Bulgaristan'da cumhurbaşkanlığı seçimleri: Karadeniz'deki İHA'lar seçim atmosferini dalgalandırdı

Ukrayna savaşının cephesine dönüşmüş Karadeniz’deki konumu nedeniyle uluslararası gözlerin çevrildiği Bulgaristan’da pazar günü cumhurbaşkanlığı seçimleri gerçekleştirilecek.

Oy pusulasında 27 aday yer alsa da öne çıkan iki aday var. Kamuoyu araştırma şirketi Alpha Research verilerine göre, bağımsız olarak yarışan mevcut Cumhurbaşkanı Iliana Yotova yüzde 43.4 civarındaki oy oranıyla seçimi önde götürüyor. En yakın rakibi olan Andrey Gyurov’a ise anketler, yüzde 28.9 civarında bir oran veriyor. İlk turda yüzde 50’yi geçen aday olmazsa, en yüksek oyu alan iki aday 1 Kasım’daki ikinci turda yarışacaklar.

Bulgaristan’da cumhurbaşkanlığı görevi büyük ölçüde sembolik nitelikte olsa da seçimlerin, geçtiğimiz nisan ayında ülkede 1997’den bu yana görülmemiş parlamento çoğunluğunu elde eden Rumen Radev’in hükümeti için bir sınav niteliğinde olduğu yorumları yapılıyor.

Bulgaristan İlerici Partisi Lideri Rumen Radev, ülkenin bir önceki cumhurbaşkanıydı ve Bulgaristan Sosyalist Partisi Üyesi Iliana Yotova da cumhurbaşkanlığı görevini yürütüyordu. Radev’in istifa ederek erken seçimlerin yolunu açması üzerinde Yotova, ocak 2026’da cumhurbaşkanı olarak atanmıştı.

2025’te Schengen anlaşmasına dahil olan ve ocak 2026’da para birimi olarak avro kullanmaya başlayan 6.5 milyon nüfuslu ülke, 2021 yılında yolsuzluk karşıtı kitlesel gösterilerle sarsılmış, protestolar Avrupa yanlısı Boyko Borissov’un yönetimini düşürmüştü. Son seçimlere kadar ülkede 8 yılda 5 seçim yapılmış ve hükümet krizi son seçimlere kadar aşılamamıştı.

Karadeniz etkisi

İktidara güçlü bir başlangıç yapan Radev yönetiminin ilk ciddi sınavı ise Karadeniz’deki gemilere yönelik giderek artan insansız hava aracı (İHA) saldırıları oldu. Saldırılar seçim atmosferini de dalgalandırmış görünüyor. Adaylar da son dönemde Ukrayna savaşındaki konumları nedeniyle öne çıkıyorlar.

Bulgaristan hükümeti, başlangıçta Zelenskiy yönetimine siyasi ve askeri destek için kurulan “Gönüllüler Koalisyon”una ve NATO’nun “İHA karşıtı” girişimine katılma davetlerini reddetmişti, ancak son İHA saldırılarını gerekçe göstererek NATO girişimi konusundaki tutumunu değiştirdi.

Girişim, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte tarafından temmuz ayındaki Ankara zirvesinde duyuruldu. Girişimin hedefi düşük maliyetli insansız hava araçlarına karşı etkin ve ekonomik savunma sistemleri geliştirmek olarak açıklanıyor. NATO müttefiklerinin, 5 yıl içinde anti-İHA kabiliyetlerini ve savunma sistemlerini geliştirmek amacıyla 40 milyar dolarlık bir kaynak ayırması öngörülüyor.

Yatova: Tek bir Bulgar askeri bile Ukrayna’ya gitmeyecek

Rumen Radev Hükümetinin desteklediği İliana Yotova, bir “barış koalisyonu”nun kurulmasını savunuyor ve bu koalisyon sayesinde Bulgaristan’ın, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını sona erdirme sürecinde daha güçlü bir diplomatik sese sahip olacağına inanıyor.

DW’nin haberine göre, bu ay düzenlenen bir seçim mitinginde “Ülkemizde pek çok savaş çığırtkanı var, ben onlardan biri değilim. Ben cumhurbaşkanı olduğum sürece -ve eğer bana güvenirseniz- tek bir Bulgar askeri bile Ukrayna’ya gitmeyecek” ifadelerini kullandı.

Bununla birlikte, Karadeniz’deki ticari gemilere yönelik son İHA saldırılarının, hem cumhurbaşkanına hem de Rumen Radev’in İlerici Bulgaristan Partisine yeni bir baskı yarattığı belirtiliyor. Radev, Karadeniz’de Bulgaristan kıyılarına yakın gerçekleşen ilk saldırılarda ülke ismi vermeyen açıklamalar yapmış, saldırıların artması üzerine, “Herhangi bir tarafı suçlayacak sağlam ve net kanıtlarımız yok; ancak mantık, bu sonucun Rusya’nın lehine olduğunu gösteriyor” ifadelerini kullanarak görüşmek üzere Rusya büyükelçisini çağırmıştı.

‘Rusya karşıtı’ protestolar

Öte yandan Karadeniz saldırıları hükümete karşı ilk kitlesel eylemlere neden oldu. “Sizin barışınız teslimiyettir” ve “Sizin diplomasiniz izolasyondur” sloganıyla 20 Ekim’de başkent Sofya’daki cumhurbaşkanlığı binası önünde toplanan yüzlerce kişi, Yotova ve Radev’e istifa çağrıları yaparak hükümetin Rusya ile ilişkilerini protesto etti, daha fazla silahlanma ve NATO ile daha fazla iş birliği istedi.

Polis eyleme müdahale etmedi ve protestocular yaklaşık iki saat sonra bölgeden ayrıldı.

Andrey Gyurov kimdir?

Seçimin bir diğer öne çıkan adayı Andrey Gyurov, Bulgaristan Merkez Bankası başkanıyken 19 Şubat’ta geçici cumhurbaşkanı olarak atandı ve 8 Mayıs’a kadar bu görevi yürüttü. Görevi, nisan seçimlerini kazanan Rumen Radev’e devretti.

Gyurov bugün ana muhalefetin adayı olarak öne çıkıyor. Batı yanlısı partilerin desteğini alıyor. Gyurov, başbakanlığı döneminde Ukrayna’nın başkenti Kiev’e gitmiş ve Ukrayna Lideri Volodimir Zelenskiy ile 10 yıllık savunma anlaşması imzalamıştı. Anlaşmanın Bulgaristan ve Ukrayna’da İHA’lar dahil olmak üzere çeşitli silah türlerinin ortak üretimini kapsadığı bildirilmişti.

Euronews’e göre Bulgaristan’ın gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yaklaşık yüzde 4’ü askeri sanayiden geliyor. Bu sektör, Ukrayna savaşıyla birlikte büyük bir büyüme ivmesi yakalamış durumda. Ülkenin önde gelen ticaret ortakları ise Almanya, Türkiye, İtalya, Romanya, Çin ve Yunanistan. Rusya ise 2022 yılında Bulgaristan’a doğal gaz alımını tamamen durdurdu. Bulgaristan da 1 Mart 2024 itibarıyla Rus ham petrolü alımını ve Burgaz’daki Lukoil rafinerisinde Rus petrolünün işlenmesini durdurmuştu.

(Dış Haberler)