Modern zamanın ‘Kahramanları’

Sevda AYDIN
İstanbul

Geleneksel sanatların çağdaş sanatla ilişkisi hep tartışıladurmuştur. Galeri Zilberman’da açılan “Minör Kahramanlıklar” sergisi, bu zıt ikilinin ilişkisinie odaklanıyor. minyatür sanatının çağdaş yorumları farklı temalarla ve politik okumalarla yeniden kuruluyor sergide.  Serginin Küratörü Nat Muller ile “Minör Kahramanlıklar” sergisini ve bu zıt ikiliyle ortaya konulan “kahramanları” konuştuk.

“Minör Kahramanlıklar” çalışmanızdan ve bu fikrin nasıl doğduğundan bahsedebilir misiniz?
Minör Kahramanlıklar, bir grup gösterisi. Türkiye’den ve uluslararası sanatçılardan oluşturulmuş yeni bir çalışma grubunun gösterisi diyebiliriz. Gösterinin şiirsel ve büyüleyici bir güzelliğe sahip olmasını istememin yanında, ayrıca politik ve güncel meselelere de temas etmesini arzuladım. Çalışmamda eski geleneksel sanatlar, minyatür gibi, birçok farklı ögeyle eşit bir biçimde ilgilendim. Sanatçıların geleneksel sanatlardan neleri ödünç aldıklarını, onlara yeni bir şey katıp katmadıklarını gördüm. Genel olarak çalışmada tarih, bellek gibi geçici ögelere dokundum. Geriye doğru baktığımızda, bizim belirgin olmayan tarihimize biraz ışık tutabilir bu çalışma.

‘MİNYATÜRÜ NASIL 21. YÜZYILA TAŞIYABİLİRİZ?’

Minyatür sanatının çağdaş yorumlanmasını görüyoruz. Sizin çalışmanızdaki bu ilişkiyi açıklayabilir misiniz?
Geleneksel İslami minyatür sanatı, ağırlıklı olarak bir mahkeme sanatıdır. Krallar, prensler, kraliçeler ve birçok mitolojik öge saray hayatında kendisine yer buluyor bazen çok fantastik olarak. Osmanlı, Fars ve Babil minyatürlerinde ortaya çıkan özellik, el yazmalarındaki ışıklandırma, dolayısıyla sayfaların kenar boşluklarındaki belirgin çerçevelerdir. Minör kahramanların ilham kaynağı İslami minyatür sanatçılar olsa da, bizim çalışmamız kavram olarak sayfa ve marjinlere bağlı değildir. İronik olarak birçok çalışma, epeyce geniş ve sayfa düzlüğünden kaçınmışlık içeriyor. Güzel bir örnek vermek gerekirse şayet, Hayv Kahraman’ın geniş tuvali ve üç boyutlu çalışması, Burçak Bingöl’ün vazosu ve Aisha Khalid’in geometrik desenli küpü denilebilir. Konsept olarak benim çalışmam asillerin hayatlarına odaklanmaktan ziyade daha çok sıradan, yerel kahramanları bulmaya çalışır. Onların ruhsal, erotik aşkları ve politik direnişlerini ele alır. Sergi ayrıca temel sanat-tarih sorusu sorar; bizlerin İslami minyatür sanatının estetik ve karakteristik yanını ne kadar bildiğimizden ziyade minyatürü nasıl 21. yüzyıla taşıyabiliriz sorusunu sorar. Başka bir ifadeyle söyleyecek olursak şayet, hangi hikaye ve biçimler günümüzde ulaşılabilirdir ve modern kahramanlık nedir?

