Usta Yönetmen Başar Sabuncu yaşamını yitirdi

Usta Yönetmen Başar Sabuncu yaşamını yitirdi

Tiyatro-sinema yönetmeni, senarist, çevirmen ve sahne tasarımcısı Başar Sabuncu, 73 yaşında hayatını kaybetti. Şener Şen'in oynadığı 'Çıplak Vatandaş', 'Zengin Mutfağı' gibi filmlere de imza atan Sabuncu, Türkiye'de 'yasaklı' olduğu yıllarda İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda Nâzım Hikmet eserlerini sergiledi. Sabuncu, 12 Eylül darbesinin ardından kurumdan atılmış, Berlin'de meşhur Schaubühne Tiyatrosu'nda 'İşgal' oyununu sahneye koymuştu. Sabuncu, bu dönemde 'Aydınlar Dilekçesi' kapsamında askeri mahkemede yargılandı. Çok yönlü bir sanatçı olan Sabuncu, Racine, Marivaux, Brecht, Genet, Kovaçeviç’in kimi oyunlarını Türkçeye çevirdi.

BAŞAR SABUNCU

1943 yılında İstanbul'da doğan Sabuncu, tiyatroya mezunu olduğu Saint Joseph Lisesi'nde başladı.

Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi ve sonrasında İstanbul Üniversitesi Fransız Dili ve Edebiyatı bölümünde sürdürdüğü eğitimini bırakarak, tiyatroya başlayan Sabuncu, özel tiyatrolarda oyunculuk yaptı. Ardından çalışmalarını yazarlık ve yönetmenlik alanlarında yoğunlaştırdı.

İlk oyunu Kargalar, 1962’de Devlet Tiyatrosu’nca sahnelendiğinde, 19 yaşındaydı. 1964-1969 yılları arasında TRT Ankara Radyosu tiyatro bölümünde görev aldı; aralarında İlyada, Don Kişot, Goriot Baba gibi başyapıtların da bulunduğu 18 yapıtı radyo için oyunlaştırdı; 100’ü aşkın radyo oyun dizisini yönetti.

12 Mart 1971 darbesinden sonra, bir süre yurt dışında kaldı. Fransa’da iki yıl tiyatro araştırmaları yaptıktan sonra, Türkiye’ye dönüşünde, Muhsin Ertuğrul’un çağrısı üzerine, 1974’te yönetmen olarak İstanbul Şehir Tiyatroları’na katıldı. Kurumda "Yerinden Yönetim"in uygulanmasına öncülük etti; Üsküdar ve Fatih sahnelerinin sanat yönetmenliği görevlerini üslendi. Çok uzun bir ayrılıktan sonra Nâzım Hikmet’i yeniden Şehir Tiyatrosu seyicileri ile buluşturdu.

12 Eylül 1980 darbesini izleyen günlerde, 1402 sayılı yasa uyarınca kurumdaki görevine son verilmesinin ardından, Berlin’de, Schaubühne Tiyatrosu’nda ‘İşgal’ oyununu yönetti. 1982-1983 yıllarında ise, Sururi-Cezzar Tiyatrosu’nda, özgün oyun Kaldırım Serçesi ile Şan Tiyatrosu’nda Brecht düzenlemesi Şvayk Hitler’e Karşı ve Prosper Mérimée uyarlaması Kan ve Gül (Karmen) müzikli oyunlarını sahneledi. Aynı dönemde “Aydınlar Dilekçesi” kapsamında, askeri mahkemede yargılandı.

Sonraki yıllarda sinema çalışmalarına ağırlık verdi. Aralarında Şener Şen’li ‘Namuslu’nun da olduğu ilk beş senaryosu başka yönetmenlerce perdeye taşındı. 1985’ten başlayarak kendi senaryolarından, aralarında ‘Çıplak Vatandaş’ (1985), ‘Asılacak Kadın’ (1986), ‘Zengin Mutfağı’ (1988) ve ‘Yolcu’nun (1994) da olduğu altı film çekti. Çok sayıda uluslararası şenlikte Türkiye sinemasını temsil etti. 1988’de Londra’da British Film Institute; 1991’de Paris’te Fransız Sinematek’i; 1992’de Montpellier Festivali tarafından, adına tüm filmlerinin gösterildiği saygı haftaları düzenlendi.

