Evrensel.net https://www.evrensel.net tr Emek Evrenseldir https://evrensel.net/nhy/upload/diger/favicon.ico https://www.evrensel.net/tema/evrensel16/img/apple-touch-icon-114x114.png Evrensel.net En kötüsü geride mi kaldı? https://www.evrensel.net/yazi/82583/en-kotusu-geride-mi-kaldi https://www.evrensel.net/yazi/82583/en-kotusu-geride-mi-kaldi? Geçtiğimiz günlerde döviz kurunda yaşanan gerileme ekonomiye dönük iyimser beklentilere güç kazandırdı. Hükümet kendinden emin. Ortada kıskanılacak bir ekonomi tablosu olduğunda ısrarcı. Vatandaşın ise kafası karışık. Zira, sokaktan bakıldığında manzara parlak görünmüyor. Dilerseniz son gelişmeler ışığında gündemdeki sorulara yanıt arayarak devam edelim. Kurdaki gevşemenin ardından ekonomide en kötüsünün geride kaldığını söyleyebilir miyiz? Dolar kuru geçtiğimiz günlerde 5.50 seviyesinin altına kadar geriledi. Bu durum hükümet cephesinde dış güçler tarafından ekonomi üzerinde oynanan oyunun boşa çıkarıldığı şeklinde yorumlanırken, kamuoyunda da krizin ufak bir hasarla da olsa savuşturulduğu yönünde bir beklenti oluşmaya başladı. Gerçek şu ki, kurda Ağustos ayından bu yana yaşanan sert yukarı yönlü hareketin ardın..]]> Fri, 02 Nov 2018 04:25:23 +0300 Neden McKinsey? https://www.evrensel.net/yazi/82384/neden-mckinsey https://www.evrensel.net/yazi/82384/neden-mckinsey? Yaz aylarından bu yana hükümetin IMF tekrardan masaya oturma olasılığı sıkça dile getirilmekteydi. Uzunca bir dönemdir sıcak para girişleriyle fonlanan bir ekonomik modelin yabancı sermaye çevrelerinin desteği olmadan sert bir çöküş yaşamasının kaçınılmazlığı aşikardı. Böylesi bir ortamda AKP’nin içeriye dönük popülist söylemine karşılık, çok geçmeden böylesi bir tercihe zorlanacağı görüşü giderek ağırlık kazanmaktaydı. Ben AKP’nin böylesi bir tercihe zorlanmadan önce diğer olasılıkları tüketeceği düşüncesindeydim. Halen bu görüşümü koruyorum. ABD ve Avrupa ülkeleri ile yaşanan gerilimin yumuşatılması, AB sürecine dair (altı boş da olsa) beklenti yaratmaya dönük kimi adımlar atılması, Erdoğan’ın ekonomiye dönük açıklamalarının tonunu yumuşatması ve elbette Babacan ve ..]]> Fri, 05 Oct 2018 04:52:04 +0300 Faiz artışı çözüm oldu mu? https://www.evrensel.net/yazi/82297/faiz-artisi-cozum-oldu-mu https://www.evrensel.net/yazi/82297/faiz-artisi-cozum-oldu-mu? Uzunca bir süredir piyasalar eylül ayında yapılacak Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısını beklemekteydi. Buradan çıkacak güçlü bir faiz artırımı kararının TL’nin hızla gerileyen değerini korumaya dönük tek çıkar yol olduğu görüşü büyük ölçüde ağırlık kazanmıştı. Nihayetinde PPK piyasa beklentisinin de üzerinde 625 baz puanlık bir artışla politika faizini yüzde 24 seviyelerine çekti. Bu hamle başlangıçta dolar kurunu 6 seviyelerine kadar çekse de kısa sürede kur tekrar karar öncesi seviyelere doğru tırmanışa geçti. Merkez Bankasının bu hamlesini büyük ölçüde boşa çıkaran ise bizzat Erdoğan’ın kendisi oldu. Gerek karar öncesi gerekse de sonrasından yaptığı açıklamalar Merkez Bankasının TL’nin değerini korumak üzere bağımsız politika izleyebileceğine dönük teminat aray..]]> Fri, 21 Sep 2018 04:15:20 +0300 Ekonomide bizi ne bekliyor? https://www.evrensel.net/yazi/82205/ekonomide-bizi-ne-bekliyor https://www.evrensel.net/yazi/82205/ekonomide-bizi-ne-bekliyor? Ağustos ayından bu yana TL’de yaşanan sert değer kaybı kısa sürede reel sektörde etkilerini göstermeye başladı. İthal girdi maliyetlerindeki sert tırmanış ve döviz cinsi borçların geri ödenmesindeki zorlukların yanı sıra piyasa faizlerindeki artış nedeniyle iç borcun döndürülmesi de günden güne zorlaşıyor. TL üzerinden açılan kredilere uygulanan ağırlıklı ortalama faiz oranı mayıs ayı başında yüzde 16 seviyesindeydi. 24 Ağustos itibariyle ise yüzde 33’ü aştı. Kısacası borcu döndürmenin maliyeti ikiye katlandı. Görüldüğü gibi sen faiz yükseltsen de yükseltemesen de piyasa faizleri almış başını gidiyor. Enflasyon tırmandıkça, kur riski, batık riski arttıkça borcun maliyeti artıyor. Siyasi baskı nedeniyle politika faizine dokunmadan kura müdahale etmeye çabalayan Merkez Bankası hamleleriyle piyasa faizlerinde çok..]]> Fri, 07 Sep 2018 04:49:16 +0300 Sorumlu Trump mı? https://www.evrensel.net/yazi/82075/sorumlu-trump-mi https://www.evrensel.net/yazi/82075/sorumlu-trump-mi? Son yazımda Sonbahar aylarından itibaren TL’de sert değer kayıplarının yaşanacağını, hükümetin yerel seçimlere oldukça sıkıntılı bir ekonomiyle gideceğini ifade etmiştim. Dış siyasette yaşanan gelişmeler kaçınılmaz görünen bir süreci hızlandırdı. Kısa sürede beklentinin de üzerinde bir değer kaybı yaşandı. Dolar/TL kuru 5.80-7.60 gibi oldukça geniş bir aralıkta dalgalanırken, spekülatörlere de gün doğdu. Meselenin bir ekonomik, bir de siyasi ayağı var. Öncelikle, AKP iktidarı şu gerçekle yüzleşmeli. 