Kavel’de ‘Kanunsuz’ Bir Grevin Öyküsü

TÜSTAV yayınlarının yeni kitabı “Kanunsuz” Bir Grevin Öyküsü Kavel 1963; çok bilinen ancak üzerinde derli toplu çalışmaların son derece az olduğu bir grevin tarihsel, sosyal ve sınıfsal boyutları, kendi dönemine etkisi ve özellikle de işçi sınıfının sendikal hak ve demokrasi mücadelesine katkısı açısından ele alıyor. Zafer Aydın’ın çalışması bir grev araştırması olmanın yanı sıra, Türkiye’nin özel bir dönemine ışık tutması nedeniyle de değerli.
1963 yılında işçilerin yeni anayasaya dayanarak başlattığı Kavel Kablo Fabrikası’ndaki grev; ilk meşru/yasal grev olmuş ve toplumun hemen her kesimin dikkatini çekmişti. Bu grev ile beraber ele alınan Saraçhane Mitingi, Paşabahçe Grevi,15-16 Haziran Büyük İşçi Yürüyüşü, Türkiye İşçi Sınıfı tarihinin köşe taşları olarak anılmış, bu süreç DİSK’in kurulması ve ardından da 1970’lerin ortalarından itibaren yüz binleri bulan katılımlarıyla 1 Mayıs kutlamalarının örgütlenmesine dek devam eden sosyal mücadelenin başlangıç noktasını teşkil etmişti.
Bu derece önemli olmasına ve Türkiye ile ilgili o döneme ait çalışmalarda sıkça söz edilmesine rağmen, Kavel grevi, bugüne dek böylesine ayrıntılı, çok sayıda belgeye ve tanıklıklara dayanarak yazılmadı. Bu araştırma Türkiye’nin yakın dönem tarihine ilişkin bir katkı olarak da okunmalıdır. Çünkü İşçi sınıfının tarihsel misyonuna yakın bir eyleme geçmesi bağlamında Kavel Kablo Fabrikası grevi, ülkenin geleceği hakkında işçilerin de ne oranda güçlü bir alternatif olarak projeler önerebileceğini de göstermiş oldu. Hem işçi sınıfı içinden hem işveren cephesinden, hem de toplumun diğer kesimlerinden greve yönelik büyük bir ilgi nedeniyle ünlü kalemler konuya ilişkin fikir belirtme gereksinimi duyduğu anlaşılıyor. Bu durum zaman içersinde fikir belirtmekten taraf olmaya doğru giden yeni bir süreci de beraberinde getirmiş, özgürlük ve demokrasi yanlısı kesimler ile, baskıcı rejimden yana olanlar bu süreçte kuşku götürmez biçimde birbirinden ayrılmıştır.
GREV NASIL YAPILIR DERSİ
220 kişiyle başlayan bir grev toplumu hızla dönüştürmeye aday olmuştu. Peki neydi Kavel’in farkı? Zafer Aydın şöyle yanıt veriyor: “Grevi önemli hale getiren en belirgin unsur, 1961 Anayasası’nın işçilere tanıdığı grev hakkının nasıl kullanılacağına ilişkin yasal düzenleme olmadan, İş Yasası’nda grev yasağı sürerken yapılmış ‘kanunsuz’ bir grev olmasıdır.” Bütün ülkenin gözünü bu greve çevirmesi bile, ülkedeki sosyal mücadelenin ne şekil alacağının neredeyse bu greve bağlı hale gelmesi ile ilgili olarak görüldüğünü de kanıtlamaktadır. Daha da önemlisi Kavel grevi, o güne dek grev hakkını nasıl kullanacağı konusunda sürekli bir tartışma içinde olan işçi sendikalarını da yan yana getirmeyi başararak, grev hakkının ne olduğu ve nasıl kullanılması gerektiği konusunda neredeyse ders haline gelebilecek bir pratik halini almıştır. Öyle ki işverenler dahi bu grevin önemini kavramakta zorlanmamışlar, Bu grev işçi sınıfının hafızasındaki birikimin ilk tuğlasıdır. Yazarın da söylediği gibi; “Bugün sınıf mücadelesi içinde varlığını sürdüren ögelerin çoğu, ortaya çıkan gelenekler ve sahiplenen değerler de biriktirme eyleminin ürünüdür.”
“Kanunsuz” Bir Grevin Öyküsü Kavel 1963
Yazar: Zafer Aydın
Yayınevi: Sosyal Tarih Yayınları
Sayfa: 207
Tarık Aygün