Evrensel.net https://www.evrensel.net tr Emek Evrenseldir https://evrensel.net/nhy/upload/diger/favicon.ico https://www.evrensel.net/tema/evrensel16/img/apple-touch-icon-114x114.png Evrensel.net Weather Underground: Kampüsteki komünistlerden, Amerikayı sarsmaya https://www.evrensel.net/yazi/72155/weather-underground-kampusteki-komunistlerden-amerikayi-sarsmaya https://www.evrensel.net/yazi/72155/weather-underground-kampusteki-komunistlerden-amerikayi-sarsmaya? Weather Underground Örgütü (WUO), Birleşik Devletler’in sol siyaset tarihi içinde belki de dünya sol mücadele tarihi içindeki en ilginç deneyimlerden biridir. Avrupa’da ve Asya dünyasında başat örnekler arasında çoğu zaman unutulsa da Weather Underground üyeleri yaptıkları tartışmalı eylemler ve büyük fraksiyon ayrışmaları içinde arkalarında büyük tartışma örnekleri bırakan ama ‘Birleşik Devletler emperyalizmine’ içeriden en büyük karşı çıkışlardan birini gerçekleştirdikleri bir örgütlenme pratiği ve eylem deneyimini bıraktılar. Bu yazıyı yazmaktaki amacım onların eylemlerini bütünüyle desteklemek değil ancak Birleşik Devletleri, kapitalist bir imparatorluğu içinden sarsmak adına daha fazla hatırlatılması gereken tarihi bir örnek olduğunu vurgulamak. 1969 yılında Michigan Üniversitesi&rs..]]> Sun, 31 Aug 2014 00:06:39 +0400 Neil Young İstanbul’daydı https://www.evrensel.net/yazi/71864/neil-young-istanbuldaydi https://www.evrensel.net/yazi/71864/neil-young-istanbuldaydi? Uzun zamandır bekleniyordu. İlk kez Türkiye’deydi. Geçtiğimiz Salı gecesi 69 yaşındaki Neil Young, en azından diğer insanlara gösterdikleri söz konusu olduğunda, tüm biriktirdiklerini sahnenin ortasına, izleyicilerin gözü önüne bıraktı. 66 yılında Buffalo Springfield ile başladığı profesyonel müzik hayatı Crosby, Stills, Nash and Young gibi bir efsane ile devam etmiş, bir süre sonra da Crazy Horse ile solo kariyerine başlamıştı. 45 yılı aşan kariyeriyle rock efsanelerinin en önemlilerinden biri olan Neil Young bir gece için uzun süredir birlikte çaldığı Crazy Horse grubuyla İstanbullulara çaldı. Neil Young Kanada’nın İngilizce konuşulan bölgesinde doğmuş bir rock ikonu olarak hem Amerika hem de Avrupa’dan gelen kültürel köklerindeki geleneksel müzik yapma biçimini o yıllarda henüz yeni ve canlı olan rock ile birleştiren gerçek bir efsa..]]> Sun, 20 Jul 2014 08:46:38 +0400 Karanlık günler için Motown https://www.evrensel.net/yazi/71748/karanlik-gunler-icin-motown https://www.evrensel.net/yazi/71748/karanlik-gunler-icin-motown? Ocak 1959 yılı Detroit. Henüz kimsenin bilmediği hatta belki ne kadar büyüyeceğini kurucusunun bile tahmin edemeyeceği bir müzik olayı bir binanın bodrum katında, yeni kurulmuş küçük bir garaj stüdyosunda başlamak üzere. Berry Goldy, Afrika kökenli bir Amerikalı, bir plak şirketi kuruyor. Adını da Detroit’er atfen Motown (Detroit’in resmi olmayan adı ve Motor Citykelimelerinin kısaltması) koyuyor. Berry Goldy’nin zamanla çevresine toplayacağı hemen tüm müzisyen, şarkı yazarı, ve prodüktör tayfası o yıllarda ABD’nin başka şehirlerinden Detroit’teki Chrsyler, Ford gibi büyük otomobil ve motor fabrikalarında işçi olarak çalışmak için gelmiş olan başka siyahlar. Kölelik çok üzün süre önce kalkmış. Bu kez ücretli kölelik şartları geçerli. Bu fabrikaların çevresine topladığı birbirinden uzak fark..]]> Sun, 06 Jul 2014 00:09:39 +0400 ‘Para yaşamın süresini uzatamıyor’ https://www.evrensel.net/yazi/71289/para-yasamin-suresini-uzatamiyor https://www.evrensel.net/yazi/71289/para-yasamin-suresini-uzatamiyor? Bob Marley’in ölüm yıl dönümü dolayısıyla ilgili bir yazı yazmaya başladığımda onun ölürken yatakta söylediği rivayet edilen son sözleri vardı aklımda: “Para yaşamın süresini uzatamıyor.” Jamaikalı kökleri ile Birleşik Devletler’deki para ekonomisini anlamakta zorlanması doğal karşılanabilir. Ama en az yazdığı şarkılar kadar bu söz de belleklere kaydedilmiştir. Reggea 1960’ların sonunda Jamaika’da ortaya çıkmış bir tür. Bu türün Amerika müzik endüstrisi ile tanışması, dolayısıyla günümüz modern dünyasının kitlesel alanına girmesinde neredeyse endüstrinin bu yöndeki açlığını dolduran Bob Marley’in önemli bir yeri var. Sıradan insandan, Ben Harper gibi Afrikalı-Amerikalı sanatçılara, saçlarını Rasta stili yaptıran birçok beyaza kadar herkesi etkileyen önemli bir ikondu. Doğal olarak b..]]