2002’den bu yana AKP iktidarında yaşanan dönüşüm, tarımdan sanayiye her alanda dışarıya bağımlı, kısa vadeli yabancı sermaye girişleriyle fonlanan bir ekonomik yapı yarattı. Bu dönüşüm bugün bizzat iktidar tarafından da emperyalist olarak nitelendirilen Batılı ülkelerin liderlerinin, medyasının alkışları arasında gerçekleşti. Merkez kap..]]> Fri, 17 Aug 2018 04:45:48 +0300 Hükümetin faiz açmazı https://www.evrensel.net/yazi/81948/hukumetin-faiz-acmazi https://www.evrensel.net/yazi/81948/hukumetin-faiz-acmazi? Hafta içinde piyasaların gözü para politikası kurulundan çıkacak faiz kararına çevrilmişti. Piyasa beklentisi olarak 100 baz puanın üzerinde bir faiz artırımına işaret ediliyordu ki, Merkez Bankası faizleri değiştirmeyeceğini açıkladı. Kararın hemen ardından TL cinsi varlıklarda sert bir satış dalgası yaşandı. Hükümetin bugüne değin faiz konusundaki çelişkili söylemleri, Erdoğan’ın kimi zaman Merkez Bankasıyla kimi zaman kendi bakanlarıyla tartışmaya varan sert çıkışları ekonomiye pahalıya patladı. Nihayetinde politika faizi nisan ayının sonundan bugüne 500 baz puan yükseltildi ama kısa süreli toparlanmalara rağmen TL’nin değer kaybı sürdü. Hükümet ve Merkez Bankası zamana yayarak yapabileceği müdahaleleri kısa sürede sert bir şekilde yaparak piyasalarda sert dalgalanmalar yarattı. Spekülatörlere alan açtı. Ne var ki, gün ge&..]]> Fri, 27 Jul 2018 04:20:15 +0300 Şimşek'in kabine dışı kalması ne anlama geliyor? https://www.evrensel.net/yazi/81869/simsekin-kabine-disi-kalmasi-ne-anlama-geliyor https://www.evrensel.net/yazi/81869/simsekin-kabine-disi-kalmasi-ne-anlama-geliyor? Seçimden önceki son yazımda Saray ittifakının Meclis çoğunluğunu kazanarak ilk turda Erdoğan’ı seçtirmesi durumunda piyasalarda kısa süreli (bir iki günlük) bir rahatlama yaşanacağını sonrasında ise piyasaların “Küresel sermaye ile ortak bir dilin yakalanması konusunda atılacak adımlara odaklanacağını” belirtmiştim. Erdoğan’ın açıkladığı kabine bu yöndeki beklentileri bir kalemde sildi attı. Babacan ve Şimşek bu zamana değin AKP iktidarı ile küresel sermaye arasında köprü işlevi görmekteydi. Erdoğan’ın kimi zaman küresel sermaye çevrelerini hedef alan çıkışlarını onlar düzeltiyor, içerideki popülist söylemlerin ekonomi politikası üzerinde belirleyici olmayacağı yönünde teminatlar veriyorlardı. Babacan kızağa çekildikten sonra Şimşek bu açıdan daha da kritik bir rol üstlendi. Kimi zaman Erdoğan ile kamuo..]]> Fri, 13 Jul 2018 04:27:25 +0300 Seçim sonuçları ekonomiyi nasıl etkiler? https://www.evrensel.net/yazi/81731/secim-sonuclari-ekonomiyi-nasil-etkiler https://www.evrensel.net/yazi/81731/secim-sonuclari-ekonomiyi-nasil-etkiler? Baskın seçim hamlesi ilk bakıldığında iktidar açısından akıllıca gibi duruyordu. Konut satışları yerinde sayıyor, enflasyon, döviz kuru ve faiz hızla tırmanıyordu. Sonbahar aylarından itibaren ekonomik koşulların ağırlaşacağı beklentisi piyasaya hakimdi. Kısa vadeli önlemlerle ekonomi makyajlanabilir böylece seçim kotarılabilirdi. Ben halen daha AKP açısından bu tercihin doğru olduğuna inanıyorum. Zira görünen o ki bugün ekonomide yaşananların çok daha kötüsü kapıda bekliyor. Ne var ki, evdeki hesabın çarşıya uymadığı, iktidarın seçime kadar olan süreyi olabildiğince kötü geçirdiği de bir gerçek. Seçim sürecinde beklentim hükümetin içeride kredi musluklarını açarken, dışarıda da sermaye çevrelerine tanınacak güvencelerle kurdaki tırmanışı baskılandırmaya çabalayacağı yönündeydi. Öyle de oldu...]]> Sat, 23 Jun 2018 04:25:06 +0300 Kamu bankaları ve ‘milli duruş’un bilançosu https://www.evrensel.net/yazi/81629/kamu-bankalari-ve-milli-durusun-bilancosu https://www.evrensel.net/yazi/81629/kamu-bankalari-ve-milli-durusun-bilancosu? Geçtiğimiz ay hükümetin talimatıyla kamu bankalarının konut kredisi faizlerinde yaptığı indirim çok konuşulmuş, hükümet medyasınca “milli duruş” olarak nitelendirilmişti. Son açıklanan verilere göre, 25 Mayıs itibariyle konut kredilerine uygulanan ağrılıklı yıllık faiz oranı yüzde 13, ticari kredilerde ise 19.5. Bu oran kamu bankalarının aldığı faizi indirimi kararının hemen öncesinde sırasıyla yüzde 14.9 ve 17.2 seviyelerindeydi. Konut kredisi faizleri ortalama yüzde 1.9 gerilerken, ticari kredilere uygulanan faiz oranında yüzde 2.3 seviyesinde bir artış yaşandı. KMH dahil ihtiyaç kredilerinde ise ağırlıklı ortalama faiz yüzde 21.8 seviyesinde kaldı ve pek değişmedi. Peki bu trend bize ne gösteriyor? Hükümetin müdahalesi ile faiz oranları arasındaki fark çok açıldı. Mevcut tablo geçmişte de yaşandığı gibi ticari kredi ihtiyacının eşe dosta gö..]]