TTB’den orman yangınları açıklaması: Halk sağlığı krizine dönüştü

İstanbul – Türk Tabipleri Birliği (TTB) orman yangınlarının sağlığa etkileri üzerine bilgi notu paylaştı. Açıklamada orman yangınlarının bir halk sağlığı krizine dönüştüğü belirtildi

“Bütüncül bir yaklaşıma ihtiyaç var”

Orman yangınlarının sadece çevresel felaketler değil, aynı zamanda halk sağlığını ve kamu sağlık hizmetlerinin sürekliliğini tehdit eden, çok boyutlu kriz alanı olduğu vurgulanan açıklamada; “Bu nedenle yalnızca yangın söndürme faaliyetlerine değil, aynı zamanda risk azaltımı ve zarar önleyici politikaların geliştirilmesine odaklanan bütüncül bir yaklaşıma ihtiyaç duyulmaktadır” denildi.

“Yangınlar halk sağlığı krizine dönüşmüştür”

İzmir, Manisa ve Muğla illerinde Haziran 2025 boyunca süren orman yangınları hatırlatılan açıklamada “Yangınlar sadece doğayı, ekosistemleri değil; bunların bir parçası olan insanın sağlığını, barınmayı, işçi güvenliğini tehdit eden bir halk sağlığı krizine dönüşmüştür. İzmir’de sadece son 48 saatte 227 yangın bildirilmiş, Bornova’da 455, Aliağa’da ise 175 konut tahliye edilmiştir” ifadeleri kullanıldı

“Yangının insan sağlığı üzerine direkt olumsuz etkileri azımsanmayacak düzeydedir”

Yangınlarda koruyucu sağlık hizmetleri ve koruyucu ekipmanın hayati önem taşıdığının altı çizilen açıklamada şöyle denildi; “Yangın dumanı; karbonmonoksit, azot oksitler, uçucu organik bileşikler ve en önemlisi ince partikül madde (PM2.5) gibi zehirli kimyasallar içerir. Duman, ahşap ve diğer organik maddeler yandığında oluşan gazların ve ince partiküllü (parçacık) maddelerin karışımından oluşur. Dumandan kaynaklanan en büyük sağlık tehdidi ince partiküllerdir. Bazı mikroskobik partiküller akciğerlere derinlemesine nüfuz edebilir. Bu partiküller saç telinin 1/30’u kadar küçük olup akciğerlere ve hatta kana geçebilir. Gözlerde yanmadan, burun akıntısından, ağır ve kalıcı kalp ve akciğer hastalıklarına kadar çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilir. Bu nedenle sadece yanıcı olması dışında direkt insan sağlığı üzerine olumsuz etkileri azımsanmayacak düzeydedir.”

Risk altındaki gruplar

Açıklamada yangında öncelikle risk altında olan gruplar şöyle sıralandı;

• “KOAH, astım, kalp hastalığı gibi kronik hastalığı olanlar,
• 65 yaş üstü bireyler,
• 5 yaş altı çocuklar,
• açık havada çalışanlar (itfaiyeci, tarım işçisi, orman işçisi)

Alınacak önlemler

TTB bilgi notunda yurttaşların alacağı önlemler ise şöyle;

• Kapalı ortamlarda pencereler kapalı tutulmalı, mümkünse hava temizleyici sistemler kullanılmalıdır.
• Tahliye uyarılarına uyulmalıdır.
• Yetkililerin yönlendirmeleri dikkate alınmalıdır.
• Kronik hastalıklar için ilaç stoku hazır tutulmalıdır.
• Korunma için maske takılmalı

Bilgi notunda korunma önerileri için maske kullanımının önemli olduğu vurgulanarak: “Yangın alanlarında N95 ve üstü (P100, FFP3) koruyucular kullanılmalıdır. Bez ya da cerrahi maskeler etkisizdir. Olay yerine özgü tehlikeler, üst düzey profesyoneller dışında herkes tarafından bilinemeyeceğinden; her ne kadar istekli-gönüllü-motive yardımseverler müdahale etmek isteseler de durumun, çok fazla sayıda kişinin riskli bir işe girişmesine dönüşebileceği ve sağlık sorunları, can kayıpları yaşanabileceği unutulmamalıdır.”

Yangına müdahale edenlerin koruyucu donanımları

Açıklamada yangına müdahale eden kişilerin müdahale sırasında kullanmaları gereken kişisel koruyucu donanımlar ise şöyle sıralandı

Yangın elbisesi: Vücudu, kol ve bacakları ısıya, kesilmelere, sıyrıklara ve darbelere karşı korurken; bazı kimyasallara karşı da sınırlı bir koruma sağlamalı.

Kask ve koruyucu başlık: Başı, kulak ve yüzü vurmalar, çarpmalar ve sıcak suyun neden olacağı yaralanmalara karşı korumalı.