> Sun, 11 May 2014 06:36:06 +0400 Politik eylem biçimi ve sosyal işlev indirgemesinde sanat: Bu teorik bir kıskaç mı? https://www.evrensel.net/yazi/70661/politik-eylem-bicimi-ve-sosyal-islev-indirgemesinde-sanat-bu-teorik-bir-kiskac-mi https://www.evrensel.net/yazi/70661/politik-eylem-bicimi-ve-sosyal-islev-indirgemesinde-sanat-bu-teorik-bir-kiskac-mi? Modern sanatın ve baskın yorumuyla geleneksel Batı sanatının –en azından bildiğim kadarıyla- insanı iyiliğe, doğruya, güzele, ahlaklı olana götürmek gibi bir işlevi ya da toplumsal dönüşüme katkı sağlama çabası içinde olmak gibi bir zorunluluğu yok. Bazı sanatsal akımların ve sanatçıların böyle bir yönelimi olabilir. Ancak bunlar sanatın olmazsa olmazı, a priori bir kuralı değildir. Elbette burada sanat derken bir kitle kültürü ürününü ya da geleneksel olanı değil dar anlamdaki anlamıyla sanatı kastediyorum. Bu anlamıyla sanata toplumsal işlev yükleme çabası iki türlü refleksten dolayı gelişiyor olsa gerek: Bunlardan biri sanatı toplumsal dönüşüm ile işlevlendirmek. Gerçekten de özellikle sol gelenek içinde bu tür sanat ürünleri oldukça önemlidir. Örneğin Brecht’in tiyatrosu, Nazım’ın..]]> Sun, 23 Feb 2014 00:06:31 +0400 Pete Seeger’a veda https://www.evrensel.net/yazi/70485/pete-seegera-veda https://www.evrensel.net/yazi/70485/pete-seegera-veda? Amerikalı sosyalist folk müziği efsanesi Pete Seeger, altı gün önce geçtiğimiz pazartesi 94 yaşında hayata veda etti. 1919 yılında doğan Seeger tıpkı Woody Guthrie gibi ses kayıt ve plak endüstrisinin geliştiği bir çağda folk müziği ve sosyalist protestocu sözlerini de içeren kendi parçaları ve yorumlarını büyük kitlelere dinletmeti başarmıştı. Halk müziğin kitle kültürü içinde tekrar hatırlanmasında Seeger’ın yazdığı şarkıların oldukça önemli bir yeri vardı. Büyük bir ozan olan Seeger aynı zamanda Bob Dylan, Joan Baez gibi yaşayan efsaneler için hem müzikal hem de siyasal duruş açısından önemli bir etkilenim kaynağı olmuştu. Bob Dylan’ın ilk plağı için ‘A and R’ şirketini ikna eden de Seeger olmuştur. İkinci dünya savaşı ve ardından gelen, hayatının büyük bir dönemini kapsayan soğuk savaş yıll..]]> Sun, 02 Feb 2014 00:12:25 +0400 Sonat biçimi ve döngüsellik https://www.evrensel.net/yazi/70305/sonat-bicimi-ve-dongusellik https://www.evrensel.net/yazi/70305/sonat-bicimi-ve-dongusellik? Son yazımda sonat türü ve formu üzerine kuşbakışı bir yazı yazmıştım. Bu hafta ise sonat formunun içindeki döngüselliği detaylandırarak devam etmek istiyorum. Bugün gerçekte bizim sonat olarak adlandırdığımız tür, 18. yüzyıl klasik dönem müziğinde formunu bulmuş monotematik sonatların çeşitli örneklerinden oluşmaktadır. Sonat formu tüm bir sonatın bölümleri içindeki başlangıç ya da ana bölümün yapısını belirleyen formu tanımlamak için de kullanılır. Sonat türü içinde çoğunlukla ilk bölüm sonat formunun uygulandığı bu “asıl sonat” bölümüdür. Sonat formu ise sonat türünde yazılmış olan esere karakterini veren bölümün hem özgün adı hem de türün genelindeki A-B-A davranışına karakterini veren bir üst-türün adlandırmasıdır. A-B-A fo..]]> Sun, 12 Jan 2014 00:07:38 +0400 Sonat: Kompozitörün ve dinleyicinin arenası -1 https://www.evrensel.net/yazi/70114/sonat-kompozitorun-ve-dinleyicinin-arenasi-1 https://www.evrensel.net/yazi/70114/sonat-kompozitorun-ve-dinleyicinin-arenasi-1? Sonat türü ve bu türe bağlı olarak gelişen sonat formu klasik müzik için en önemli türlerden biridir. Bunun yanı sıra sonat klasik dönemden itibaren dinleyici ve kompozitörler tarafından en çok önemsenen türlerden biridir. Bunun nedeni büyük olasılıkla hem senfoni, konçerto gibi türlerin (genre’ların) gelişiminde sonatın temeldeki A-B-A formuyla yer alıyor olması hem de zevklerini geliştiren dinleyici için ‘müzikle başbaşa kalma pratiğini’ daha doğrudan sağlıyor olmasıdır. Gerçekten de hem kompozitör hem de dinleyici için sonat, senfoni ya da konçertoya kıyasla müzik hilelerinin ve temelde bulunmayan yan müzikal parametrelerin çok daha az kullanıldığı bir çeşit ön-türdür. Bu açıdan kompozitörün ve dinleyicinin gerçek arenasıdır. Klasik dönemdeki bir kompozitörü senfo..]]> Sun, 22 Dec 2013 07:07:39 +0400 The Fall efsanesi yeniden saldırıyor! https://www.evrensel.net/yazi/69993/the-fall-efsanesi-yeniden-saldiriyor https://www.evrensel.net/yazi/69993/the-fall-efsanesi-yeniden-saldiriyor? Popüler müzik tarihindeki en önemli ve ilginç gruplardan biridir The Fall. 1976 yılında Mancherster’da Mark E. Smith ve arkadaşları tarafından kurulan ve bugüne kadar birçok albüm yayınlayan grubun değişmeyen tek üyesi de yine Mark E. Smith’tir. Tekrarlayan elektrik gitar rifleri, çoğunlukla tekdüze bir bas gitar, ilgi çekici olmayan bir davul , konuşma ile bağırma arasında tarif edilebilecek sözler... Müzik eleştirmeni Steve Huey’in tarifine göre karmaşık kelime oyunlarıyla dolu, sosyal gözlemlerin liriklerin biçimindeki köşelere oturduğu bir soyut şiir biçimidir Mark E. Smith’in sözleri. The Fall’u The Fall yapan da, grubun punk’ı indie’ye evrilten o eşsiz kült olma durumu da buradan çıkar zaten. 