> Fri, 08 Jun 2018 03:25:16 +0300 Döviz kurundaki tırmanış ve faiz artırımının sonuçları https://www.evrensel.net/yazi/81532/doviz-kurundaki-tirmanis-ve-faiz-artiriminin-sonuclari https://www.evrensel.net/yazi/81532/doviz-kurundaki-tirmanis-ve-faiz-artiriminin-sonuclari? Son haftalarda doların sert yükselişine nihayet merkez bankası beklenen cevabı verdi ve uzun zamandır piyasaları fonladığı geç likidite penceresi borç verme faizini yüzde 13.5’tan yüzde 16.5’a yükseltti. Böylece Erdoğan’ın uzun bir aradan sonra ilk kez faizi bitireceğiz çıkışını yaptığı 31 Mart tarihinden itibaren PPK toplamda 375 baz puan faiz yükseltmiş oldu. Erdoğan’ın faiz çıkışı öncesinde dolar kuru 3.94 seviyesindeydi. O tarihten bu yana iki faiz artırımı yaşanmasına rağmen dolar kuru bu kez 4.60 seviyesinde dalgalanıyor. Hükümet cephesinde bir şeylerin yanlış gittiği aşikar. Vatandaşın ise kafasındaki sorular artıyor. Bu hafta, tekrara kaçmak pahasına son günlerde sık karşılaştığım kimi soruları kısaca cevaplandırmaya çalışacağım. Döviz kurundaki artış vatandaşı neden ilgilendiriyor? “Döviz ne alır, ne de satarım. Bana ne kurdan” diye d&..]]> Fri, 25 May 2018 04:15:48 +0300 Ekonomiye dair güncel sorular - 2 https://www.evrensel.net/yazi/81489/ekonomiye-dair-guncel-sorular-2 https://www.evrensel.net/yazi/81489/ekonomiye-dair-guncel-sorular-2? Seçimlere bir ay kadar bir süre kala kurda ve faizlerde yaşanan sert yükseliş hükümetin uykularını kaçırıyor. Fed’in vites değiştirmesi ile birlikte uzun yıllar dışarıdan akan fonlarla pompalanan ekonomik büyümenin artık sonuna geliyoruz. Bundan artık kimsenin şüphesi yok. Maksat erken seçimi aradan çıkarana kadar vaziyeti idare etmek. Ne var ki, son gelişmeler bunun da zorlaştığını gösteriyor. Hükümet ise birbiriyle sıkı sıkıya bağlı olan siyasi ve ekonomik dengeleri eş zamanlı olarak gözetmek zorunda. Bu nedenle bir yandan seçim meydanlarında ekonomide yaşanan tıkanıklığın faturasını yabancı sermaye çevrelerine keserken, diğer yandan kapalı kapılar ardında aynı çevrelere güven telkin ederek ülkeye fon çekmek arayışına giriyor. Böylece hükümetin kamuoyuna dönük söylemleri ile piyasa gerçekleri arasındaki uçurum g&..]]> Fri, 18 May 2018 04:56:13 +0300 Seçim öncesinde piyasalar neden kaygılı? https://www.evrensel.net/yazi/81392/secim-oncesinde-piyasalar-neden-kaygili https://www.evrensel.net/yazi/81392/secim-oncesinde-piyasalar-neden-kaygili? Erdoğan’ın faiz çıkışına rağmen Merkez Bankasından gelen faiz artırımı da TL’nin değer kaybını durdurmaya yetmedi. Avro dolar paritesindeki gelişmelerin de etkisiyle dolar TL karşısında yükselişini sürdürürken gösterge faiz ise rekor yenileyerek 14.60 seviyesine ulaştı. Bu yükselişin ardındaki asli dinamik son aylarda piyasaların odaklandığı bütçe dengesindeki bozulma oldu. Binali Yıldırım’ın bütçeye ek 24 milyar lira yük getireceğini belirttiği “hediye paketi” TL’den kaçışı bir kez daha tetikledi. Hatırlanacağı gibi 2018 yılı bütçesinde 65.9 milyar TL bütçe açığı öngörülmüştü. İlk üç ay sonunda ise bütçe açığı 20.2 milyar TL’ye ulaştı. Açıklanan paket kaçınılmaz olarak bu hedefin tutturulmasına dönük soru işaretlerini daha da arttırıyor. Bunun da ötesinde y..]]> Fri, 04 May 2018 04:15:27 +0300 Erken seçimle istikrar arayışı https://www.evrensel.net/yazi/81306/erken-secimle-istikrar-arayisi https://www.evrensel.net/yazi/81306/erken-secimle-istikrar-arayisi? İstikrar… Her seçim döneminde AKP’nin oy isterken üstüne basa basa vurguladığı başlıca vaat oldu bugüne değin. Yarına dönük umuttan ziyade korku barındıran, geleceğe kaygıyla bakan bir toplumda öyle ya da böyle karşılık buldu bu söylem. Beterin beteri vardır derler ya. Unutmana fırsat vermez bu topraklar. İyisini gösteremezsen kötüsüyle korkutmak o yüzden prim yapar her daim. Sermayenin de en fazla hassasiyet gösterdiği konuların başında gelir istikrar. Önemlidir, zira uzun vadeli yatırım puslu havada yapılmaz. Önünü göremediği ortamda sermaye ya direksiyonu başka coğrafyaya çevirir ya da kısa vadeli hedefler koyar önüne. Tedirgin bir misafir misali. Uzun oturmaz. Kapıya yakın yerde durur. Panik anında kolay çıkmak için. Çarşamba günü Erdoğan’ın yaptığı erken seçim açıklaması piyasaları coştur..]]> Fri, 20 Apr 2018 04:15:26 +0300 Erken seçim olasılığı güçleniyor! https://www.evrensel.net/yazi/81166/erken-secim-olasiligi-gucleniyor https://www.evrensel.net/yazi/81166/erken-secim-olasiligi-gucleniyor? Yüksek cari açığı ve dış borç stoku nedeniyle kur hareketleri ülke ekonomisi açısından büyük önem taşıyor. Son dönemde Trump’ın ticaret sınırlamaları ile hareketlenen dolar kuru bu hafta içinde açıklanan Amerikan büyüme rakamlarıyla birlikte 4 seviyesinin üzerine tırmandı. Bu süreçte göze çarpan bir diğer önemli gelişme de TL’nin diğer gelişmekte olan para birimlerinden negatif yönlü ayrışması. Geçtiğimiz ay içerisinde TL dolar karşısında yüzde 5.5 dolayında değer yitirdi. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu, cari açıkları nedeniyle kırılgan 5’li olarak adlandırılan diğer ülkelere baktığımızda ise kayıpların daha sınırlı kaldığı görülüyor. Zira aynı dönemde dolar karşısında Brezilya Real’i yüzde 3.5, G. Afrika Rand’ı yüzde 1.5, Hint Rupisi yüzde 0.6, Endonezya..]]