1988’de, uzun bir yasal savaşımın ardından, Şehir Tiyatroları’na döndükten sonra, bu kurumda ve Devlet Tiyatroları ile özel tiyatrolarda 30’u aşkın tiyatro yapıtının yönetmenliğini üstlendi. Şehir Tiyatrosu’nun İstanbul Belediyesi karşısındaki “sanatsal bağımsızlığı” konusunda, yönetimle ilkesel anlaşmazlık nedeniyle, 2004’te emeklilik yaşını beklemeden, kurumdan ayrıldı.
Racine, Marivaux, Brecht, Genet, Kovaçeviç’in kimi oyunlarını Türkçeye çevirdi.

Yönettiği sinema filmleri

Çıplak Vatandaş - 1985
Asılacak Kadın - 1986
Kupa Kızı - 1986 (Bunuel'in Belle de Jour filmine "nazîre")
Kaçamak - 1987
Zengin Mutfağı - 1988
Yolcu - 1994

Senaryosunu yazdığı sinema filmleri

Şöhret Budalası - 1975 (Yön: Bilge Olgaç)
Adak - 1979 (Yön: Atıf Yılmaz)
Talihli Amele - 1980 (Yön: Atıf Yılmaz)
Şalvar Davası - 1983 (Aristofanes'den esinlenme / Yön: Kartal Tibet)
Namuslu - 1984 (Yön: Ertem Eğilmez)
Çıplak Vatandaş - 1985
Asılacak Kadın - 1986 (Pınar Kür'ün romanından)
Kupa Kızı - 1986 (Joseph Kessel'in "Belle de Jour" romanından)
Kaçamak - 1987
Zengin Mutfağı - 1988 (Vasıf Öngören'in oyunundan)
Kaldırım Serçesi - 1989 (TRT/TV)
Yolcu - 1994 (Nazım Hikmet'in oyunundan)

Sahnelenmiş tiyatro oyunları

Kargalar - Devlet Tiyatrosu (1962)
Şerefiye - Devlet Tiyatrosu (1966-68) / Nürnberg (1984) / Amsterdam (1988)
Çark - Devlet Tiyatrosu (1969) / Serezli-Aşkıner Tiyatrosu (1969)

Zemberek - Dostlar Tiyatrosu (1971) / Ankara Deneme Sahnesi (1972)
Mutemet Ali Rıza Beyin Yaşanmış Hayat Hikayesi - Devlet Tiyatrosu (1972) / İstanbul Ş.T. (1974)
İşçi Babası Ömer Ağa İle Küçükhanımın Şöförü Recep (Brecht'E "Nazîre") - Oyuncular Birliği (1975)
Memurlar - İti Yayını (1974) / Ankara Deneme Sahnesi (1974)
İşgal - İstanbul Şehir Tiyatrosu (1977) / Berlin Schaubühne (1981)
Kaldırım Serçesi - Sururi-Cezzar Tiyatrosu (1982)
Kan ve Gül (Prosper Mériméé/Carmen'den uyarlama) Şan Tiyatrosu (1983)
Sayın Muhbir Vatandaşlar - Yeditepe Oyuncuları (1989)
Bir Ata Krallığım (Shakespeare'den Kurgulama) - İstanbul Şehir Tiyatrosu (1997)
Herkes Aynı Bahçede (Çehov "Çeşitleme") - İstanbul Şehir Tiyatrosu (2001)
Lades Ya Da Aile Ocağı - Müjdat Gezen Tiyatrosu (2010) (KÜLTÜR SERVİSİ)

KAYNAK: RADİKAL&CUMHURİYET

Son Düzenlenme Tarihi: 18 Haziran 2015 12:13
www.evrensel.net
ETİKETLER Başar Sabuncu