80’li yıllarla birlikte büyük plak şirketleri tarafından avlanan Punk’ın küçük bir yer..]]> Sun, 08 Dec 2013 07:32:21 +0400 Hayırseverlik https://www.evrensel.net/yazi/69883/hayirseverlik https://www.evrensel.net/yazi/69883/hayirseverlik? Hayırseverlik (charity) dünyayı dönüştüren, değiştiren bir eylem biçimi olmamıştır hiçbir zaman. İçinde isyan, yıkım, legal siyasi mücadele ya da pasif türden bir şiddet biçimi diyebileceğimiz ‘pasif direniş’ olmayan hiçbir paylaşım hareketi iktidar karşısında kısa ve ani darbeler üretememiş. Bunu doğrularcasına eski metinlerde -en azından bir kısmında- hayırseverliğin toplumu dönüştürme yerine insanı temizleme ve Tanrı sevgisini pekiştirme işlevinden bahsediliyor. Hem batı toplumunda hem de doğuda hayırseverliğin toplumu dönüştürme potansiyeline inanan kimi naif din adamları olduysa bile toplumsal pratikte bu tasarımlarının bir karşılığı olmamış denebilir. Dahası zaten hayırseverlik kurumunun işlemesi için yapıya ilişkin olarak dikey katmanlı bir toplum ya da marksist anlamda söylediğimizde sınıflı bir toplum gerekiyor. Gerçekte bir hayırsever kendi g&u..]]> Sun, 24 Nov 2013 07:11:15 +0400 Lou Reed ‘Büyük Uyku’ya yolcu edildi! https://www.evrensel.net/yazi/69709/lou-reed-buyuk-uykuya-yolcu-edildi https://www.evrensel.net/yazi/69709/lou-reed-buyuk-uykuya-yolcu-edildi? 1960’larda dünya popüler müzik tarihini etkileyen en önemli gruplardan biri olan Velvet Underground’un kurucu üyelerinden ve gruptan ayrıldıktan sonra 70’li yıllarda başlayan solo kariyeri ile de kendinden sonraki birçok müzikal akımı önceleyen en önemli rock sanatçılarından biri olan Lou Reed geçtiğimiz pazar günü vefa etti. Reed, 1960’ların büyük sosyal etkilere sahip özgürlükçü atmosferinde Velvet Underground’u birlikte kurdukları arkadaşı John Cale ile birlikte dönemin entelektüel ve ontolojik dertlerini, avant-garde sanat ortamını, deneysel müzik eğilimlerini ve tam ortasında bulundukları yeraltı literatürünü rock müziğin popüler sahnesi içerisinde ‘yer üstüne’ çıkaran en önemli sanatçılardan biriydi. Lou Reed solo kariyerinde de punk’ın en bü..]]> Sun, 03 Nov 2013 00:26:25 +0400 Süreç odaklılık, çokluk, belirlenmemişlik, oluş https://www.evrensel.net/yazi/69657/surec-odaklilik-cokluk-belirlenmemislik-olus https://www.evrensel.net/yazi/69657/surec-odaklilik-cokluk-belirlenmemislik-olus? Bin yayla- Kapitalizm ve Şizofreni isimli çalışmalarında Gilles Deleuze ve Felix Guattari ilk kez sanat ve felsefe tarihi dışından ödünç aldıkları bağlamları toplumsal alanda kullanmak konusunda yürütülebilecek ve karşılaştırmalı bir haritalama çabasına olanak tanıyacak bir kapı aralarlar. Yine belki kısmen bununla ilgili olabilecek bir durum olarak Deleuze’un sinema gibi zaman sanatlarına ilişkin ilgisi sinematografik, göstergebilimsel ya da psikanalitik bir çözümleme çabasından değil yapıtların formu ve yapısıyla ilgilenmeye dönük zaman-biçim ilişkisine dayalı oluş’ları neredeyse kendiliğinden içine alan daha başka bir felsefi olan bir çabaya oturur. Negri ve Hardt’ın İmparatorluk kitabında, Otonom Marksizm’e dönük literatüre de katkı sunan çalışmaları; Seattle 1999 olayları sonrasında Spinoza, Deleuze-Guattari, Foucault’nu..]]> Sun, 27 Oct 2013 00:04:40 +0400 Rusya için ‘fazla solcu’ https://www.evrensel.net/yazi/69220/rusya-icin-fazla-solcu https://www.evrensel.net/yazi/69220/rusya-icin-fazla-solcu? Pussy Riot 2011’de Rusya’da kurulan bir punk grubu. Ama aslında daha çok, müziği tamamen araçsal hale getirmiş kadınlardan kurulu politik referansları olan bir performans sanatı topluluğu olarak tanımlanmayı hak ediyorlar. 2011’den beri renkli kar maskeleri takarak politik performans eylemleri gerçekleştiren grup üyeleri bir doğrudan eylem biçimi olarak çeşitli mekanlarda iki dakikalık kısa konserler vermişler. Bu yüzden klasik bir punk grubundan çok bir doğrudan eylem ve protesto sanatı içindeler. LGBT hareketine, Queer’e, oradan klasik feminizme ve kadın mücadelesine, Rus Ortodoks kilisesinin ve Putin’in arasındaki sembiyotik iktidar ilişkisine ve genel olarak iktidara karşı sosyal sorunlara dikkat çeken söyleme dayalı kısa parçaları var. Grubun üyelerinden Nadezdha Tolokonnikova’ya göre grup; küresel antikapitalist hareketin bir parçası..]]