> Fri, 30 Mar 2018 04:52:00 +0300 Kur savaşından ticaret savaşına https://www.evrensel.net/yazi/81024/kur-savasindan-ticaret-savasina https://www.evrensel.net/yazi/81024/kur-savasindan-ticaret-savasina? ABD Başkanı Trump seçimlerden bu yana pek çok kez doların diğer para birimlerine göre fazla değerli olduğunu vurgulamış ve bu durumun dış ticaret ve sanayi istihdamı açısından yarattığı olumsuzluklara işaret etmişti. Bu tavır Trump yönetiminin iş başına geldiği dönemden bu yana süregelen basiretsizlikleriyle de birleşince doların diğer gelişmiş ülke para birimleri karşısındaki duruşu gevşedi. Ama tartışma hız kesmedi. Geçtiğimiz yıl Trump’ın Baş Ticaret Danışmanı Navarro Almanya’nın zayıf avro kuru ile ticari ortaklarını istismar ettiğini vurgulamıştı. Sonrasında Merkel bu açıklamaya katılmadığını belirtse de, Finans Bakanı Schaeuble Almanya açısında avronun biraz daha güçlü olabileceğini kabul etti ama bu durumun diğer avro ekonomileri açısından problem yaratabileceğini de ekledi. Navarro’nun açıklamalarının doğrudan Almanya’yı hedefe koyması yadırganacak bi..]]> Fri, 09 Mar 2018 04:56:08 +0300 Yükseköğretimde ‘reform’ arayışı https://www.evrensel.net/yazi/80755/yuksekogretimde-reform-arayisi https://www.evrensel.net/yazi/80755/yuksekogretimde-reform-arayisi? İktidarın üniversitelere dönük reform arayışı uzun zamandır gündemde. Hükümeti bu konuda ısrarlı kılan başlıca neden ise siyasi kaygılar. Bu zamana değin detaylı olarak incelediğim tüm anketlerde üniversite öğrencileri iktidar partisine en az rağbet eden toplum kesimi olarak göze çarpıyordu. Bu durum iktidar partisinin yüksek öğrenimi mercek altına almasına yol açtı. Bir üniversitenin rektör yardımcısı tarafından ifade edilen ve o dönemde kamuoyu tarafından şaşkınlıkla karşılanan “Okuma yazma oranı arttıkça beni afakanlar basıyor, ülkeyi ayakta tutmak için cahil nesil lazım” sözleri de aslında bu tablonun getirdiği hayal kırıklığına işaret ediyordu. Elbette açtığı üniversite sayısıyla övünen bir iktidarın üniversiteleri kapatarak meseleyi çözmesi düşünülemezdi. O zaman üniversiteler iktidarın gereksin..]]> Fri, 26 Jan 2018 04:52:47 +0300 Türkiye ekonomisinde büyüme ve istihdam https://www.evrensel.net/yazi/80617/turkiye-ekonomisinde-buyume-ve-istihdam https://www.evrensel.net/yazi/80617/turkiye-ekonomisinde-buyume-ve-istihdam? Büyüme ve istihdam rakamları ışığında ekonomideki görünümü değerlendirmeye bu yazıda da devam edeceğiz. Son dönemde kamu kurumları üzerinde kurulan siyasi tahakkumun denetim ve saydamlık açısından problemli bir yapı ortaya çıkardığı bir gerçek. Bu durum kamuoyunda rakamlara dönük kuşkuyu arttırıyor. Ne var ki, elde alternatif bir istatistik olmadığı sürece değerlendirmelerimizi bu rakamlar üzerinden gerçekleştirmek durumundayız. Eylül ayı itibariyle mevsimsel etkilerden arındırılmış işsizlik oranı yüzde 10.7, tarım dışı işsizlik oranı yüzde 12.7, genç işsizlik oranı ise yüzde 20.2 seviyesinde seyrediyor. Çift hanelerde seyreden işsizlik pek çok ülkede büyük kriz göstergesi sayılabilir. Ama bu tablo 2000’lerden bu yana Türkiye’nin normaline dönüştü. İşin daha vurucu yanı ise ülkemizdeki işgüc&uum..]]> Fri, 05 Jan 2018 04:54:01 +0300 İstihdamın geleceği https://www.evrensel.net/yazi/80525/istihdamin-gelecegi https://www.evrensel.net/yazi/80525/istihdamin-gelecegi? Son açıklanan büyüme rakamları ve buna rağmen oldukça yüksek seyreden işsizlik verisi bir kez daha istihdam yaratmayan büyüme tartışmalarını tetikledi. Bu yazıda açıklanan verilerin piyasa gerçekleriyle ne oranda bağdaştığını tartışmayacaağım. Zira bu konuyu daha önceki yazılarda fazlasıyla tartıştık. Bugünkü konumuz oldukça yüksek görünen büyüme hızına karşılık süreklilik arz eden işsizlik ve gelişen teknolojiyle birlikte istihdam piyasasında yaşanan değişim. Meselenin elbette Türkiye’ye özgü yanları var. Ama konu ilk kez Türkiye’de ortaya atılmış olmadığı gibi son 25 senedir dünya genelinde sıkça tartışılıyor. İstihdamsız toparlanma/büyüme kavramı bilindiği kadarıyla ilk kez 1930’larda New York Times gazetesinde yer alan bir yazıda kullanıldı. O tarihlerde Amerikan ekonomisi büyük depresyonun etkilerinde..]]> Fri, 22 Dec 2017 04:15:51 +0300 Ekonomide hükümetin hareket alanı daralıyor https://www.evrensel.net/yazi/80336/ekonomide-hukumetin-hareket-alani-daraliyor https://www.evrensel.net/yazi/80336/ekonomide-hukumetin-hareket-alani-daraliyor? Görünen o ki hükümetin seçim hazırlıklarına erken başladığı şu dönemde en fazla zorlandığı alan ekonomi olacak. Erdoğan’ın sıkça vurguladığı tek hane hedefine rağmen faizler tutulamıyor. Rekor üzerine rekor tazeliyor. Çarşamba akşamı iki yıllık gösterge tahvilin faizi yüzde 14.28’e, 10 yıllık tahvilin faizi ise yüzde 13.18’e ulaştı. Geçtiğimiz günlerde konuyla ilgili açıklama yapan Hükümet Sözcüsü Bozdağ, faizlerin geriletilmesi konusundaki kararlılığın devam ettiğini vurguladı ve faizlerin halen 2002 öncesinden çok daha aşağıda olduğunu belirtti. Açıkçası iş 2002 öncesiyle yapılacak karşılaştırmalara geldiyse durum fena. Zira o dönemde ABD’de federal fonlama oranı yüzde 6.5’lara kadar tırmanmıştı. Bu 1991 yılının başından bu yana görülmemiş kadar yüksek bir seviyeydi. Kapitalist merkezde y..]]