Dükkan dükkan gezdi, kuruş kuruş hesapladı ama okul alışverişinden eli boş döndü

İstanbul – 2025-2026 eğitim-öğretim yılı ilk okul 1. Sınıf öğrencileri için 1 Eylül’de, diğer kademelerdeki tüm öğrenciler için ise 8 Eylül'de başlayacak. Okulların açılmasına sayılı günler kala veliler kara kara eğitim alışverişini düşünüyor. Kırtasiye, kıyafet, beslenme, ulaşım derken çocuk okutmak ciddi bir bütçe istiyor. Özellikle emekçilerin hedef enflasyona endekslenen ücret zamlarının temel eğitim malzemelerine ve hizmetlere yapılan zamların çok altında kalması milyonlarca velinin belini geçtiğimiz yıldan daha fazla büküyor.

Ayşe İstanbul Fatih’te yaşıyor. 8. Sınıfa giden çocuğunu tek başına büyütüyor. Asgari ücretle çalışan, eşinden de emekli maaşı alan Ayşe ile Fatih'teki zincir marketleri, kırtasiyeleri ve “bir milyoncu”ları geziyoruz. Dükkanları kuruş hesabı yaparak dolaşan Ayşe’nin yaşadıkları güç koşullarda geçim sağlamaya çalışan milyonlarca emekçi ailesi için de önemli bir gösterge.

Dükkan dükkan gezdi, kuruş kuruş hesap yaptı

İlk durağımız okul kıyafetleri de satan küçük bir kırtasiye oluyor. Fiyatlar ateş pahası. Bunu gören Ayşe rotayı zincir marketlere çeviriyor. En ucuz ürünleri seçseniz de fiyat listesi kabarıyor: Kalemlik 129 TL, sırt çantası 499 TL, matara: 149 TL, ısı korumalı beslenme çantası 219 TL, bölmeli beslenme kutusu 79 TL... Kalem, defter, boya, dosya derken rakam kısa sürede 4 bin TL'yi buluyor. Okul formaları da eklendiğinde toplam tutar 8-10 bin TL’ye ulaşıyor.

Maliyeti gören Ayşe bir şey almadan evine dönüyor. Ay başında ücretini aldıktan sonra kredi kartı borcunu kapatıp, harcamaları kredi kartıyla yapmayı planlıyor.

Her yıl yeni tişört, yeni pantolon

Eve dönünce sohbete başlıyoruz. Geçen sene okullar açılmadan ucuz bir yerden kırtasiye alışverişi yapmış: “Öğretmenler daha liste vermemişti. Bu yüzden elimizdeki defterlerin hiçbiri kabul görmedi. Sayfa sayısı, çizgili mi kareli mi olduğu, boyutu... hepsini tek tek veriyor öğretmenler. Elimizdekileri yedeğe ayırdık. Onları dönem içinde kullandı. Zaten dönem boyunca bir defterle olmuyor.”

Okul masrafları yalnızca defter kalemden ibaret değil. Ayşe kırtasiye masraflarının yanı sıra forma, ayakkabı, ulaşım, yemek gibi kalemlerle bütçesinin altüst olduğunu anlatıyor: “Formayı satan tek bir mağaza var. Beden eğitimi için ayrı tişört giyiyorlar, 420 TL. Okulun kısa kollu tişörtü 480 TL. Sweetshirtler de var ama muhtemelen alamayacağım. Uzun kollu siyah tişört 200 TL. Kışın kısa kolluyu onun üstüne giyer. Okulun uzun kollu tişörtleri pahalı. Pantolonlar 500-600 TL arasında. Bir tane almak yetmiyor, kirleniyor. Bir de beden eğitimi dersinde giydikleri eşofman altı var, o da bu fiyatlarda. Her sene yeniden almak lazım, büyüme aşamasındalar, eski kıyafetler olmuyor. Kapıda kontrol ediyorlar, forma eksikse çocuğu okula almıyorlar.”

