Eski Kurmay Yarbay Hakan Şahin: Son YAŞ kararları TSK'nin 'uyumu' için önemli bir eşik

Yüksek Askeri Şûra (YAŞ) toplantısından ordu üst kademesini doğrudan şekillendiren kararlar çıktı. Genelkurmay Başkanı Metin Gürak 2 yıl erken emekli edildi, teğmenlerin ihraç kararı için bastıran Selçuk Bayraktaroğlu yerine getirildi. Yaş haddini doldurmayan Gürak’ın emekli edilme gerekçesi olarak “kadrosuzluk” gösterildi. 32 general ve amiral bir üst rütbeye, 61 albay da general ve amiralliğe terfi etti. Generallerin sayısı 316’dan 332’ye yükseldi.

Eski Kurmay Yarbay ve Yazar Hakan Şahin, kararları gazetemize değerlendirdi. Şahin, bu kararların sadece belirli generallerin terfi veya emekli edilmesi değil, ordu hiyerarşisinin ve kurumsal kültürünün yeniden biçimlendirildiği ve uzun süredir devam eden bir eğilimin devamı niteliğinde olduğunu belirtti. Şahin, “Yeni dönemde, teğmenlerin yemini gibi bir hadise asla olmayacak, ola ki olursa siyasetin müdahalesine gerek bile kalmaksızın TSK hemen ertesi gün o teğmenleri kapı dışarı edecek” dedi.

“Bayraktaroğlu mutlak uyum arayışının sonucu”

Orgeneral Gürak’ın erkenden, ‘kadrosuzluk’ gerekçesiyle emekliye sevk edilmesini değerlendiren Şahin, bu kararların kamuoyuna açıklanmayan ama ordu yapısını daha sessizce etkileyen bir personel politikası da bulunduğuna dikkat çekti: “Yerine teğmenlerin ihracı konusunda Yüksek Disiplin Kuruluna baskı yaptığı iddia edilen Selçuk Bayraktaroğlu’nun getirilmesi önemli bir eşik. Muhtemelen Gürak’ın teğmenlerin ihracı sürecinde yeterince aktif bir tutum almadığı bir biçimde not edildi. Bu bakımdan Bayraktaroğlu’nun tercih edilmesi siyasi iktidarın TSK içinde mutlak uyum arayışının bir sonucu. Bayraktaroğlu’nun yerine Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na getirilen Metin Tokel’in Binali Yıldırım’a hitaben 2016’da yaptığı konuşmanın üslubu ve o konuşma sonrası 8 yıl içinde orgeneral ve şimdi de Kara Kuvvetleri Komutanı yapılmasını da benzer bir perspektifle okuyabiliriz.”

“Leb demeden anlayacak bir komuta heyeti”

Bu atamalarla yeni dönemde, örneğin, teğmenlerin yemini gibi bir hadisenin asla olmayacağını vurgulayan Şahin, “Ola ki olursa, siyasetin müdahalesine gerek bile kalmaksızın, TSK hemen ertesi gün o teğmenleri kapı dışarı edecek, aksi yönde oy kullanan tek bir general bile olmayacak. Bunlar benim öngörülerim. En orta yolcu tabirle şunu söyleyebilirim: Siyasi iktidarla aşırı uyumlu çalışacak, siyasi iktidar daha leb demeden leblebi dediğini anlayacak bir komuta heyeti oluşturulmuş” dedi.

Emeklilik yaşı düzenlemesi neye hizmet ediyor?

Şahin, önceden sadece Genelkurmay Başkanları için söz konusu olan emeklilik yaşının 67’den 72’ye çıkarılması meselesinde, YAŞ’tan birkaç hafta önce kuvvet komutanlarını da kapsayacak şekilde yasal düzenleme yapılmasını da değerlendirdi: “Yasal düzenleme görünüşte kurumsal tecrübenin korunması gibi sunulsa da bu kararın hemen ardından gelen YAŞ atamalarıyla birlikte düşününce, bu düzenleme, hem askeri hiyerarşiyi uzun vadeli şekilde siyasi iradeye göre stabilize etme hem de siyasi iradenin seçenek havuzunu artırma gibi bir işlev görüyor.”

Son yıllarda olduğu gibi bu yıl da yüzlerce albayın “kadrosuzluk” gerekçesiyle YAŞ kararıyla emekliye sevk edilmesi gündemde” diyen Şahin, bu “kadrosuzluk”un gerekçesinin, insan kaynaklarının yönetiminde teknik bir planlamadan çok, siyasi, kültürel ve ideolojik uyumun gözetildiği bir filtre işlevi gördüğünü söyledi.

“Arkadan gelmekte olan kadrolar için de bir mesaj”

Şahin, 2017’de çıkarılan bir KHK ile tüm albayların YAŞ değerlendirmesine alınmasının, bu sürecin önemli bir dönüm noktası olduğuna dikkat çekti: “Daha önce sadece belli kıdeme ulaşan albaylar YAŞ’ta değerlendirilirken, o tarihten bu yana artık tüm albaylar her yıl YAŞ süzgecinden geçiyor. Anayasamıza göre idarenin tüm kararları yargı denetimine tabi iken YAŞ’ın terfi ve kadrosuzluk nedeniyle emekliliğe sevk işlemleri bunun bir istisnası. Dolayısıyla bu albayların bu kararları hukuk önüne getirme gibi bir hakkı da bulunmuyor. Aynı zamanda arkadan gelmekte olan kadrolar için de bir mesaj. Yani, ordu içinde kariyer güzergahının açık olması için yalnızca mesleki başarı değil, belirli bir uyum da zorunlu hale geliyor. Bu durum, orta kademenin, yani ordunun omurgasının, belirli bir örüntüye göre yeniden şekillendirilmekte olduğunu gösteriyor.”

Şahin, emekli edilenlerin yerine “daha iyi uyum gösterecek” birilerinin seçilebilmesini mümkün kılan şeyin, bu kişilerin varlığı olduğunu belirtti. “Bu ise o kişilerin on yıllardır içinde geliştikleri geleneksel Kemalist endoktrinasyonun ve kodlamanın erimekte, çözünmekte olduğunu ve kritik karar anlarında işlevsizleştiğini de gösteriyor” diye ekledi.

“Daha büyük bir proje içinde ipucu sunuyor”

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Anıtkabir Özel Defteri’ne yazdığı “Şûramızın 2025 yılı toplantısının Türkiye Yüzyılı hedefine giden yolda yeni bir kilometre taşı olacağına inanıyorum” ifadesini sorduğumuz Şahin, “Bu da terfi ve emekliliklere atfedilen siyasi öneme ve daha büyük bir proje içinde ne anlama geldiğine dair ipucu sunuyor” dedi.

Şahin, “Karşımızda duran şey, demokratik sivil-asker ilişkileri anlamında askeri vesayetin geriletilmesi değil; askeri kurumsallığın siyasal merkezle ne pahasına olursa olsun mutlak uyuma zorlanmasıyla oluşan yeni bir denge. Önümüzdeki dönemde muhtemelen dini-mukaddesatçı sembollerin daha görünür hale geldiği, laiklik temasının giderek silikleştiği, sadakatin ön plana çıktığı, refleksleri değişen, iç yapısı yeniden kodlanan bir orduyla karşılaşacağız. Bunlar zaten vardı ama hızlandığını göreceğiz” diye ekledi.