> Sat, 28 Sep 2013 16:22:28 +0400 Pierrot tüm zamanların en bakılmaya değer yüzü https://www.evrensel.net/yazi/67929/pierrot-tum-zamanlarin-en-bakilmaya-deger-yuzu https://www.evrensel.net/yazi/67929/pierrot-tum-zamanlarin-en-bakilmaya-deger-yuzu? Dünyanın ortak imge hafızasına kazınmış bir karakterdir o. Palyaço deseniz değildir. Aslında büyük bir küstahlık biçimi olabilir onu böyle tanımlamak. Üzgündür. Hem de müzmin bir hüzündür onunkisi. Çünkü görüldüğü yer sirk değil, pandomim ve sanat sahnesidir. Üstelik kimseyi eğlendirmek gibi bir amacı da yoktur. Bir palyaçonun tersine bize ‘biz olmayanı’ gösterip rahatlamamızı sağlamaz. Kimi zaman doğrudan ‘bizdir’ zaten. Yalnızdır. Kimi zaman ise alter-egomuzudur. Ona baktığımızda yaptığımız kötülüklerin onun hüzünlü duruşunda yaşayacak yer bulamayıp öldüğünü anlarız. Kötülük, bu kadar hüzünlü bir bedende yaşayamaz. Virüsler onda tutunamaz. Zaten bir tek siz ona bakabilirsiniz. O size bakacak durumda değildir. En yakın dostu ay’dır. Geceleri kim..]]> Sat, 14 Sep 2013 15:11:43 +0400 Alevilik, Ali'yi sevmekse... https://www.evrensel.net/yazi/62520/alevilik-aliyi-sevmekse https://www.evrensel.net/yazi/62520/alevilik-aliyi-sevmekse? Geçtiğimiz günlerde Erdoğan Alevilik üzerine yine kızılca kıyamet açıklamalar yaptı. Sözleri şu cümleyle özetlenebilecek durumdaydı ve birçok gazete de konuşmanın haberini bu sözü manşete taşıyarak verdi: “Alevilik, Ali’yi sevmekse ben dört dörtlük Aleviyim.” Arkasından aynı konuşmanın içinde “Hz. Ali’nin yaşam tarzı ile uzaktan yakından ilişkisi olmayanlar ben Aleviyim diyor gibi bir cümle de sarfetti. Malum daha önce de “Çoğu Alevi Ateisttir” demişti katıldığı bir televizyon söyleşinde. Aslında bu söylemler Tayyip Erdoğan’ın kişisel fikirlerini yansıtmaktan çok daha fazla anlam içeriyor. Genel olarak İslamcı siyasetin içindeki düşünce biçimleri birçok konuda -samimi ya da değil- değişme sinyali vermesine rağmen Alevilik konusunda hiç şaşmadı. En ufak bir değişiklik geçirmedi..]]> Sun, 21 Jul 2013 13:04:42 +0400 İtiraf literatürü https://www.evrensel.net/yazi/61315/itiraf-literaturu https://www.evrensel.net/yazi/61315/itiraf-literaturu? Genel olarak itirafın merkezde durduğu bir kültürdür batı kültürü. Neden olmuştur? Ne zaman olmuştur? Pagan dönemlerde insanın kendiyle konuşmasını kutsayan ve içe dönüklükle ilgili ritüeller taşıyan batı kültürü, yaptıklarını diğer insanlara itiraf etmekle ne zaman ilgilenmeye başlamıştır? Ne zaman almıştır yağmurlarla, doğa şenlikleriyle arınan insan ruhunun yerini, yaptıklarını bir başkasına anlatmakla arınmaya çalışan insan ruhu? Bilmiyoruz. Ama genelde kurumsal Hıristiyanlığın özelde de Katolik kilisesinin itiraf kültüründe büyük bir etkisi olduğunu herhalde yadırgayamayız. Hıristiyan gelenekten gelmekle beraber batı kültüründe dinin etkilerinin sınırlandırıldığı ve insan aklı üzerine kurulu bir siyasi pratikler bütününün temeli olmuş 18. yüzyıldaki aydınlanma döneminde yazılan Jean-Jaques Rousseau’nun yapıtların..]]> Fri, 05 Jul 2013 17:14:22 +0400 Çapulcu şarkılar https://www.evrensel.net/yazi/60080/capulcu-sarkilar https://www.evrensel.net/yazi/60080/capulcu-sarkilar? ÇOĞUL KİMLİK Eski kuşaklar tekil kimliklere olan övgüden geliyorlar. Tüm davranışlarıyla İslamcı, sağcı, solcu, sosyalist, liberal, arabeskçi, metalci, punk olan gençler hayatlarının her aşamasına sızan bu tekil kimlikleri kuvvetli bir biçimde hissederdi. Özgürlük arayışı, içinden gelinen aileden ve onun değerlerinden yola çıkan bir sorgulama ve hatta kopuşla başlardı. Arkasından tekil kimliğe karşı çok kimliklilik-çok kültürlülük konuşulmaya başlandı. 90’lardan ve 2000’lerden itibaren bir bireyin bedeninde, yaşayışında gözlemlenebilen bir çok kimlik üst üste binmeye başladı. Ancak bu tekil kimlikler hâlâ katmanlı ve bir biçimde ilgi ilişkisi içindeydiler. Kitsch olmamak hâlâ çok önemliydi. 2010’lardaki direniş gençliği bize kimliklerin, olduğu gibi alınıp katmanlaştırılan tekillikle..]]> Sat, 22 Jun 2013 07:45:31 +0400 Taksim’i fethetmek https://www.evrensel.net/yazi/58375/taksimi-fethetmek https://www.evrensel.net/yazi/58375/taksimi-fethetmek? ORTAK HAFIZA Taksim sembolik olarak da önemli bir alan. Bugüne kadar bir kesim kendini orada hep biraz ‘yabancı’ ve ‘huzursuz’ hissetti. Sonradan zenginleşen İslami bujuvazi ve onların kapitalizme entegrasyonu sürecinde onlar açısından toplumun diğer katmanlarıyla “ortak mekan ve ortak hafıza” özelliği taşımayan yerler; örneğin Emek Sineması, İnci Pastanesi, barların olduğu sokaklar, Atatürk Kültür Merkezi vs. anlam veremedikleri ve dahası onlara eskiden kültür tüketimi yaşamının içinde olmayışlarını hatırlatan, daha Türkçe’si onlara muhtemelen şimdi unutmaya çalıştıkları “eski hal”lerini hatırlatan ortak mekanlar. Dolayısıyla bu yeni burjuvazinin alışveriş ederken artık bu simgelerle ve ortak mekanlarla karşılaşmaması, şehrin merkezinde ve özellikle Taksim’de kendi mekanlarını kurmaları gerekiyor. Çünkü bu mekanlar..]]