İyi ayakkabı bir haftalık ücret

Tabi bir de ayakkabı var. Ayşe “Almışken en azından kışın idare etsin” diyor: “1500 TL'ye düşen bir ayakkabı bulursan, onu kaçırmıyorsun. Bu yaş grubundaki çocuklar marka ürünlere özeniyor. Bırak orijinalini, çakmasını bile alamıyoruz, çok pahalı. Asgari ücretle çalışan bir insanın haftalığı 6 bin lira, iyi bir ayakkabı olmuş 6 bin lira. Sen çocuğuna bir ayakkabı alacaksan bir haftalığını gözden çıkarman gerekiyor. Ama böyle bir bütçen yok. Hafta boyunca efor harcıyorsun, yoruluyorsun; sonunda çocuğuna bir ayakkabı bile alamıyorsun.”

Uygun fiyatlı, kaliteli bir ayakkabı için tek tek mağaza dolaşmış: “50 mağazaya girip çıkıyorum. En uygun hangisiyse onu bulmaya çalışıyorum. Bir outlet mağaza var, benim gibi onlarca veli aynı anda ayakkabı kovalıyor. Ucuz görünce sinek gibi üşüşüyoruz.”

Yemekhane geçen yıl 120 TL’ydi

Bir başka gider kalemi de beslenme… Okul yemekhanesinde geçen sene bir öğünün fiyatı 120 TL imiş. İlk dönem evden beslenme hazırlayan Ayşe bir süre sonra kantinin kaçınılmaz olduğunu anlatıyor: “Okul yemekhanesi çok pahalı. Kantinler ateş pahası. Arkadaşları kantinden hamburger, patso alıyor. E çocuk da istiyor tabii. Geçen sene kantinde su 15 TL'ydi. Bu çocuk günde iki su içse sadece suya 30 TL gidiyor.” En son işyerinin okuluna yakın olması fırsata çevirmiş: “İzin kağıdı çıkardım, öğlen okuldan çıkıp yanıma geliyordu. Hızlıca yemek yiyip geri dönüyordu.”

‘Devletin yapmadığını çocuklar yapıyor’

Durumu daha kötü aileler olduğunu da ifade eden Ayşe “Hiç beslenme getirmeyen çocuklar var. 'Midem bulanıyor, yemek yiyemiyorum' diyen çocuklar var. Evden bir şey getiremediği için. Aileleri kötü bilinmesin diye öyle söylüyorlar. Bunu fark ediyor çocuklar, devletin yapmadığını çocuklar yapıyor. Beslenme getiren 4-5 çocuk kendi beslenmelerini ortaya koyuyor, birlikte yiyorlar” ifadelerini kullanıyor.

Dershane ücreti 150 bin!

Oğlu bu yıl sınavlara da hazırlanacak. Dershaneye yazdırmış: “Geçen yıl yazdırdığım için 85 bin TL'ye kayıt yaptırdım. Aylık 7 bin TL taksit ödüyorum. Yeni kayıtlardan 150 bin TL istemişler. Sadece ben değilim, milyonlarca anne baba benim durumumda.

İki vesait olmasın diye yürüyor

Bir diğer büyük yük ise ulaşım: “Aylık akbil dolduruyoruz ama bazen otobüs gelmiyor. Dolmuşa binmek zorunda kalıyor. Cebinde para olmalı. Servis ücretleri zaten uçmuş gitmiş. Ulaşımı tek vasıtaya indirmeye çalıştık. Erken çıkıp yürüyoruz. Marmaray’a yürüyerek iniyoruz. 3-4 durak mesafe… Artı bir masraf çıkmasın.”

Servis ücretleri de cep yakıyor

İstanbul'da servis işletmecileri ücretlere yüzde 50 zam istiyor. Talebin kabulü halinde en yakın mesafe 3 bin 800 TL en uzak mesafe ise geçen 9 bin 150 TL olacak. İzmir'de en yakın mesafe olan 0-3 kilometre için devlet okullarında servis ücreti 2 bin 762 TL, anaokulu ve özel okullarda ise 3 bin 313 TL. Araçlarda yardımcı personel (hostes) bulundurulması halinde fiyatlara yüzde 30 fark ekleniyor. Ankara’da servis ücretlerine yüzde 30 zam yapıldı. Geçtiğimiz dönem 16 bin 745 TL'den başlayan servis ücreti, yeni dönemde en kısa mesafe için 21 bin 745 TL, 10-15 kilometre arası için ise 33 bin 210 TL oldu.