Balede trajik aşk ve egzotizm: La Bayadère

Özlem ERTAN

Hindistan, dünya üzerindeki en gizemli, köklü ve ilginç kültürlerden birine ev sahipliği yapıyor. Hal böyle olunca Hint kültüründen beslenen öyküler, başta sahne sanatları olmak üzere, sanatın pek çok dalında kendine yer buluyor. Müziği Ludwig Minkus’a, koreografisi ise ‘klasik balenin babası’ olarak ünlenen Fransız Dansçı, Eğitimci ve Koreograf Marius Petipa’ya ait olan ‘La Bayadère’ tam da böyle bir eser işte.

Hindistan’da, bir ateş tapınağında başlayan öykü, ölümsüz bir aşkı anlatıyor. Tapınak Dansçısı Nikiya ile savaşçı Solor’un aşkı bu… ‘La Bayadère’ ismi de Fransızcada “tapınak dansçısı” anlamına geliyor. Tapınakta görev alan herkes gibi tanrıların hizmetinde bulunan güzel Nikiya’nın, aşkı Solor’a kavuşmasının önünde büyük bir engel var. O da Nikiya’yı kendisi için isteyen Yüce Brahman... Bir de asil savaşçı Solor ile evlenmek isteyen Gamzatti girince öykünün içine işler iyice sarpa sarar.

Gördüğünüz gibi konu yüzyıllardır pek çok romanda, filmde, operada, balede gördüklerimize benzer aslında. Tutkulu aşıkların engellerle ve kıskançlıkla parçalanmış trajik hayatına bakış…

Her ne kadar tanıtımlarında “Bale ile Hindistan’a yolculuk” başlığı kullanılsa da eserde Hindistan’a dair pek bir şey görmeniz mümkün olmuyor. Sadece Efter Tunç imzasını taşıyan dekorlar, biraz da olsa insana Hindistan’ı anımsatıyor. Neticede Avusturyalı Besteci Ludwig Minkus’un müziğinde de Hint etkileri yok.

İlk olarak 4 Şubat 1877’de, Saint Petersburg’daki Bolşoy Kamenny İmparatorluk Tiyatrosunda sahnelenen ‘La Bayadère’in Türkiye prömiyeri ise 1997’de, Ankara Devlet Opera ve Balesinde yapılmış. İlavaten ‘La Bayadère’, 2008’de tadilata girmeden önce AKM’de sahnelenen son bale. Şimdi de 14 Aralık Cumartesi akşamı yeni AKM’de bu eserin prömiyeri yapıldı.

Aynı zamanda İstanbul Devlet Opera ve Balesi Müdürü ve Sanat Yönetmeni olan Ayşem Sunal Savaşkurt’un sahneye koyup düzenlediği eserde ciddi bir senkronizasyon sorunu olduğu hemen göze çarpıyordu. Özellikle de solist dansçılar dışındaki dansçılardan oluşan ‘Corps de Ballet’de belirgindi bu sorun. Dansçılarda uyum yoktu ve hareketleri eş zamanlı değildi. Senkronun tutturulamaması genel manada eserin enerjisinin de düşmesine yol açtı. Heyecan ve coşku yoktu sahnede. Solist dansçılar içinde ise Solor’u oynayan Çağatay Özmen biraz daha ön plandaydı.

‘La Bayadère’in yüksek bir bütçesi olduğu, dekorlarından ve sahne düzeninden anlaşılıyordu. Ancak bir “olmamışlık” vardı bu eserde. Umarım zaman içinde toparlanır.

İstanbul Devlet Opera ve Balesi Orkestrasını Şef Zdravko Lazarov yönetiyordu. Başrolleri ise Berfu Elmas (Nikiya), Çağatay Özmen (Solor), Büşra Ay (Gamzatti), Can Bezirganoğlu (Altın İdol), M.K. Onur Tunay (Yüce Brahman), Alper Akalın (Rajah), Alican Güçoğlu (Magdevaya) oynuyordu.

‘La Bayadère’ balesi 18, 21, 25, 28, 31 Ocak’ta ve şubat ayında izleyicisi ile buluşmaya devam edecek.