> Fri, 24 Nov 2017 03:25:05 +0300 Kredi garanti fonu amacına ulaştı mı? https://www.evrensel.net/yazi/80244/kredi-garanti-fonu-amacina-ulasti-mi https://www.evrensel.net/yazi/80244/kredi-garanti-fonu-amacina-ulasti-mi? Geçtiğimiz dönemde hükümet ekonomiyi canlandırma iddiasıyla iki uygulamayı devreye soktu. Bu uygulamalardan ilki Varlık Fonu’ydu. Havası çabuk söndü, uzun zamandır iktidar tarafından pek telaffuz edilmiyor. Muhtemeldir ki, ileriki dönemde dış borçlanma için devreye sokulacak. İkincisi ise işletmelere kredi akışını kolaylaştırmak için devreye sokulan Kredi Garanti Fonu (KGF) idi. Bu uygulama sermaye çevreleri ve bankalar tarafından övgüyle karşılandığı gibi hükümetin de son dönemde en büyük iftihar kaynağı oldu. Son açıklanan istatistiklere göre ekim sonu itibariyle KGF aracılığıyla 355 binin üzerinde işletmeye 220.1 milyar kredi açıldı. Bu sayede toplam kredi hacminde geçtiğimiz yılın aynı döneminden bu yana 384 milyar liralık bir genişleme yaşandı. Bu süre zarfında kamu bankalarının kredi hacmi yüzde 34 artarken, özel b..]]> Fri, 10 Nov 2017 04:15:05 +0300 Bütçe disiplini ve seçim açmazında hükümet https://www.evrensel.net/yazi/80106/butce-disiplini-ve-secim-acmazinda-hukumet https://www.evrensel.net/yazi/80106/butce-disiplini-ve-secim-acmazinda-hukumet? Tek adam rejiminin iyi ya da kötü ama en azından istikrarlı olacağını düşünenler fena halde yanılmışa benziyor. Zira milyonlarca öğrencinin geleceğine yön verecek lise ve yüksek öğrenim sınavlarından tutun da ligdeki yabancı sınırlamasına kadar pek çok alanda büyük belirsizlik hüküm sürüyor. Yetkililerin açıklamaları kısa sürede boşa düşüyor. Bir konuşan diğerini düzeltiyor. Cumhurbaşkanı noktayı koymadıkça konu boşlukta sallanıyor. Hükümetin kafasının fazlasıyla karışık olduğu konuların başında ise vergi politikası geliyor. Saray danışmanlarından gelen kimi aykırı açıklamalara rağmen hükümet genelinde vergi artışı ve kemer sıkma gerekliliğine dönük bir görüş birliği var gibi görünüyor. Ne var ki, bunun nasıl yapılacağı konusunda halen bir netlik sağlanmış değil. MTV’de (Motorlu Taşıtlar Vergisi) yapılacak..]]> Fri, 20 Oct 2017 04:15:00 +0300 AKP’nin yeni eğitim hamlesi https://www.evrensel.net/yazi/79963/akpnin-yeni-egitim-hamlesi https://www.evrensel.net/yazi/79963/akpnin-yeni-egitim-hamlesi? Her şey Erdoğan’ın açıklamasıyla başladı. Pek çok başlığın tartışıldığı bir canlı yayında Erdoğan ansızın TEOG sınavının kaldırılması gerektiğini belirtti. O ana değin yapılmış bir hazırlık yok. 1 milyonun üzerinde öğrenci geleceklerini belirleyeceğini düşündükleri sınava hazırlık amacıyla okullarına erken başlamışlar. Kimileri işi sıkı tutmuş, daha alt sınıflardan itibaren sınav hazırlığına girişmiş. Hafta sonlarını, okul sonralarını ayırmış. Etüt merkezlerine, test kitaplarına masraf yapılmış. Şimdi onları bekleyen koca bir belirsizlik. Nihayetinde AKP kendi getirdiği sınavı kaldırarak yeni bir reforma girişti. Yerine ne gelecek henüz bilmiyoruz. Bürokrasi de vatandaş kadar şaşkın ve hazırlıksız. Dahası gelecek sistemin ne kadar yürürlükte kalacağı da koca bir soru işareti. Yarın gönül geçer, yenisi gelir. Temenni bu seneyi çıkarması. 8 yıllık eğitime geçişten bu yana yap..]]> Fri, 29 Sep 2017 04:15:26 +0300 Dolar neden zayıflıyor? https://www.evrensel.net/yazi/79882/dolar-neden-zayifliyor https://www.evrensel.net/yazi/79882/dolar-neden-zayifliyor? Son aylarda doların diğer para birimleri karşısında sert bir şekilde değer yitirdiğini görüyoruz. Bu görüntü bir yandan yakın zamana kadar dolardaki tırmanışı kaygıyla izleyen hükümetin elini rahatlatırken diğer taraftan da gerilemenin devamı halinde ihracatı vuracağı endişesi yaratıyor, merkez bankasının devreye girmesi yönünde çağrılar yapılıyor. Amerikan Merkez Bankası Fed tarafından yayımlanan fiyat ayarlı dolar endeksi (Price adjusted broad dollar index) Amerikan dolarının ticari partnerlerinin para birimleri karşısındaki değerini gösteriyor. Endeks 2000’lerin başında 110 seviyesinin üzerine kadar tırmanmıştı. 2002 yılından itibaren uygulamaya konan genişlemeci politikayla faizler gerilerken, dolar endeksi de aşamalı olarak 2008 yılının başlarında 84 seviyesine kadar indi. 2008 krizinin patlak vermesiyle birlikte ilk aşamada değer kazanan dolar endeksi 2009 yılının ilk aylarında 97 seviyesine yükseldi. Bu ..]]