattığı tahribata dikkat çekiyor. “Eskiden oltayı atardık hep dolu gelirdi, şimdi üç beş balık zor yakalanıyor” diyen balıkçılar, denetimsiz gırgır ağlarının yavru balıkları toplaması nedeniyle gelecekte balığın tamamen tükenebileceği uyarısında bulunuyor.

‘Gırgırlara yasak kalkınca küçük balıkçılar bitiyor’

Dokuz yıldır köprüde balık tuttuğunu söyleyen Mustafa Şahin anlatıyor: “Genellikle olta balıkçılığı ile hem geçim kaynağı olarak hem de evimize götürebileceğimiz kadar balık tutuyoruz. Şu an tam bir balık sezonu yaşıyoruz. Eylülün ilk haftası ve görmüş olduğunuz gibi herkesin oltasında üçer beşer balık var, herkes mutlu. Bizim ‘gırgır’ dediğimiz gemilerdeki ağ sisteminin kalkmasıyla birlikte balık bolluğu yaşıyoruz diyebilirim. Ben yaklaşık dokuz yıldır tutuyorum, dokuz yıldır da köprüdeyim.”

Şahin, şu an köprüde ağırlıklı olarak istavrit olduğunu, ilerleyen günlerde çinekop, sarıkanat ve palamudun da geleceğini söyledi.

İşsiz kalınca köprüde balık satmaya başladı

Daha önce Hadımköy’de bir fabrikada makine operatörlüğü yaptığını, yaklaşık 15 gün önce işinden ayrıldığını belirten Şahin, “Şimdi tatil için memlekete gitmeyi planlıyorum. İş yerimle bir anlaşmazlıktan dolayı ayrıldım” dedi. Balıkçılığın kendisi için tam anlamıyla bir geçim kaynağı olmadığını, ancak bazı balıkçıların tüm geçimlerini buradan sağladığını vurguladı: “Evimize götürebileceğimiz kadar bize yetiyor. Ama köprünün başında kefal tutup geçimini sağlayanlar var.”

Olta balıkçılığına dokuz yıl önce küçük teknelerle denize açılarak başladığını anlatan Şahin, köprüde tanıştığı dostlukların kendisi için önemli olduğunu söylüyor: “Önceden küçük teknelerle açılırdık, oltayı salardık, balık kendiliğinden gelirdi. Sonra buraya yönlendirdiler. Burada tanıdıklarımız, dostlarımız oldu. Ramazan ayında birlikte iftar yaptığımız, dost bağını kuvvetlendirdiğimiz arkadaşlarımız var. İşsiz olduğum için her gün geliyorum. Hava kararana kadar buradayım. Bazen sohbete dalıyoruz, saati unutuyoruz.”

‘Balık tutamayınca satın alıyoruz’

Endüstriyel balıkçılığın küçük balıkçılara zarar verdiğini belirten Şahin, gırgırla yapılan balıkçılığın tüm canlıları denizin dibinden topladığını anlattı: “O ağlarla en küçük balıktan en büyüğüne kadar hepsi avlanıyor. Onlar ayırana kadar çoğu küçük canlı ölüyor. Biz olta balıkçıları küçük balığı geri atıyoruz ama onlar ayırana kadar ölmüş oluyor. Bu da bizi çok etkiliyor. Bazen burada boş boş oturuyoruz. Çocuğumuz balık istediğinde tutamayınca gidip satın almak zorunda kalıyoruz.”

Dokuz yıl öncesiyle bugünü karşılaştıran Şahin, balıkçılığın çok zorlaştığını söyledi: “Eskiden oltayı atardık, hep dolu gelirdi. Şimdi iki, üç, beş balık zor geliyor. Küçük balıkları topladıkları için balık büyümüyor. Biz küçük balığı attığımızda bir başkası yakalayıp kovasına koyuyor. Bunun da bir anlamı kalmıyor.”

‘Gırgır tekneleri küçük balıkları topluyor, nesiller tükeniyor’

İstanbul’da 15 yıldır kıyı balıkçılığı yapan Binnaz ise, geçimini tamamen balıkçılıkla sağlıyor. Tezgahta da balık satan Binnaz, gırgır teknelerinin küçük balıkları toplaması nedeniyle balık nesillerinin tükendiğini söyledi.

15 yıl önce teyzesinin oğlunun yanında başladığını anlatan Binnaz, “Gece gündüz buradayım, her gün geliyorum. Başka iş yapmıyorum. Balıkçılık ve tezgahçılıkla geçimimi sağlıyorum” dedi. Çinekop, palamut ve kefal yakaladığını anlatan Binnaz; yıllar içinde büyük değişim olduğunu belirtti.

Ancak balık miktarının giderek azaldığını söyleyen Binnaz, bunun nedenini büyük balıkçı teknelerine bağladı: “Gırgırlar girdi mi yavruları, bebeleri körden köşeden topluyor. Nesiller gidiyor. Karagözler vardı, hepsi bitti. Şimdi bunlara sıra geldi. Küçük balıkları biz denize atıyoruz ama onlar toplaya toplaya bitiriyor.”

‘On santimin altındaki balık yasak ama kimse bakmıyor’

Su ürünleri denetimlerinin yetersiz olduğunu da dile getiren Binnaz teyze, yaşadıklarını şöyle aktardı: “Ben su ürünlerine şikayet ettim. Buraya geldiler, benim balıkları ölçtüler ama küçük tutanları kaçırdılar. ‘Benimkini ölçme, kazanları tut’ dedim. Ama ilgilenen yok. On santimin altındaki balık yasak ama kimse bakmıyor. Hep ben şikayet ediyorum, arayan yok.”

Kıyı balıkçılarının en büyük sorununun gırgır tekneleri olduğunu vurgulayan Binnaz teyze, “Onlar açıldığında bebeler toplanıyor. Bizim kazancımız yarı yarıya düşüyor. Nisanda duruyor, eylülde tekrar başlıyor. O dönemde biraz nefes alıyoruz ama gırgırlar geldi mi biz bitiyoruz” diye konuştu.