Minör Kahramanlıklar’a katkı sunan sanatçıların çalışmalarında göze çarpan ortak bir nokta var mı?
Bazı çalışmalar, aşk ve daha çok kişisel özellikleri yansıtıyor. Örneğin, Alman Sanatçı Femmy Otten’in “bölgeye özel” isimli çalışması aşk hikayesi üzerine kurgulanmış. Aisha Khalid’in projesi olan “İçimde seni gördüm, ben sendeyim” isimli çalışma, ilahi aşka göndermeler içeren, Mekke’de bulunan Kabe’yi yansıtır. Imran Qureshi’ın patlayan çiçek yaprakları temsiliyetinin olduğu “Beni Sev Sevme” isimli tuvali aşk ve şiddet bağlantısını inceler. Politik, tansiyon, iyi ve kötü arasındaki savaş veya güzellik ve çürümüşlük gibi birçok farklı duygu yalnızca İmran’ın çalışmalarında değil, aynı zamanda Burçak Bingöl, Extrastruggle ve Azade Köker’in eserlerinde de görülebilir.

SADDAM DÖNEMİNDE BİR MÜLTECİNİN HİKAYESİ

Örneğin Hayv Kahraman’ın çalışmasında olduğu gibi bazı çalışmalarda kahraman hikayelerinin politik okumalarını gördük…
Hayv 12.yüzyıla damgasını vurmuş Iraklı Maqamat al Hariri’nin el yazmalarına ışık tutan çalışmalarıyla takdire şayan bir çalışma gerçekleştirmiştir. Bu bağlamda Havy bu soru için çok güzel bir örnek gerçekten. Havy, kendi hikayesini oluşturmak için bu tarihi karakteri kullanmıştır. Irak’ın Diktatör Lideri Saddam döneminde bir mültecinin hikayesi anlatılır. Kendi deneyimlerini asırlar önce yaşanmış gerçeklikle birleştirir.

GÜZELCE SUNULAN SÖZLERLE ÇARPIŞMAK

Her gösteri çalışmasında bir karşıtlık bulunur; örneğin Extrastruggle’ın ‘Bu milletin A... Koyacağız’ başlıklı çalışması... Extrastruggle’ın çalışmasına başlık olarak kullandığı bu söz 17 Aralık’ta dönemin bir bürokratı tarafından sarf edilmişti. Bu cümle yeniden anlamlandırılmış,/yaratılmış. Bu çalışma konseptinin bu muhalefetle ilgisi nedir sizce?
Bu tam olarak pespayece söylenmiş bir şeyin güzelce sunulmasının arasındaki çelişkidir. Extrastruggle’ın çintemani motiflerle birlikte kullandığı bu yazım sanatı, oldukça dekoratif ve çekici, zaten izleyici olarak sizin ilginizi çeken ilk şey de bu oluyor. Ama ikinci bakıştan itibaren siz cümledeki anlamı çözmeye başlıyorsunuz ve o yüzünüze yüzünüze çarpıyor. Artık birbirini dışlayan iki hissiyatın aynı çalışmada bir araya getirilmesiyle uğraşmak durumundasınızdır.

POLİTİK GERGİNLİK ORTAMINDA SANAT ELEŞTİRELLİĞİNİ GELİŞTİREBİLMELİ

Son olarak, İstanbul, Artinternational’ın ve Bienal’in etkinlikleriyle yeni sezona hızlı bir başlangıç yaptı. Bu hareketli çerçeveden şu anki sanat ortamı hakkındaki görüşlerinizi söyleyebilir misiniz?
İstanbul’a 10 yıldan fazladır geliyorum, buradaki sanatın hızlı bir tempoyla değiştiğini ve geliştiğini görüyorum. Bienal’in bunda büyük bir etkiye sahip olduğu aşikar, ancak ARTER, SALT ve diğer yenilikçi galeriler gibi kuruluşlar da önemli. İstanbul’daki ortam, aşırı dinamik ve çeşitli ve onun birkaç kelimeye sığdırılamaz oluşu, benim sevdiğim tarafı. Pratik olarak da, girişim olarak da oldukça heyecan yaratan bir çeşitlilik (Estetik olduğu kadar kavramsal olarak da) var. Dışarıdan bir gözlemci olarak bu ortam bana oldukça destekçi ve karşılıklı bağlanmış bir camia gibi görünüyor. Umudum, bu politik gerginliğin altında bu sanat ortamı, eleştirelliğini geliştirmeye ve uygulamaya devam edebilir.