> Fri, 15 Sep 2017 04:15:23 +0300 AKP’nin işsizlik karnesi https://www.evrensel.net/yazi/79703/akpnin-issizlik-karnesi https://www.evrensel.net/yazi/79703/akpnin-issizlik-karnesi? Geçtiğimiz günlerde mayıs ayı işsizlik rakamları açıklandı. Tabloda değişen bir şey yok. İşsizlik hükümetin yumuşak karnı olmaya devam ediyor. Erdoğan’ın şubat ayında başlattığı “istihdam seferberliği” ve sermaye kesimiyle yaptığı toplantılarda sıkça dile getirdiği daha fazla istihdam yaratılması yönündeki telkinler gidişatın taşıdığı risklerin farkında olduğunu gösteriyor. Ne var ki, meselenin telkinle aşılamayacağı aşikar. Birbiri ardına açıklanan istihdam teşviklerine rağmen ekonomi istihdam yaratmakta zorlanıyor, işsizlik tırmanıyor. Geçtiğimiz yıl mayıs ayı itibariyle bir yıl içinde istihdamda 795 bin dolayında artış sağlanmıştı. Bu sene açıklanan teşviklere rağmen istihdam artışı 621 bin seviyelerinde kaldı. Geçtiğimiz yıl içerisinde özellikle inşaat sektöründe istihdamın edilen kişi sayısının 58 bin dolayında azaldığı göze çarpıyor. İşsizl..]]> Fri, 18 Aug 2017 05:05:58 +0300 Akademinin sorunu Yardımcı Doçentlik mi? https://www.evrensel.net/yazi/79579/akademinin-sorunu-yardimci-docentlik-mi https://www.evrensel.net/yazi/79579/akademinin-sorunu-yardimci-docentlik-mi? Üniversitelerdeki kan kaybı hızla sürerken mesele Cumhurbaşkanına da taşınmış olacak ki konuya müdahale ihtiyacı duydu. İki önemli başlık vardı Erdoğan’ın konuşmasının akademiye dair bölümünde. İlki yardımcı doçentlik uygulaması, ikincisi ise beyin göçü. Erdoğan bizdeki yardımcı doçentlik kadrosuna benzer bir kadronun dünyanın hiçbir yerinde bulunmadığını ve bu uygulamanın akademik kadroların ilerleyişine engel teşkil ettiğini belirtti. Bu kadronun dünyada karşılığı olmadığı doğru değil. Zira günümüzde yaygın kullanım alanı bulan Amerikan sistemi başta olmak üzere pek çok uygulamada benzer üç aşamalı sistem bulunuyor. Elbette bu uygulamalar arasında önemli farklılıklar da mevcut ama burada detaylarına girecek yerimiz yok. Kaldı ki, uygulama bize özgü de olabilir. Bize özgü başkanlık, bize özgü demokrasi, bize özgü laiklik vs. oluyor da yardımcı doçentlik neden olmasın. Diyelim ki öyle. “Yerli” ve “milli” bu uygulamanın işlevine bakmakta fayda var. Öncelikle, sorunumuz akadem..]]> Fri, 28 Jul 2017 04:15:55 +0300 Sermayenin OHAL'i https://www.evrensel.net/yazi/79487/sermayenin-ohali https://www.evrensel.net/yazi/79487/sermayenin-ohali? Başından bu yana yazıyorduk. Nihayet Erdoğan da altını çizme ihtiyacı hissetti. Yabancı sermaye temsilcilerine dönük konuşmasında “Grev tehdidi olan yere biz OHAL’den istifadeyle anında müdahale ediyoruz” diyerek sermayeye güvence verdi. Ne teknolojik altyapı, ne eğitimli iş gücü, ne şeffaflık, ne de vesayetten arındırılmış tarafsız, adil hukuk sistemi… 2002’den bu yana AKP’nin ideologluğuna soyunan liberal kesimin yaldızlayıp öne sürdüğü ne kadar kavram varsa bir kenara atıldı. Başladığımız noktaya döndük. Yabancı yatırımcıyı cezbetmek için eldeki yegane silah OHAL sopasıyla dizginlenen ucuz emek gücü. Aslına bakılırsa Erdoğan ve diğer AKP kurmayları, Türkiye ekonomisinin önüne koydukları hedefi uzun zamandır vurgulamaktaydı. Erdoğan “üç çocuk” söylemini desteklemek için sıkça yüksek nüfus ve ucuz emek gücü ile ön plana çıkan Çin, Hindistan gibi ülkeleri örnek olarak vermekteydi. Suriyeli göçmenlerin iş gücü piyasasına bu yöndeki katkısı da AKP’li siyasetçiler tarafından övülmektey..]]> Fri, 14 Jul 2017 04:15:54 +0300 Adalet arayışı https://www.evrensel.net/yazi/79395/adalet-arayisi https://www.evrensel.net/yazi/79395/adalet-arayisi? Türkel (Minibaş) hocamızı kaybettiğimiz gündü. Meslektaşları, yakınları, öğrencileri hocanın yatmakta olduğu hastaneye koşuşturmuş, lobide bekliyordu. Asistanları olarak bizler de bir kenarda okulda düzenlenecek merasimin detaylarını konuşuyorduk. İlerleyen saatlerde bir arkadaş Erol (Manisalı) hocayı görüp görmediğimi sordu, eşinin de kendisine ulaşamadığını söyledi. Hoca gün boyunca oldukça bitkin ve üzüntülüydü. Bunun üzerine telefonla aradım. Oldukça kısa bir telefon görüşmesi oldu. Hoca endişelenecek bir durum olmadığını, hastaneden Türkel hocanın da yazarı olduğu Cumhuriyet gazetesine geçtiğini ve orada Türkel hoca anısına bir sayfa hazırlamak için İlhan Selçuk ile toplantı yaptıklarını söyledi. Telefonu kapattık. O tarihlerde Erol hocanın telefonunun dinlendiğini bilmiyorduk. Hoş, bilseydik de böylesi bir konuşmanın gelecekte başına iş açabileceğini düşünemezdik. Emniyet aradaki konuşmaların anlaşılmadığını belirterek sadece İlhan Selçuk ve toplantı kısımlarını vurgulamış ve..]]