Uluslararası Adalet Divanından iklim değişikliği kararı

Birleşmiş Milletler’in (BM) yargı organı olan Uluslararası Adalet Divanı önceki gün devletlerin iklim değişikliğiyle mücadeledeki uluslararası hukuki sorumluluklarına dair ilk tavsiye görüşünü açıkladı. Bu kararla birlikte, devletlerin iklim değişikliği ile mücadele yükümlülüğü tespit edilmiş oldu.

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan çevre hukuku ve BM İklim Değişikliği Rejimi konusunda uzman olan Dr. Ezgi Ediboğlu, Uluslararası Adalet Divanı’nın sağlık ve yaşam hakkı gibi yükümlülüklerini yerine getirmek isteyen devletlerin, çevre hakkını da güvence altına almaları gerektiğine vurgu yaptığını dile getirdi.

Devletlerin iklim değişikliği ile mücadele yükümlülüğü olduğu tespit edildi

Ediboğlu, Uluslararası Adalet Divanı’nın, devletlerin iklim değişikliği ile mücadele yükümlülüğü olduğunu tespit ederek bu yükümlülükleri yerine getirmemenin tazminat taleplerine neden olabileceğini bildirdiğini dile getirdi.

Uluslararası Adalet Divanı’nın kararının çok sayıda usule, eyleme ve sonuca ilişkin bağlayıcı yükümlülük tespit ettiğini ve bu yükümlülüklere uyulmazsa neler olabileceğini ortaya koyduğuna dikkat çeken Ediboğlu, “Karara göre ‘fosil yakıt üretimi, fosil yakıt tüketimi, fosil yakıt arama lisanslarının verilmesi veya fosil yakıt sübvansiyonlarının sağlanması’ gibi uygulamalar, bir devletin emisyon azaltımı için yeterli önlem almadığı anlamına gelerek uluslararası bir hukuka aykırı fiil teşkil edebilecek. İklim değişikliğinden zarar gören devletler ise, bu zararın hangi devletten kaynaklandığını açıkça gösterebilirse, tazminat talep edebilecek” dedi.

Karardaki önemli noktalar

Ediboğlu, Uluslararası Adalet Divanı’nın kararı ile ilgili şu noktalara dikkat çekti;

• Fosil yakıt üretmek, tüketmek, arama lisansı vermek, teşvik sağlamak gibi uygulamalar, iklim değişikliği ile mücadele için yeterli önlem alınmadığı anlamına gelerek uluslararası hukuka aykırı fiil sayılabilecek.
• İklim değişikliğinden zarar gören devletler, bu zararın hangi devletten kaynaklandığını açıkça gösterebilirse, tazminat talep edebilecek.
• Ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele için belirledikleri iklim hedefleri, yani ulusal katkı beyanlarının, 2°C yerine daha iddialı olan 1,5°C'yi hedefleyerek ve somut politikalar içerecek şekilde hazırlanması gerektiği belirtildi.
• Temiz, sağlıklı ve sürdürülebilir bir çevre, pek çok insan hakkının (sağlık ve yaşam hakkı gibi) ön koşulu olan zorunlu bir temel hak olarak tanımlandı.

Kararın bağlayıcılığı yok ama önemli

Uluslararası Adalet Divanı’nın verdiği bu danışma görüşünün bağlayıcılığının olmadığını belirten Ediboğlu, “Buna karşın devletlerin iklim değişikliği karşısındaki hukuki sorumluluklarını netleştirmesi açısından büyük önem taşıyor. Divan, sera gazı emisyonlarının neden olduğu zararın devletlere uluslararası sorumluluk yükleyebileceğini belirterek, özellikle yüksek emisyon salan ülkelerin ciddi hukuki baskı altına girebileceğine işaret etmiş oldu. Bu durum, iklim değişikliğinden ağır şekilde etkilenen ülkelerin tazminat taleplerini ve uluslararası hukuk zemininde iklim davalarını güçlendirebilir” dedi.

Ediboğlu, ayrıca devletlerin sadece iklim taahhütlerinde bulunmalarının yeterli olmadığını, bu taahhütlerin etkili, bilimsel temelli ve insan haklarına duyarlı biçimde uygulanması gerektiğini ortaya koyan bu görüşün, küçük ada devletlerinin ve gelişmekte olan ülkelerin uluslararası platformlarda daha güçlü bir şekilde hak aramasına da katkı sağlayabileceğini söyledi. Genel olarak Divanın, çevre hakkı ile insan hakları arasında güçlü bir bağ kurarak, iklim adaletini uluslararası hukukta daha sağlam bir temele oturttuğuna vurgu yapan Ediboğlu, iklim krizine karşı devletlerin yükümlülüklerini yeniden tanımlayan tarihi bir çerçeve sunulduğu görüşünü dile getirdi.