> Sat, 01 Jun 2013 15:52:36 +0400 Bir gitarist demenin haksızlık olacağı tek gitarist: Joe Satriani https://www.evrensel.net/yazi/57114/bir-gitarist-demenin-haksizlik-olacagi-tek-gitarist-joe-satriani https://www.evrensel.net/yazi/57114/bir-gitarist-demenin-haksizlik-olacagi-tek-gitarist-joe-satriani? ROCK KONSERLERİNDE KAST SİSTEMİ Bazı ünlü sanatçıların Türkiye’de verdikleri konserlerde bilet fiyatlarına göre yer kategorisi ve protokol uygulamasını batıdaki standartlardan daha abartılı ve garip buldukları; bu abartılı uygulamaların özellikle stadyum ve rock konserlerinin dünyadaki geleneği ve ruhuna temelden aykırı oluşu ise bambaşka bir vakıa. Bazı rock konserlerinde “moshpit” gibi örnekleri saymazsak ben şahsen bir Bruce Springsteen ya da Rolling Stones konserinde dinleyiciler arasında kategori gibi bir şey düşünemiyorum. Adorno’cu bir yaklaşımla kitle kültürünün sosyal görevi gereği sınıflar yokmuşçasına yanılsamalar yaratarak çalışan sınıf insanını ertesi güne hazırlaması, en azından Türkiye’deki bilet kategorileriyle şimdilik sınıfta kalmış durumda! Çünkü ideal bir kapitalist toplum yapısı için sınıfsal farklılıkların en..]]> Sat, 18 May 2013 08:03:21 +0400 Bir trans akil insan olabilir mi? https://www.evrensel.net/yazi/54672/bir-trans-akil-insan-olabilir-mi https://www.evrensel.net/yazi/54672/bir-trans-akil-insan-olabilir-mi? Akil insanlığın kendisinin toplumsal rolünün ne olacağına dair net bir fikrim yok. İkna olmayan Türkleri barış sürecine ikna etmek mi ya da mücadeleye, toplumsal isteklere, direniş sebeplerine vakıf olmayan vatandaşın kaygılarını paylaşıp çözüm üretmeye çalışmak mı? Hükümetin elini güçlendirmek mi? Bu işin başka bir boyutu. Ancak Orhan Gencebay ile Bülent Ersoy arasındaki tartışmayı internetten izlediğim zaman garip bir durumun bütün bu ortada olan tartışmanın yanı sıra gözümün önünde yaşandığını da anladım. Orhan Gencebay akil adam olabiliyorken eşit denmese de belki onunki kadar toplum tarafından benimsenmiş bir başka star olan Bülent Ersoy niye olamasın? Zira Ersoy’un fikrilerinin daha önceden zorunlu askerlik konusunda anti-militarist dinamikler taşıdığını ve vicdani redde kadar varan konulardaki görüşlerine gelen faşist saldırılar karşısın..]]> Sat, 20 Apr 2013 05:57:30 +0400 13 yıllık bir kimlik yarası https://www.evrensel.net/yazi/53515/13-yillik-bir-kimlik-yarasi https://www.evrensel.net/yazi/53515/13-yillik-bir-kimlik-yarasi? Her şey korkunç bir cinayetle başlamıştı. Üç genç bir arkadaşlarını korkunç bir patolojiyle katletmiş ve bu vahşeti gerekçelendirerek suç canlandırmaları sırasında da kameralara işledikleri cinayeti “satanik terör” örgütü adına planladıklarını söylemişlerdi. Olay doğal bir biçimde büyük yankı uyandırmıştı. Peşinden gelen üzüntü, öfke ve korku herkesi bir biçimde ele geçirdi. Ancak angaje siyasi muhafazakarlığın toplandığı erk noktaları bu olaydan toplumsal bir yarar bulup çıkarmakta gecikmemişti: Nitekim polis eliyle yaratılan örgüt şemaları basına sızdırılmış, muhabirler eliyle ana akım medyada çalışan ne kadar iştahlı haber müdürü varsa kimi gerçekten aptal(!) olduğu için kimi de “mesleki başarı” anlayışları gereği çok geçmeden neredeyse kendini herhangi bir alt kült..]]> Sat, 06 Apr 2013 05:16:12 +0400 Müzik Tarihi Yazımında Doğrusal Düşünme Biçiminin Eleştirisi-2 https://www.evrensel.net/yazi/52348/muzik-tarihi-yaziminda-dogrusal-dusunme-biciminin-elestirisi-2 https://www.evrensel.net/yazi/52348/muzik-tarihi-yaziminda-dogrusal-dusunme-biciminin-elestirisi-2? BEETHOVEN’IN YAYLI ÇALGILAR DÖRTLÜLERİ OPUS 95 Yaylı Çalgılar Dörtlüsünün “Finale” bölümünün çevresinde –bu eser aynı zamanda Felix Mendelsshon’un en sevdiği Beethoven eseri olarak bilinmektedir*- Wagneryan çizgiye gidecek olan ve görselliğe ilişkin bir zafer ve savaş imgesi oluşturulmuştur.** Ancak Fransız müzikolog Joseph De Marliave’e ise burada sadece fırtınalı bir epizod görür ve ilk keman ve çello için kısa notalar ve kırılan akorlar görür. 37. ölçüde biten tema savaş betimlemesinin aksine bir fırtına motifi olarak okunmaya elverişlidir. Bu yaklaşım Wagner’in destan anlatıcı epik tarzına doğru ilerleyen bir eğilim değil aksine doğayı temel alan daha eski bir çok çağda yer alan müzik anlayışlarının bir tezahürüdür. Opus 127 Yaylı Dörtlü’de ise Beethov..]]