Koç, işten atmalarla metal patronlarına yol gösteriyor

TÜİK, 2025 yılı 2. çeyreğine ait istihdam girdi endeksi verilerini duyurdu. Verilere göre, Sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörlerinde istihdam endeksi yıllık bazda yüzde 1,9 artış gösterdi. Ancak aynı dönemde çalışılan saat endeksi yalnızca yüzde 0,6 yükselirken, çeyreklik bazda yüzde 2,7 azaldı. Alt kalemlere bakıldığında bir önceki çeyreğe göre sanayide istihdam endeksi yıllık bazda yüzde 2,2 bir önceki çeyreğe göre ise yüzde 0,7 oranında düşüş kaydetti. Sanayi istihdamındaki düşüş çalışma saati endeksinde de düşüşe yol açtı. Çalışma saati endeksi yıllık yüzde 3,7 oranında bir önceki çeyreğe göre ise yüzde 4,3 oranında daraldı. Sanayi patronları daralan veya negatife dönen kârlılıkları karşısında çözümü işten çıkartmada ve düzensiz, güvencesiz çalışmada buluyor. Koç’a ait Beko’nun Eskişehir fabrikasından bugün 55 işçi daha işten çıkartıldı. 200 binden fazla metal işçisinin gelecek iki yıl için ücret zammının belirleneceği MESS grup sözleşmesi öncesinde patronlar kârlardaki azalmanın bahanesiyle hem işten çıkartıyor hem de ortalama ücretleri şimdiden düşürmenin hesabını yapıyor.

İstihdamda daralma İmalat sanayiinde

Bu yılın ikinci çeyreği için (Mart-Haziran) TÜİK açıklanan İşgücü Girdi Endeksi verilerine göre istihdam endeksi yüzde 1,9 artışla bir önceki yıla oranla kısıtlı gelişme gösterdi. Ancak Çalışma saati endeksi bu oranın altında yüzde 0,6 oranında arttı. Sektörlere bakıldığında ise sanayi sektöründeki çeyreklik ve yıllık bazdaki düşüşler göze çarpıyor. 2025 yılının ikinci çeyreğinde istihdam endeksi, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 2,2 oranında, yılın ilk 3 aylık dönemine göre ise yüzde 0,7 oranında geriledi. Alt sektörlere bakıldığında ise İmalat sektöründe düşüş yıllık bazda yüzde 2,3 bir önceki çeyreğe göre ise yüzde 0,7 oranında oldu. İmalat sektöründe çalışma saati endeksi de düşüş yaşadı. Yıllık bazda düşüş yüzde 4,1 oranında olurken bir önceki çeyreğe göre düşüş oranı ise yüzde 4,3 seviyesinde. Yılın 2. çeyreğinde sanayide ve alt kalemlerde imalat sanayiinde İstihdamdaki düşüş, çalışma süresindeki düşüşü besledi.

Açıklanan istihdamın sadece yüzde 68,9’u kayıtlı ve sürekli

DİSK-AR tarafından her ay TÜİK işsizlik verilerinin ardından açıklanan İşsizlik ve İstihdamın Görünümü raporu, 2025 yılının ikinci çeyreğinde Kayıtlı Tam zamanlı İstihdam (KATİ) oranını yüzde 33,9 olarak duyurdu. TÜİK tarafından duyurulan resmi istihdam oranı yüzde 49,2 idi. Yani istihdam edilen kesimin sadece yüzde 68,9’u tam zamanlı ve kayıtlı şekilde çalışıyor. İstihdam edilenlerin yüzde 31,1’i ise yarı zamanlı, güvencesiz veya kayıt dışı istihdam ediliyor. TÜİK verilerine göre 2. çeyrekte dar tanımlı işsiz sayısı bir önceki çeyreğe göre 106 bin kişi artarak 3 milyon 34 bin kişi seviyesine yükselmişti. Aynı dönemde, DİSK-AR’ın hesaplamalarına göre ise geniş tanımlı işsiz sayısı 13 milyon 15 bin kişiye çıktı. Geniş tanımlı işsizlik oranı böylece yüzde 32 oldu. Kayıtsız, güvencesiz ve yarı zamanlı çalışma güvencesiz çalıştırma sanayi patronlarının kârların düştüğü bu dönemde yöneldikleri yeni yöntem oldu.

