Tokat Cezaevinde hak ihlali: Hasta mahpuslar tedaviden mahrum

Tokat T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'nda yaşanan sistematik hak ihlalleri, DEM Parti milletvekillerinin TBMM ve Adalet Bakanlığı'na yaptığı çağrıyla yeniden gündeme geldi. DEM Parti Şırnak Milletvekili Nevroz Uysal Aslan ve Bingöl Milletvekili Ömer Faruk Hülakü, cezaevinde özellikle hasta mahpuslara yönelik ağır ihmal ve ayrımcılığın bir cezalandırma aracı olarak kullanıldığını belirtti.

Milletvekillerinin açıklamasına göre, cezaevinde en az 11'i ağır olmak üzere 15 hasta mahpus bulunuyor. Ancak hasta mahpusların tedaviye erişimi, cezaevi yönetiminin dayattığı ağız içi arama uygulaması nedeniyle fiilen engelleniyor. Ağız içi aramayı reddeden mahpuslar, hastanelere sevk edilmiyor. Katarakt hastalığı nedeniyle görme kaybı riski taşıyan, kanser tedavisi geçmişi bulunan, kalp, böbrek ve omurilik rahatsızlıkları olan mahpuslar, cezaevi koşullarında yaşam mücadelesi veriyor.

"Tedavi hakkı keyfi değil, politik olarak engelleniyor"

Temmuz 2025 tarihli Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) raporuna ve DEM Parti'ye ulaşan çok sayıda mahpus, aile ve avukat başvurusuna dayandırılan açıklamada, cezaevinde insan onurunu zedeleyen ve hukuki güvenceleri ortadan kaldıran bir uygulama pratiğinin yerleştiği ifade edildi. Söz konusu ihlallerin, yalnızca tıbbi ihmaller değil, açıkça politik cezalandırma örnekleri olduğu vurgulandı.

İnfaz kurullarında siyasi sorgu

DEM Parti vekilleri, cezaevi infaz kurullarının siyasi mahpuslara Abdullah Öcalan ve Kürt sorunu hakkında görüşlerini sorduğunu, bu yanıtların da "iyi hâl" değerlendirmelerinde belirleyici olduğunu aktardı. Bu siyasi kimlik sorgulamasına yanıt vermeyen ya da politik kimliğini koruyan mahpusların tahliyelerinin 6 yıla kadar uzatıldığı belirtildi. Uygulamanın Anayasa'ya, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarına ve ceza infazında tarafsızlık ilkesine aykırı olduğu ifade edildi.

Siyasi mahpuslara çok yönlü ayrımcılık

Tokat Cezaevi'nde adli mahpuslarla siyasi mahpuslar arasında açık bir ayrımcılık politikası yürütüldüğünü belirten milletvekilleri, görüş, iletişim, yayın, spor gibi haklardan faydalanma konusunda siyasi mahpusların ciddi şekilde kısıtlandığını söyledi. Aynı zamanda, birçok siyasi mahpusun ailelerinden çok uzak illerde tutulduğu, coğrafi yakınlık esasına dayalı sevk taleplerinin sistematik şekilde reddedildiği bildirildi.

"Bu bir cezaevi değil, siyasi cezalandırma kampı"

Milletvekilleri açıklamalarında, Tokat Cezaevi'nde yaşanan bu koşulların bir cezaevi pratiğinden çok, bir "siyasi cezalandırma kampı" işlevi gördüğünü vurguladı. İnsan onurunun sistematik biçimde ihlal edildiği bu tabloya karşı başta TBMM ve Adalet Bakanlığı olmak üzere tüm sorumlu kurumların derhal harekete geçmesi gerektiğini belirttiler.

6 maddelik talep listesi

DEM Parti, cezaevinde yaşanan hak ihlallerinin son bulması için şu talepleri sıraladı:

1. Ağız içi arama uygulamasının kaldırılması,
2. Tüm hasta mahpusların bağımsız sağlık kurullarınca değerlendirilmesi ve tedaviye erişiminin sağlanması,
3. Siyasi gerekçelerle infaz yakma ve gözlem kurulu kararlarının sona erdirilmesi,
4. Siyasi mahpuslara yönelik ayrımcı tüm uygulamalara son verilmesi,
5. Aile bağlarının güçlendirilmesi için coğrafi yakınlık esaslı sevk politikalarının benimsenmesi,
6. Cezaevi yönetimi ve ilgili kurumlar hakkında TBMM çatısı altında etkili bir denetim mekanizmasının kurulması.

Milletvekilleri açıklamalarını şu ifadelerle sonlandırdı:

"Bu ihlaller yalnızca hukukun değil, toplumsal vicdanın da sınandığı bir eşiktir. Adalet, yalnızca ceza vermek değil, insan onurunu korumaktır. Tokat Cezaevi'nde yaşananlar bu ilkenin açık ihlalidir. Tüm demokratik kamuoyunu bu hak ihlallerine karşı ses olmaya; Adalet Bakanlığı'nı ve TBMM'yi ise derhal göreve çağırıyoruz."