Çağının tanığı bir foto muhabir: Yevgeny Khaldei


10 Kasım 2017 04:15

Sovyet Foto Muhabiri Khaldei’nin ismini bilmesek de hepimiz onu tanıyoruz. Faşizmin yıkılışının sembolü olan kızıl bayrağın Reichstag’ın tepesine dikilişini fotoğraflayan, çağının tanığı bir fotoğrafçıdır. 6 Ekim 1997 yılında mütevazı bir şekilde yaşadığı Moskova’da 80 yaşında hayata veda etmiştir. Khaldei’yi ölümünün 20’nci, Ekim Devrimi’nin 100. yılında saygı ve sevgiyle anıyoruz. 

Sovyet Devrimi’nin sıcaklığında dünyaya gelen Khaldei, 10 Mart 1917’de Ukrayna’da doğdu. On iki yaşında, bir çelik fabrikasında çalışmaya başlamış. Fotoğrafla burada tanışmış. Ölen anneannesinin gözlüklerinin merceğinden bir kutu kamera yapmış. On beş yaşında fotoğrafları, yerel gazete olan Sosyalist Donbass’ta yayımlanmış. Yevgeni Khaldei, yerel madencileri ve çelik işçilerini büyük ütopyayı yani sosyalizmi inşa eden öncüler olarak fotoğraflamaya çalışmış. On sekiz yaşındayken, Moskova TASS haber ajansında foto muhabir olarak göreve başlamış. Hitler SSCB’ye saldırınca Khaldei Sovyet Ordusunda teğmen olarak görevlendirilmiş.Savaşın 1481 gününü TASS haber ajansı muhabiri olarak SSCB ve Almanya arasında tamamlamış. Çalışmalarının çoğu Pravda’da yayımlanmış. 

Khaldei tarihte birçok önemli anlara da tanık oldu ve özellikle II. Dünya Savaşı ve Nür nberg duruşmaları sırasında çektiği fotoğraflarıyla ünlüdür. Khaldei 1949 yılına kadar TASS haber ajansı ile çalıştı. Gündelik yaşam sahnelerine odaklanan özel bir serbest fotoğrafçı olarak çalıştı. 1970 yılında emekli olana kadar Pravda gazetesinde çalıştı.

Khaldei’nin en ünlü fotoğrafı II. Dünya Savaşı sonunda Reichstag’ın üzerine kızıl bayrağın dikilişini gösteren ikonik fotoğrafı olmuştur.

KIZIL BAYRAĞIN HİKAYESİ

1945 Nisanında Kızıl Ordu, Berlin’e girdiğinde Khaldei, kentin Nazilerden temizlenmesinin fotoğraflarını çekmeyi planlamıştı. Berlin’e girildiğinde bu büyük başarıyı simgeleyecek büyüklükte kızıl bayrak olmadığını anlayınca uçakla Moskova’ya döner ve gün boyunca bayrak arar. Resmi etkinlikler için kullanılan  kırmızı masa örtülerinden üç tane bulur  ve terzi olan amcasına masa örtülerini diktirerek büyük kızıl bayrağı yaptırır. 

Berlin’e geri döndüğünde 28 Nisan’da Tempelhof Havalimanından Büyük Alman Kartalı’nın üzerinde yanında getirdiği kızıl bayrakla çekimlerini yapar. Khaldei, 2 Mayıs’ta Brandenburg kapısına girdiğinde Hitler’in öldüğü söylentilerini duyar. Khaldei kapının merdivenine çıkar ve kızıl bayrağı bronz atların üzerine açarak fotoğraflar. Khaldei, yanında taşıdığı kızıl bayrağı Reichstag’ın tepesine yerleştirmeye kararlıdır. 
Reichstag binası Almanların Berlin’deki en simgesel binalarından biridir. Fotoğrafın çekilmesi sırasında olanlar, savaş devam ettiği için uzun süre netleştirilememiştir. 

Stalin, yaklaşan 1 Mayıs İşçi Bayramı nedeniyle 30 Nisan günü binanın alınması için emir verir. 

Böylece 1 Mayıs’ta dünya işçi sınıfına faşizmin ezildiğinin müjdesini verecektir. Binanın kubbesinin olduğu bölgeye çok sayıda kızıl bayraklar uçaklarla bırakılır. Yine 30 Nisan günü 380. Piyade Alayından M. M. Bondar ve 756. Piyade Alayından Yüzbaşı V. N. Makov’un binaya kızıl bayrak dikildiği yönünde raporları genel karargaha gelmiştir. Raporları okuyan Mareşal Georgi Jukov kendisine bağlı birliklerin binayı ele geçirdiğini ve kızıl bayrağın binadan dalgalandırıldığını ilan eder. Binanın dışında ve içinde yaşanan şiddetli çarpışmalardan sonra 30 Nisan günü saat 22.40 sularında kızıl bayrak Reichstag’a dikilir. 23 yaşındaki Rahimzan Koşgarbayev, Almanya’yı simgeleyen Germania adlı kadın heykelinin bulunduğu yere bayrağı diker. Ancak bayrağın asıldığı saatte hava karanlık olduğu için fotoğraf çekilemez. Ertesi sabah bayrak Almanlar tarafından indirilir. Bina 2 Mayıs günü  yeniden ve tamamen  Kızıl Ordu denetimine girer. 2 Mayıs 1945 günü Khaldei, kontrol altına alınmış Reichstag binasına fotoğraf çekmek için gelir. Yanında amcası tarafından üç adet masa örtüsünün birleştirilmesiyle oluşturulan kızıl bayrak vardır. Bayrağı Reichstag’a dikmek için iki asker Gürcü asıllı Meliton Kantaria ve Rus asıllı Mihail Yegorov seçilir. Ancak sonradan Khaldei’nin anlatımına göre orada rastgele bulunan askerler bu fotoğrafın çekilmesini sağlamıştır; bayrağı asan 18 yaşındaki Kiev’li Er AlekseyKovalyov, Dağıstan’dan Abdülhakim İsmailov ve Minsk’li Leonid Goryçev’dir. Khaldei hızlıca değişik açılardan bir dizi fotoğraf çekti. İçlerindeki en etkileyici kare hepimizin bildiği “kızıl bayrak” fotoğrafı olarak ikon oldu. 

www.evrensel.net