> Fri, 30 Jun 2017 04:57:29 +0300 Akademik yıl sona ererken https://www.evrensel.net/yazi/79207/akademik-yil-sona-ererken https://www.evrensel.net/yazi/79207/akademik-yil-sona-ererken? Bir akademik yılı daha geride bırakıyoruz. Kolay unutulacak bir yıl olmadı. En kıymetli meslektaşlarımız, arkadaşlarımız aramızdan kopartıldı. Birçokları sırada bekliyor. Yaşananlar üniversite koridorlarına öylesine büyük bir korku saldı ki aykırı sesler gitgide cılızlaştı. Temel görevi iktidar ideolojisini yeniden üretmekten ibaret bir üniversite modeliyle baş başa kaldık. Üniversitelerimizin durumu epeyce bir zamandır parlak değildi. Ama böylesini de daha önce yaşamamıştık. Sorun en tepeden başlıyor elbet. YÖK üyeleri, rektörler, öğretim üyelerinin atanmasında liyakat artık göz önüne dahi alınmazken, siyasi aidiyet tek kriter haline geliyor. Hal böyle olunca bir cemaatten boşalan kadroları başka cemaatler dolduruyor. Mekanizma siyasi kadrolaşma için büyük olanaklar sunarken, dışında kalanların varlığını sürdürme olanakları giderek daralıyor. Geçmişte merkezi sınavlar ile böylesi yapılanmaların engellenmeye çalışıldığı savunulmaktaydı. Bugün herkes kabul ediyor ki aslında bu sınav..]]> Fri, 02 Jun 2017 05:00:10 +0300 Kredi garanti fonu derde deva mı? https://www.evrensel.net/yazi/79063/kredi-garanti-fonu-derde-deva-mi https://www.evrensel.net/yazi/79063/kredi-garanti-fonu-derde-deva-mi? Referandum sürecinde hükümet ekonomideki sıkışıklığı aşmak ve likiditeye ulaşımda sıkıntı yaşayan işletmelere kredi akışını kolaylaştırmak amacıyla Kredi Garanti Fonu’nu (KGF) devreye sokmuştu. Fonun amacı gereken teminatı gösteremediği için kredi olanaklarına erişimde sorun yaşayan KOBİ’lerin ve ihracatçı kesimin düşük faizli kredi olanaklarına erişimini sağlamaktı. Fonun büyüklüğü önce 20 milyar sonra 250 milyar TL’ye yükseltildi ve kredi piyasasındaki sıkışıklık önemli ölçüde aşıldı. Bu uygulama hem ucuz kredi olanaklarına kavuşan işletmelerin kredi talebini patlattı hem de büyüyen risk algısı nedeniyle kredi açmakta tedirginlik yaşayan bankaların elini rahatlattı. Kredi açma yarışına giren bankalar daha fazla mevduat çekebilmek için mevduat faizlerini yukarı çekti. Kimi bankalarda faizler yüzde 14’leri aştı. Verilen hazine garantisi banka bilançolarını büyük ölçüde toparlarken borsa endeksi de bankacılık sektöründeki gelişmelerin etkisiyle rekor üstüne rekor tazeledi. O tari..]]> Fri, 12 May 2017 04:30:12 +0300 Referandumun ardından https://www.evrensel.net/yazi/78929/referandumun-ardindan https://www.evrensel.net/yazi/78929/referandumun-ardindan? İstikrar… Referandum süresince en çok kullanılan sözcüklerden biri oldu iktidar sathında. Bugün ortaya çıkan tablo pek çok şeye gebe olabilir ama istikrarı bunlar arasında saymak mümkün değil. AKP’nin hesabı tutmadı burası net. Erdoğan ilk planda istediğini elde etmiş gözüküyor belki ama fiiliyatta halen elinde bulundurduğu yetkilere yasal zemin kazandırmak için bundan kötü bir deneme olmazdı. Tüm kamu olanaklarının seferber edildiği, pek çok ilde, ilçede görünürlük açısından neredeyse karşıtının olmadığı bir kampanya sonunda ve oldukça tartışmalı bir oy ile kazanılan referandum her şeyden önce iktidarın meşruiyetini tartışmaya açacak bir zemin yarattı. Hem içeride, hem dışarıda. Referandum sürecinde yoğun olarak yaşanan ihlaller, YSK’nin kanunla çelişen bir biçimde aldığı mühürsüz pusula ve zarfları geçerli sayma kararı uzunca yıllar konuşulacak bir seçim skandalına yol açtı. IPSOS tarafından gerçekleştirilen kamuoyu araştırmasına göre hayır oyu verenlerin yüzde 87’si seçimin a..]]> Fri, 21 Apr 2017 04:15:40 +0300 Referandum sonrası ekonomi https://www.evrensel.net/yazi/78828/referandum-sonrasi-ekonomi https://www.evrensel.net/yazi/78828/referandum-sonrasi-ekonomi? Artık son düzlükteyiz. Anketler oyların birbirine oldukça yakın olduğunu gösteriyor. Son haftalarda her iki tarafın da kampanyalarını hızlandırması beklenir. Oysa manzara giderek tek taraflı bir görünüm arz ediyor. İstanbul’da dört bir yan evet afişleriyle, pankartlarıyla donanmış durumda. Hayır mesajı taşıyan pankart asıldığı yerde pek durmuyor. Kampanya araçları, bildiri dağıtanlar saldırıya uğruyor. Siyasetçiler ekranlarda yer bulamıyor. Durum öyle bir hal aldı ki, memlekete gelen turist merak eder herkesin evet dediği yerde ne oylanıyor diye? Aslına bakılırsa kampanya sürecinde yaşananlar anayasa değişikliği gerçekleşirse bizi nasıl bir Türkiye’nin beklediğini görmemizi de epey kolaylaştırıyor. Ekonomiye döndüğümüzde orada da işler büyük ölçüde referanduma endekslenmiş durumda. Esnafta referandum bitsin de işimize gücümüze bakalım beklentisi hakim. Yaşanan durgunluk siyasi belirsizliğe bağlanıyor bir şekilde. Peki gerçekten öyle mi? Referandum sonrasında bizi ekonomide ne bekli..]]