Koç şirketlerinde MESS hazırlığı: işçi kıyımı

Türk Traktör ’de kasım ayında 40, TOFAŞ’ta aralık ayında 700 işçi çıkartan Koç holding metal iş kolundaki işletmelerinde düşen karlılığını ve ekonomik dar boğazı bahane etmeye devam ediyor. Beko’da ise Eskişehir Ankara ve Gebze’deki fabrikalarından geçtiğimiz yılın son ayından beri işten atmalar sürüyor. Nisan ayında Gebze’deki fabrikanın taşınması bahanesiyle yaklaşık 700 işçinin işten atıldığı Beko’da mayıs ayında Eskişehir fabrikasından 150, haziran ayında 30 dün ise 55 işçi, “küçülme, performans düşüklüğü, sık rapor kullanımı, bölüm yöneticisinin isteği” gibi bahanelerle işten çıkartıldı. İkinci çeyrek için finansal tablolarında 2,9 milyar TL zarar ettiğini açıkladı. Şirket yatırımcılarına, “Zorlu finansal koşullara rağmen beyaz eşya pazarında pay artışı” gözlemlediğini, “Afrika ve Orta Doğuda güçlü büyüme” yaşadığını kaydetti. Şirket hammadde fiyatlarının ve Avro/Dolar paritesindeki iyileşmenin faiz vergi ve amortisman öncesi kârına (FAVÖK) olumlu etki yaptığını ifade ederken Düzeltilmiş FAVÖK marjına en olumlu yansımalar ise “brüt kârlılığın artması” ve “Elde edilen tasarruflar” olduğunu söylüyor. Faaliyet raporlarına göre, Şirket 2025 yılının ilk 6 ayında geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre üretimini de arttırmış durumda. 2024 yılının ilk 6 ayında 15 milyon 209 bin adet beyaz eşya üreten BEKO, işçi çıkarmasına, “küçülüyoruz” demesine rağmen üretim miktarını yüzde 10,5 oranında arttırarak 16 milyon 813 bin seviyesine çıkardı. TV üretiminde üretimini arttıran şirket geçen sene 652 bin adet TV üretirken bu yılın ilk 6 ayında yüzde 8,5 oranında fazladan üretim yapmış oldu. Şirket bu yıl sonuna kadar 300 milyon Avro seviyesinde yatırım yapmayı hedefliyor.

İşten çıkartmaların hikayesi tanıdık

İşten çıkarılan işçilere “devamsızlık, 'rapor kullanımı, performans düşüklüğü” gibi bahaneler iletildi. Mayıs ayından bu yana yaklaşık 235 kişinin çıkışının verildiği biliniyor. İşten çıkarılan işçiler ise çıkarılma bahanelerinin gerçeği yansıtmadığını söylüyor.

Fabrika yöneticileri işten çıkarmaların devam edeceğini söylerken, daha çok kıdemi yüksek işçilerin çıkarılması fabrikadaki işçi ücretlerinin düşürülmesi ve çalışmaya devam eden genç işçilerin biriken öfkesini hem sendikaya hem fabrika yönetimine karşı örgütleyememesine de neden oluyor. Dün itibariyle işten çıkarılan bir işçi “Beko işçisinin psikolojisini bozdular. Kıdemi yüksek, sendikaya muhalif kim varsa vardiya müdürü isim okuyor, her ay toplanan isimlerin çıkışı veriliyor. Çalışmaya devam edenler 20-22 yaşında genç işçiler. Herkes öfkeli ama içerideki işçilerin gidip sendikanın masasına vurup hesap soracak deneyimi de yok.” diyerek çıkarılan isimlerin bilinçli olduğunu da vurguluyor.

Metal sektöründe TİS süreci yaklaşırken, işçilerin zam beklentilerini kırmak adına sendikacılar fabrika içerisinde şimdiden çalışmaya başladı. İşten çıkarılan bir başka işçi ise yapılan çıkarmaların da bu sürecin bir parçası olarak devam ettiğini ifade ediyor; “Sendikacılar önümüzdeki 2 sene için yüksek zam beklemememiz gerektiğini şimdiden söylemeye başlamıştı. Gelen tepkilerle de kimleri çıkaracaklarına karar vermiş oldular.” derken işten atıldıktan sonra başvurduğu bir başka metal fabrikası olan Candy Hoover'da ise işçi maliyetlerinden ötürü alımların durdurulduğunu ve işten çıkarmaların sinyalinin verildiğini anlatıyor. “Hindistan gibi ülkelerde işçinin maliyeti 5 dolar, Türkiye'de 22 dolar.” gerekçesiyle alınmadığını ifade ediyor.