Antepli patronların yeni hedefi Suriye

Arif Nuslu

11 Temmuz 2025’te TOBB ve Gaziantep Sanayi Odası (GSO) heyeti, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ve Bakanlarla Şam’da görüşmeler yaptı. Görüşmenin çerçevesini, patron örgütlerinin temsilcilerinin, “Türkiye’nin sanayileşmesinde önemli rolü olan OSB kurma ve işletme konusundaki tecrübemizi Suriye’ye aktarabiliriz” sözleri yeterince açıklıyor.

31 Mayıs 2025’te Gaziantep Büyükşehir Belediyesi ile Anadolu Federasyonu heyeti Halep’te “Kardeş şehir protokolü” ile altyapı, su temini, ev tadilatı, ulaşım, kentsel dönüşüm ve sanayi iş birliği planları imzaladı.

2025 ortasında İstanbul Ticaret Odası (İTO) heyeti, Halep kırsalında “yatırım incelemesi” gerçekleştirdiğini duyurdu. Açıklamada, “Devlet politikamız çerçevesinde, sınır komşumuzun maliyet avantajlarını, Türkiye’nin teknolojik gelişimi ile birlikte kullanarak, çok hızlı bir şekilde bazı yatırım avantajlarına sahip olabiliriz” denildi.

Son yıllarda başta Gaziantepli patronlar, sanayi ve ticaret odaları temsilcileri, yerel yöneticiler art arda aynı mesajı veriyor: “Suriye’nin yeniden inşasında en önde biz olmalıyız.” Gaziantep Ticaret Odası, Sanayi Odası, Valilik ve Büyükşehir Belediyesi, defalarca Suriye’ye yönelik yatırım çağrılarını da içeren açıklamalar yaptı. TOBB, MÜSİAD, ASKON ve TÜRKONFED gibi ulusal patron örgütleri ise “kazan-kazan” diyerek Suriye’yi bir ‘yatırım cennetine’ dönüştürme niyetlerini ilan etti.

Elbette Suriye ekseninde Ortadoğu’nun yeniden paylaşımında patronların ağzının suyu hiç olmadığı kadar akıyor.

İşin Antep ayağına bakmak gerekirse patronlar uzun zamandır “İşçi maliyetleri çok yüksek, öldük bittik” açıklamalarını yapıyor. Bir de üstüne organize sanayi bölgelerinde son yıllarda artarak süren ücret talepli eylemleri de düşünürsek patronlar elbette yeni arayışlar içerisine girdi. Bunun bir yanını Mısır tartışmaları oluştururken diğer yanda da Suriye’nin yeniden inşasındaki tutum, çağrılar ve atılan adımlar var. Emek mücadelesi bakımından dikensiz, örgütsüz ve elbette ucuz iş gücü alanlarına yönelmeye dair hamlelerin süreceğini öngörmek pekala mümkün. Patronlar, onların temsilcileri, yerel yöneticileri, milletvekilleri aracılığıyla üzerinde ortaklaşılan ve kavramsallaştırılmaya çalışılan “Gaziantep modeli” esası itibarıyla kapsamlı bir sömürü modelidir. Suriye’ye de taşınması planlanan ve ifade edilen model Gaziantep modelinin sömürü araçlarının daha da katmerlenmiş halidir.

Yani Suriye’ye bu kadar ‘ilgi’ gösterilmesi, kısa ve orta vadede bölgedeki ucuz iş gücüne erişim veya ihracat pazarını genişletme beklentisiyle ilişkilendirilmeye uygun. Yazının başında da aktardığımız ifadeler, patronların Suriye’nin yeniden inşasıyla “ticaret hacmini artırma” ve “ekonomik çıkış” arayışında olduğunu ortaya koyuyor. Bu kapsamda, Gaziantep’teki ücret talepleri ile patronların Suriye planları arasında dolaylı bir bağ kurulabilir: Mesele, dönem dönem de olsa büyüyen ücret mücadelesine karşı yeni düşük maliyetli iş gücü alanları yaratma, içeride baskılanan kâr oranlarını dışarıya açılmayla telafi etme arayışıdır.

Gaziantep’te her yıl onlarca işçi eylemi yaşanıyor. Patronlar bu baskıyı hafifletmenin yollarını arıyor. Suriye bu açıdan bir “çıkış kapısı” gibi görülebiliyor: Hem yeni pazar, hem daha düşük maliyetli üretim imkanı, hem de siyasi destekle genişletilecek bir sermaye alanı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ve Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın açıklamaları bu noktada oldukça açıklayıcı. Bakanlar, Türkiye’nin “Suriye’nin yeniden inşasında her tür kapasiteyi kullanmaya hazır olduğunu” söylüyorlar.

Ama işçi sınıfı açısından mesele çok daha yakıcı. Patronlar, içeride işçilerin insanca yaşamaya yetecek bir ücret almasını “yük” olarak görürken, dışarıda daha da ağır sömürü koşullarını Suriye’ye taşımanın planını yapıyorlar. Yani içerideki ücret baskısı ile dışarıdaki yatırım sevdası el ele yürüyor.

(Evrensel)