> Sat, 23 Mar 2013 10:16:56 +0400 Müzik Tarihi Yazımında Doğrusal Düşünme Biçiminin Eleştirisi-1 https://www.evrensel.net/yazi/51697/muzik-tarihi-yaziminda-dogrusal-dusunme-biciminin-elestirisi-1 https://www.evrensel.net/yazi/51697/muzik-tarihi-yaziminda-dogrusal-dusunme-biciminin-elestirisi-1? KÜLTÜR TARİHİ YAZIMINA GELİNCE... Söz konusu doğa bilimleri ve sosyal bilimler olduğunda kendi alternatif bakışlarını geliştiren bu tarihsel yaklaşımlar ya da daha doğru kullanımıyla tarih biliminin kendisini dönüştürmeye yönelik çabalar, iş; kültür tarihi yazımına gelip dayandığında oldukça karmaşıklaşır. Bu yazı dizisinde özellikle müzikoloji ve müzik tarihi açısından evrimci histografyacılığın genel yaklaşımları ve onun avant-garde sanata yaklaşımlarının üzerinde dururken; özellikle alternatif modern/post-modern müzik tarihi yazma çabalarına değinmeye çalışacağım. Bu örnekler içinde evrimci müzik tarihçiliğinin sadece lineer bir tarihi çizgiyi oluşturmak, korumak ve kanıtlamak için bizlere dünyanın ortak mirası olan klasik müziğin kompozitörlerinin hangi eserlerini ve hangi yönlerini anlatmaktan geri durduğunu, han..]]> Sat, 16 Mar 2013 06:41:59 +0400 Müslüm Gürses: Arabeskin gerçek babası https://www.evrensel.net/yazi/50397/muslum-gurses-arabeskin-gercek-babasi https://www.evrensel.net/yazi/50397/muslum-gurses-arabeskin-gercek-babasi? Geçmiş Kasım ayında Orhan Gencebay ile ilgili yazımda onun diğer arabeskçilerle olan farklılığını konu etmek için şunları yazmıştım: “Günümüz arabeski Orhan Gencebay’ın müziğine hiç benzemez. Çünkü ne Gencebay’ın dertleri ele alış biçimindeki nihilizan anlamda bütünsel bir derinliğe sahiptir. Ne de Gencebay’ın müziğinde olduğu gibi olmazsa olmaz biçimde insani değerlere koşullanmıştır.” Bu açıdan bakıldığında Müslüm Gürses’i tanımlayabilecek durum; Gencebay’da olan o bütünsel derinliğin yerine hiç de bütünsel olmayan, her biri kendi içinde ayrı birer antagonizma hali içeren ve en önemlisi yüzeyden giden başka bir hiççi paradigmanın söz konusu edildiği durumdur. 80’lerin müziği, o “kasetlerden dinlenen Müslüm Gürses”in ara..]]> Sat, 02 Mar 2013 11:15:29 +0400 New York Dolls ve bedene atfedilen sosyal algı https://www.evrensel.net/yazi/49725/new-york-dolls-ve-bedene-atfedilen-sosyal-algi https://www.evrensel.net/yazi/49725/new-york-dolls-ve-bedene-atfedilen-sosyal-algi? Bu hafta New York Dolls’un müziksel davranışlarının seyirci ve/veya dinleyici üzerindeki etkisinden yola çıkarak ve Amerikalı profesör Judith Butler’dan alıntılar yaparak queer teorisi ve beden arasındaki ilişkiye odaklanmaya çalışacağım. Morrissey gibi kitle kültüründe cinsiyetsiz kalmayı becerebilmiş süper star ile erkek azgınlığını sergileyerek ün yapmış olan Blackie Lawless’a oradan R.E.M.’e, Television’dan, Talking Heads’e ve 90’larda Guns n’ Roses’a kadar 70’lerin Amerikalı punk ve glam müzik ortamı için hayati önem taşıyan Dolls’un en önemli eylemlerinden biri sahneye kadın kıyafetleri içinde transvestite olarak çıkmalarıydı. Müzikleri rock n’ roll etkilenimliydi ancak rock n’ roll’u o kadar geleneğinden kopuk biçimde kendilerine uyarlamışlardı ki bu biçimde çalınan rock n’ r..]]> Sat, 23 Feb 2013 06:54:29 +0400 W.A.S.P., Morrissey, aşırılık sergilenen vahşet - 2 https://www.evrensel.net/yazi/48565/wasp-morrissey-asirilik-sergilenen-vahset-2 https://www.evrensel.net/yazi/48565/wasp-morrissey-asirilik-sergilenen-vahset-2? Geçen hafta avant-garde plastik sanatlarda, daha sonrasında da gösteri sanatlarında ortaya çıkan ve muhatabı-seyirciyi rahatsız etmek, kışkırtmak, korkularını deşmek gibi eğilimlerin batı kitle kültüründeki popüler örnekleri üzerinde durmuştuk. Black Sabbath ile başlayan bu “muhafazakarları kendi silahıyla vurma” olarak adlandırılabilecek müzikal eğilimin Kiss, Alice Cooper ve W.A.S.P. gibi örneklerle 70’lerde ve 80’lerde Amerikan senatosuna kadar yansıdığından bahsetmiştim. Ayrıca gazetede W.A.S.P.’ın yaratıcısı Blackie Lawless ile 2001 yılında yaptığım özel bir görüşmeden bir resim ve bir kaç açıklama eklemiştim. Gazetede yer bulan ama internette olmayan bu bölümde Blackie Lawless o görüşmemizde bana sahnede yaptığı ve 80’li yıllarda Amerika’da bir hayli tartışma konusu olmuş vahşet görterilerini “topluma kendi edimlerini te..]]