Çizme, eldiven: Ayakları ve elleri darbelere, sivri cisimlerin batmasına, saçılmış kimyasal maddelere, sıvıların etkilerine, yanıklara ve çarpmalara karşı korumalı.

Temiz hava solunum cihazları ya da duman maskesi: Solunum sistemini zehirli gaz ve yanma ürünlerine karşı korumalı.

“Solunum koruyucu donanım duman ve zehirli gazlardan korur”

Bilgi notunda solunum koruyucu donanım ile ilgili ise şu bilgiler paylaşıldı; “Hem yangının söndürülmesi sırasında hem de kazazedelerin aranması ve kurtarılması faaliyetinde doğru ve uygun solunum koruyucu donanım; akciğerlerimizin ısı, duman ve zehirli gazlardan etkilenmemesi, solunum yollarımızın korunması, ısının yüz bölgesine verebileceği hasarı azaltması, uçan cisimlerin yüz ve göz bölgesine zarar vermesini engellemek için kullanılır.”

Yangın dumanının yol açacağı rahatsızlıklar

Bilgi notunda yangın dumanının solunması halinde yaşanabilecek sağlık sorunları şöyle sıralandı;

Solunum sistemi: Yangın dumanına uzun süre ya da yoğun maruz kalma; oksidatif stres, lokal ve sistemik inflamasyon, hava yolu epitelinin bozulması yoluyla akciğer hasarına neden olabilmektedir. Yine astım ve KOAH ataklarını, bronşit, zatürre ve akut solunum sıkıntısı gibi tabloları tetikleyebilmektedir. Özellikle yaşlılar, çocuklar ve solunum hastalığı olan bireylerde bu nedenlerle acil servis başvuruları artmaktadır.

Kalp-damar sistemi: PM2.5 maruziyeti; kalp krizi, inme ve ani ölüm riskini artırabilmektedir. Kronik hastalığı olanlar için yangın dumanı, doğrudan hayatı tehdit edici olabilir. Kısa süreli yoğun maruz kalmalar; hastaneye yatış ve akut koroner sendrom dahil olmak üzere önemli kardiyovasküler sonuçlar ve hatta ölüme yol açabilmektedir.

Sinir ve bağışıklık sistemi: Orman yangını dumanı tüm gezegeni ve canlı yaşamının sağlığını etkilemekte ve her yıl durum daha da kötüleşmektedir. Yangın dumanının mutajenik, kanserojen ve diğer uzun vadeli etkileri olabilmektedir. Yapılan deneyler uzun süreli duman maruziyetinin DNA hasarı ve bağışıklık sistemi değişikliklerine yol açtığını göstermiştir.

“Afet öncesi ve sonrası için kapsamlı bir planlama yapılmalı”

Yangınlara karşı bireysel sorumluluklar kapsamında; ateşli ve kıvılcım üreten ekipmanların kullanımına yönelik bilinçlendirme, ormanlık alanlarda sigara içilmemesi, cam ve yanıcı madde atıklarının doğaya bırakılmaması gibi önlemlerin yaygınlaştırılmasının hayati öneme sahip olduğu ifade edilen bilgi notunda; “Ancak bireysel alınacak önlemlerin yanı sıra kamusal sorumluluklar çerçevesi de önem arz etmektedir. Yangın riski yüksek bölgelerde periyodik saha taramalarının yapılması, enerji iletim hatları ve yol kenarlarının düzenli olarak temizlenmesi sağlanmalıdır. Tüm bu sürecin afet öncesi, sırası ve sonrasını kapsayan bir planlama ile yürütülmesi; erken uyarı sistemlerinin kurulması, geçici sağlık ve barınma merkezlerinin hızla devreye alınabilmesi, yangına müdahale eden personele tam koruyucu donanım sağlanması ve yaban hayatı dahil tüm canlılar için kurtarma ve rehabilitasyon mekanizmalarının önceden yapılandırılması gerekmektedir” denildi.

“Tüm sağlık örgütleri ve müdahale ekipleriyle koordine olunması gerekmektedir”

Orman yangınları yalnızca çevresel etkileri ile ele alınamayacak ciddi halk sağlığı krizi olduğunun altı bir kez daha çizilen bilgi notunda; şöyle denildi;  “Yangın dumanı, hem akut hem de uzun vadeli etkileriyle halk sağlığı politikalarının öncelikli konusudur. Yetkililerin yangın anı ve sonrası için olası sağlık sorunları ve acil müdahale çalışmalarında ciddiyetle gerekli önlemleri alması; tüm sağlık örgütleri ve müdahale ekipleriyle koordine olması yaşanan afetin boyutları ve başta insan olmak üzere tüm canlı yaşamını korumak ve sağaltmak için hayatidir.”