Sovyetlerde fotoğraf -5- Ve dünya sarsılıyor


19 Mayıs 2017 05:00

1920’li yıllar genç sovyetlerin yeni bir dünyanın kurulmasında fotoğraf ve sinemanın önemini bilerek, hem teknolojik hem de eğitim alanında yatırımların yapıldığı yıllara denk gelmektedir. Bu dönemde çarlık diktatörlüğüne karşı olan ve devrimi büyük bir çoşkuyla karşılayan bilim insanları, sanatçı/fotoğrafçı birer aktivist ve militan olarak devrime güç vermişlerdir. Aristokratlar içinde yer edinmiş bazı sanatçı/fotoğrafçılar  çıkarlarına uymadığı için devrimden kaçmış, batıya sığınmışlardır. 1905 Rus-Japon savaşı ve  yaşanan halk ayaklanması 1914-18 birinci paylaşım savaşları Rus halkını canından bezdirmiş. çarlığın savaşlarda askerleri bir hiç uğruna öldürtmesi halkın açlık ve sefalete sürüklenmesi paylaşım savaşından Rus halkına düşen pay olmuşken, bir başka dünyanın kurulabileceğini Lenin göstermiştir. Burada Sovyet devrimine girecek değilim fakat Lenin’in önderliğinde günün şartlarına uygun geliştirilen stratejiler 1917 yılında bolşeviklerin galibiyetiyle Ekim Devrimi’nin zaferiyle sonuçlanmıştır.  

Nihayet Paris Komünü’nden 46 yıl sonra Rusya’da sosyalist devrim gerçekleştirilmiştir. 

“Dünyayı Sarsan On Gün”

Dünyayı sarsan on gün film afişiDevrim yıllarının canlı tanığı olan Amerikalı Gazeteci ve Yazar John Reed; “Dünyayı sarsan 10 gün” isimli belgesel romanını yazmış, Genç Sovyetlerde devrimin başarısı için çalışırken hayata gözlerini yummuştur. Cenazesi devlet tarafından kaldırılmış ve Kremlin Kızılmeydan’a gömülmüştür. John Reed’in tanıklığı ve dokümanter film ve fotoğraflar bir araya gelince 1917 Ekim Devrimi belgesel bir hikayeyi tamamlamıştır. 

Sinema ve fotoğraf alanında başta Sergei Eisanstein, Grigori Aleksandrov. Alexandre Dorn, Petr Nowichiy, Alex Saweljiev,  ve isimleri bilinmeyen birçokları Sovyet devrimini belgelemişlerdir. 

1896-1917 yıllarına ait gerçek görüntüleri çeken Sergei Eisanstein, Grigori Aleksandrov dünya sosyalist kültürüne büyük miras bırakmışlardır. Sergei Eisanstein, Grigori Aleksandrov 1925’te 1905 ayaklanmasını anlatan “Potemkin Zırhlısı” filmini pek çok sahnesini gerçek çekimlerden kullanarak yapmışlardır. 1926 yılında ise” Oktaber/Ekim” filmi gerçekleştirilmiştir.  Bu filmler dünya sinema tarihinin sessiz sinema döneminin şahaserleri olarak anılmaktadır. 

1967 yılında “Dünyayı Sarsan 10 Gün” filmi John Reed’in kitabından senar-yolaştırılarak yönetmenliğini Grigori Aleksandrov’un yaptığı  Sovyet Devrimi’nin canlı tanıklığını yapan sarsıcı bir yapımdır. Bu filmde, gerçek tanıklar ve görüntülerle, Rus tarihinin Çarlık despotizminden Bolşe-vik Devrimi’ne doğru akan zaman dilimindeki tüm evreleri ve olayları anlatılmaktadır. Filmde, çarlığın baskı ve zorbalığı, halkın durumu, saray entrikaları, Rasputin, Kanlı Pazar, sosyal demokratların tarihsel işlevi, menşevikler/Kerenski, Lenin, teorisi ve işçi sınıfı, Bolşevik Partisi eşittir devrim denklemi yer almaktadır. Filmde bir çok sahne olaylar gerçekleştiği sıralarda çekilen gerçek görüntülerden, özellikle “Potemkin Zırhlısı” ve “Oktaber/Ekim” filmlerinden  eklenmiştir.  Bu yapımın İngilizce kopyası Ünlü Sanatçı Orson Welles tarafından seslendirilmiştir.  

  • Potemkin zırhlısı filminden etkili bir kare

1981 yılında Warren Beatty’in yönettiği, Warren Beatty, Diane Keaton, Jack Nicholson’un başrollerini oynadığı ve 1981 yapımı John Reed’in hayatını 1917 devrim süreciyle anlatan “Reds / Kızıllar” En İyi Yönetmen Oscar’ını almıştır. 

Daha sonra 1982 yılında  SSCB, Meksika ve İtalya ortak yapımı olarak, yönetmen  tarafından  yeniden çekilen “Dünyayı Sarsan 10 Gün” filminde Franco Nero, John Reed’i canlandırmıştır. 

Sanatçılar sosyalist devrimi sokak gazeteleri ve Afişlerle halka anlatıyor. 

İlerde bahsedeceğimiz Alexander Rodchenko,Vladimir Tatlin, El Lissitzky, Kazımir Maleviç ve Wasily Kandisky gibi dünya sanat tarihini değiştiren büyük sanatçılar fotoğraf, resim ve heykelleriyle sokak ve sanat diye niteleyebileceğimiz propaganda da sanatı kullandılar. Ayrıca  dünya sanat tarihine damga vuracak izleride bıraktılar. Devrim zamanlarında birer militan olarak ürettiler... (devamı haftaya)

www.evrensel.net