> Sat, 09 Feb 2013 09:10:47 +0400 W.A.S.P., Morrissey aşırılık sergilenen vahşet – 1 https://www.evrensel.net/yazi/47974/wasp-morrissey-asirilik-sergilenen-vahset-1 https://www.evrensel.net/yazi/47974/wasp-morrissey-asirilik-sergilenen-vahset-1? Blackie Lawless ve Chris Holmes’un 1980’lerin başında kurdukları W.A.S.P. Los Angeles Sunset bulvarı, Whiskey A Go Go kulübü ya da Rainbow Bar and Grill gibi mekanlarda kendine ortak alan bulmuş glam ve rock n roll kültürünün bir çocuğu sayılırdı ve müzik kariyerlerine “Yatağımın üzerinde çıplak bir kadının parçaları var” dizesiyle başlamışlardı. Ancak o dönem Amerikan toplumu için sağcıların gençlik projesiyle ilgili ahlakçı-muhafazakar ne kadar paradigması ve seçim kampanyası argümanı varsa bu grup hemen hepsinin ciddi birer düşmanı halinde göründü ve yaptıkları gösteriler ve verdikleri konserlerle birlikte Amerikan senatosunda muhafazakar üyeler arasında bile konuşma konusu edildi. Konserleri bazı eyaletlerde yasaklandı. W.A.S.P. dahil birçok yetişkinlere yönelik müzik yapan rock n roll grubu (Adult-oriented rock y..]]> Sat, 02 Feb 2013 05:57:56 +0400 Kanlı Pazar: Bir Barış’ın ölümü https://www.evrensel.net/yazi/47409/kanli-pazar-bir-barisin-olumu https://www.evrensel.net/yazi/47409/kanli-pazar-bir-barisin-olumu? Kuzey İrlanda Hükümeti’nin “komünist” ve “cumhuriyetçi-kraliyet karşıtı” olarak suçladığı ve adını Amerikalı sivil haklar hareketine gönderme ile almış Kuzey İrlanda Sivil Haklar Hareketine IRA’nın tavrı oldukça ikircikliydi. IRA harekete uzaktan destek vermeyi seçmişti. Ancak IRA’nın Marksist ve gelenekselci kanatları içinde yaşanan o dönemki tartışmalar IRA’nın her iki kanadından da bu harekete karşı hem olumlu hem de olumsuz tavırların sergilendiğini yüzeye vuruyordu. IRA hem mücadele stratejisi hem de hareketin “anti-sekter” gibi öne çıkarttığı sloganları öne sürerek ideolojik nedenlerle bu barışçıl harekete oldukça mesafeli kalmayı ve “uzaktan” destek vermeyi seçmişti. Bu hareketin eylemlerine ve toplantılarına da sadece gözetmen ve temsilci bazında katılmayı seçmişti. Hareket talepleri..]]> Sat, 26 Jan 2013 13:20:32 +0400 Springsteen: Bu politik bir mesele mi? https://www.evrensel.net/yazi/45582/springsteen-bu-politik-bir-mesele-mi https://www.evrensel.net/yazi/45582/springsteen-bu-politik-bir-mesele-mi? ÇALIŞMAMAK İlginç bir biçimde müziğin dolaşıma sokulması bugün her zamankinden daha kolaydır. Ancak bunun tam tersine dolaşıma sokulan müziğinin kitlelere ulaşması her zamankinden daha zordur. Bugün teknik olarak müziğinizi dolaşıma açmanız için hiç bir aracıya ihtiyaç yoktur oysa tam da bu yüzden tüm üretilenler insanların kafasına yığılan ve altında kaldıkları kütleler haline gelmiştir. Gelişmiş bir kapitalizmi deneyimleyen coğrafyalar için plak şirketleri, bağımsız ağ ve distrolar, eleştirmenler, basın ayağı önem kazanırken Türkiye gibi ülkelerde ise çevre ilişkileri ve kontaklar hayati rol oynar. Oysa Springsteen’in 70’lerin sonundaki Amerika’sında müzik sektörü oldukça farklıdır ve kendi parçalarını yapabilen insanlar için hâlâ majör plak kartelleri onların kimliğini hazır alan değil yen..]]> Sat, 05 Jan 2013 10:38:01 +0400 20. Yüzyıl Çağdaş Batı Müziğinde eğilimler: İhlalin Sesleri https://www.evrensel.net/yazi/44345/20-yuzyil-cagdas-bati-muziginde-egilimler-ihlalin-sesleri https://www.evrensel.net/yazi/44345/20-yuzyil-cagdas-bati-muziginde-egilimler-ihlalin-sesleri? Müzik ansiklopedilerinde bir yığın kaşif gibi anılan bu kompozitörlerden bazıları gerçekten çok da fazla ünlü oldu. Hem müzik tarihi hem sanatla ilgilenen kitlelerin ortak bilgisi içinde isimlerini bilmeyen yok neredeyse. Ancak tam da buna tezat olarak eserlerini ilgiyle dinlemeyi alışkanlık haline getirmiş, onların sundukları dinleme alışkanlığına kapılmış da pek az insan vardır. Bir yandan bu kadar tanınıyor olmaları diğer yandan eserlerinin çok az dinleniyor olmaları ile ciddi bir tezat yaratıyor. Onlar müzik tarihinde daha çok birer kaşif gibi sunuluyorlar bizlere. Oysa sundukları müzikal çağdaş eğilimlerin hiçbiri dinlenmesi imkansız sesler ve yapılar sunmuyordu. Kendimce ben müziklerinin onların isimlerinin gerisinde kalmasının cevabını yine ancak müzikal olmayan paradigmalarla açıklayabiliyorum: İş yaşamının, eğer işsizsek geçim derdinin, devlet baskısının ve sermaye biri..]]> Sat, 22 Dec 2012 07:13:41 +0400 Şarkıları olmadan bu dünya nasıl bir yer olurdu? https://www.evrensel.net/yazi/43086/sarkilari-olmadan-bu-dunya-nasil-bir-yer-olurdu https://www.evrensel.net/yazi/43086/sarkilari-olmadan-bu-dunya-nasil-bir-yer-olurdu? Eve gidip dinlemeye başladım. İnanılmaz bir blues gitarıydı karşılaştığım. Blues dinlemeye başlamış biri olarak blues’u Türkiye’de bu kadar içselleştirebilmiş, iyi çalan bir müzisyen duymamıştım o zamana kadar, zaten sonra da duymadım... Gerçekten de eşsiz bir müzikti... Tam anlamıyla kendini dünyaya dinletebilecek durumda bir blues ve rock ‘n’ roll gitarıydı. Nüanslar yerinde, bazen sert ama duygu dolu... Enstrümantal bir parça, arada bir “Çok Cici” diye bir vokal giriyor sadece o kadar... Ardından tüm geri vokalleriyle ve harika ritmiyle birlikte “Hiç Düşünmezsin”... (Sarı fotoğraflar arasında/ lüks yalnızlığının ortasında/pencereden dışarı bakıp yağmura/beni hiç düşünmezsin... )Ve peşinden de kapanış olarak “Ağlamayı Sevmem Ben” geliyordu... Yavuz kendi parçalarını kendi kaydetmişti bir ev stüdyosunda...]]> Sat, 08 Dec 2012 07:09:11 +0400 Tuva ve Moğolistan’a ait bir göçebe pratiği olarak Hömi gırtlak vokali https://www.evrensel.net/yazi/41742/tuva-ve-mogolistana-ait-bir-gocebe-pratigi-olarak-homi-girtlak-vokali https://www.evrensel.net/yazi/41742/tuva-ve-mogolistana-ait-bir-gocebe-pratigi-olarak-homi-girtlak-vokali? Rusya, Çin ve Moğolistan’ın içinde kalan Tuva bölgesi ve Moğolistan’ın büyük bir bölümü, dünyanın kuzey Asya enlemine ait tipik coğrafi şartlarının özelliklerini gösterir. Yer özellikleri geniş düzlüklerle ve bunlar arasında yer alan ırmaklarla karakterizedir. Ormanlık yerler bulunsa da bunlar istisnai bölgelere hapsolmuştur. ASYA ANİMİZMİ: ŞAMANLIK Özet olarak Asya animizmi bir diğer adıyla Şamanlık bütünsel maddi bir gücün parçaları arasındaki bağlantıları anlamaya yöneliktir ve bu anlamıyla tek tanrılı dinlerden ayrılır. Hatta tutucu teologlar tarafından bir din olarak kabul edilmez. Ancak Yunan, Roma, Mısır ve Hindistan dinlerine de pek benzemez. Dolayısıyla ahidi-pagan sınıflamasında oldukça dışarıda ve kendine ait bir yerde konumlanır. Asya animizminde doğadaki yaşayan ve yaşamayan her şeyin, tüm dünyanın canlı olduğu fikri merkezde d..]]> Sat, 24 Nov 2012 10:31:12 +0400 20. yüzyılın kuzgun dehası: NIck Cave https://www.evrensel.net/yazi/40424/20-yuzyilin-kuzgun-dehasi-nick-cave https://www.evrensel.net/yazi/40424/20-yuzyilin-kuzgun-dehasi-nick-cave? AMERİKALI PUNK-BRİTANYALI PUNK Amerika’da müzikal anlamda geleneksel değerlerle barışık olarak adeta rock and roll’un devamı olarak oluşan punk müziği İngiltere’de bunun tam tersine geleneksel olana muhalefet ile doğmuştu. Geleneksel olanla bu farklı yoldan kurulan iletişim iki kıtanın punk akımlarının müzikal ve kültürel farklılığını da doğurdu. Sex Pistols, The Clash gibi guplar klasik rocktan ne kadar nefret ediyorlarsa etsinler, Ramones ve The New York Dolls gibi Amerikalı punk grupları kendilerini o kadar rock n’ roll a ait görüyorlardı. 70’lerin başında Punk çok kısa bir sürede bir alt kültür olmaktan çıkıp son derece ticari bir müzik haline geldi. Zamanın ruhunun farklılaşmasıyla 80’lere doğru Punk’ın içindeki çiğ biçimsel yönelim; yeni doğmakta olan Heavy Metal ve Pop’a, kavramsal ve sanatsal arayışlar ise post-punk ve indie gibi yeni..]]> Sat, 10 Nov 2012 08:30:18 +0400 ‘Orhan Baba’ya saygı: Orhan Gencebay ile bir ömür https://www.evrensel.net/yazi/39785/orhan-babaya-saygi-orhan-gencebay-ile-bir-omur https://www.evrensel.net/yazi/39785/orhan-babaya-saygi-orhan-gencebay-ile-bir-omur? O, Bruce Springsteen Amerika Birleşik Devletleri toplumu için ne ifade ediyorsa Türkiye için onu ifade eder. O artık herkesin kendinden bir şeyler bulabileceği, zamanın ve zeminin ortak hassasiyet ve duygularını söyleyebilen, bunu dillendirebilen bir ikondur. Albümlerinin yeri evlerin baş köşesi, resimlerinin yeri günlük sayfaları, konserlerinin mekanı ise stadyumlar ve geniş halk konserleridir. HANGİ ARABESK? Arabesk kelime anlamı latince kökenli ve arap işi anlamına gelen bir sözcük. İster sanat, ister halk müziği olsun Türk müziği genel olarak üç ana parametre içerir. Bunlardan ilki ve en önemlisi makam’dır. Diğeri curcuna, dokuzsekiz, düyek, aksak, sofyan gibi çeşitleri bulunan ritm’dir. Üçüncü parametre ise şarkı, türkü, rumeli türküsü, eser gibi sıfatlarla anılan form’dur. Arbesk; bu üç parame..]]> Sat, 03 Nov 2012 10:50:40 +0400 Tezenesine kurban https://www.evrensel.net/yazi/39242/tezenesine-kurban https://www.evrensel.net/yazi/39242/tezenesine-kurban? Geçtiğimiz haftalarda koca başlıklarla yayımlandı vefat haberi: “Kırşehir abdalı, bozkırın tezenesi, türkü baba yani Neşet Ertaş bu sabah hayatını kaybetti…” Anadolu abdal geleneğinin Kırşehirli bir büyük ustasını aynı zamanda Türkiye halk müziğine hem çalış stili ile hem sözüyle damgasını vurmuş büyük bir üstadı kaybettik. Önemli bir geleneğin en büyük ustalarından olan Neşet Ertaş abdal müziğinin hem son temsilcisi hem de ironik bir biçimde ulusal anlamda ilk yıldızı idi. Hem insanlığı hem müziği ile içinden çıktığı geleneği temsil eden Ertaş’ın “sevmeyeni yoktu” dersek abartmış olmayız. Dinleyicilerinin yüzlerinde gördüğümüz “duyguların dile gelmesi hali” ile ellerini acıtırcasına kendini alkışlayan ve konserlerine hücum eden binleri,Neşet Ertaş’ı Neşet Ertaş yapan değerleri ve mü..]]> Sat, 27 Oct 2012 14:56:40 +0400