> Fri, 07 Apr 2017 05:00:15 +0300 Kıskanılan Türkiye'den işsizlik manzaraları https://www.evrensel.net/yazi/78685/kiskanilan-turkiyeden-issizlik-manzaralari https://www.evrensel.net/yazi/78685/kiskanilan-turkiyeden-issizlik-manzaralari? Medyadan anlaşılan o ki güçlü Türkiye’ye dönük uluslararası kıskançlık son dönem zirve yaptı. Yollar, köprüler, tüneller derken bir de listeye havaalanı eklenince Avrupalılar zıvanadan çıktı. Yalnız bir diğer detay kafa karıştırıyor. Güçlü Türkiye’nin en önemli silahı ülkeyi terk etmek için fırsat kollayan mültecilere kapıları açmak. Kaçmak istedikleri yer neresi? “Irkçı”ve “Müslüman düşmanı” Avrupa. Buradan baktığımızda memleket Avrupa’nın parasıyla finanse edilmek istenen dev bir mülteci hapishanesi dönüşmüş durumda. Kapı açıldığı takdirde bunca insanın ülkeyi terk etmeye can atması siyasetçileri pek düşündürmüyor. Aksine bu gerçekle böbürleniyorlar. Madem biz kıskanılacak kadar iyiyiz bu insanlar neden kaçmak istiyor? Kendi vatandaşına refah sunamayan bir ülke mülteciye sefaletten başka ne sunabilir? Son açıklanan rakamlar işsizliğin son yedi yılın zirvesine tırmandığını gösteriyor. Krizden çıkmaya çabalayan ABD ekonomisinde işsizlik yüzde 4.7, resesyonun en şiddetli yaşandı..]]> Fri, 17 Mar 2017 05:00:38 +0300 Referanduma giderken https://www.evrensel.net/yazi/78548/referanduma-giderken https://www.evrensel.net/yazi/78548/referanduma-giderken? Ülke bu kez belki tarihinin en kritik oylaması için sandık başına gidiyor. Referandumlar yapısı itibariyle toplumlarda kutuplaşma yaratır ama böylesi ender görülmüştür. “Evet” cephesi yapılacak düzenlemelerin ayrıntılarına girmekten ziyade, daha sağlam bir ekonomi, daha etkin bir siyaset mekanizması ve daha güçlü bir Türkiye getireceğine vurgu yapıyor. İşin neden, niçin kısmına girmeye dahi zahmet etmiyor. Buradan bakıldığında Türkiye’nin önündeki bütün mesele, siyasi erkin kullanımına getirilen yasal sınırlamalar. Hani öyle ki, başkanlık ömür boyu olsa, babadan oğla geçse, şeklen duran parlamento yerine istişare meclisi kurulsa, gerek duyulduğunda toplansa ya da hiç toplanmasa, yargı doğrudan başkana bağlanıp siyasi iradeyle “tam uyum” içinde çalışsa mesele kökten çözülecek. Terör sıfırlanacak, ekonomi yol alacak. Her seçim döneminde telaffuz edilen ama bir türlü erişilemeyen istikrara kavuşulacak. “Evet” oyu vereceğini açıklayan vatandaşların bir bölümü ise bunun nedenini Fethull..]]> Fri, 24 Feb 2017 05:00:07 +0300 Varlık Fonu ile ne amaçlanıyor? https://www.evrensel.net/yazi/78454/varlik-fonu-ile-ne-amaclaniyor https://www.evrensel.net/yazi/78454/varlik-fonu-ile-ne-amaclaniyor? Varlık fonlarının geçmişi oldukça eskilere dayanıyor. Ama yaygınlaşması 2000’lerde gerçekleşti. Petrol, doğal gaz, altın, bakır gibi doğal kaynak zengini ülkeler ellerindeki bütçe fazlasını emtia fiyatlarındaki sert dalgalanmalara karşılık farklı alanlarda değerlendirme arayışına girdiler. Kısa süre içerisinde bunlara büyük ihracat fazlası veren Çin gibi Asya ülkeleri de eklendi. 2001 krizi sonrasında doların diğer para birimleri karşısında yaşadığı gerileme geleneksel olarak elde tutulan dolar cinsi varlıkların (hazine tahvilleri başta olmak üzere) dışında bu kaynakları değerlendirme arayışını tetikledi. Oluşturulan kamu otoritesine bağlı ama kamu düzenlemelerinin dışında hareket edebilen fonlar aracılığıyla farklı ülkelerdeki limanlardan, bankalara, teknoloji şirketlerinden, savunma sanayine, otellere, gökdelenlere pek çok alanda yatırım yapıldı. Türkiye’de kurulan Varlık Fonuna gelirsek kafalardaki en temel soru şu? Biz kronik cari açık sorunu olan bir ülkeyiz, bütçe fazlası da ..]]> Fri, 10 Feb 2017 04:54:39 +0300 En kritik virajda kamyonu devirmek https://www.evrensel.net/yazi/78279/en-kritik-virajda-kamyonu-devirmek https://www.evrensel.net/yazi/78279/en-kritik-virajda-kamyonu-devirmek? Tüm gözlerin mecliste gerçekleşen başkanlık anayasası oylamalarına çevrildiği şu günlerde ekonomi freni boşalmış bir kamyon gibi yokuş aşağı büyük bir hızla yol alıyor. Yıl başından bu yana TL’nin dolar karşısındaki kaybı yüzde 9.5’un üzerinde değer kaybetti. Son üç gündeki değer kaybı ise yüzde 4.5 dolayında. Gelişmeleri yakından izlediğini belirten Merkez Bankasının hamleleri ise doların ateşini düşürmeye yetmiyor, aksine dolardaki ufak çaplı gerilemeler piyasa aktörleri tarafından alım fırsatı olarak görülüyor. Sonrasında büyük zıplamalar yaşanıyor. Merkez Bankasının son hamlesi olan yabancı para cinsi rezerv karşılık oranlarının 50 baz puan düşürülmesi de benzer şekilde cevapsız kaldı. Saray’ın Merkez Bankası üzerinde kurduğu faiz baskısı halen sürüyor. O nedenle faizlere dokunmadan alternatif yollardan dövizi aşağı çekebilmenin yollarını arıyor. Diğer yandan uluslararası yatırımcıların politika faizinde “tatminkar” bir artırım olmadan dövizdeki sert yükselişin engellenemeyeceği..]]> Fri, 13 Jan 2017 05:12:08 +0300 Yeni yılda bizi ne bekliyor? https://www.evrensel.net/yazi/78193/yeni-yilda-bizi-ne-bekliyor https://www.evrensel.net/yazi/78193/yeni-yilda-bizi-ne-bekliyor? 2016 uzun zaman hafızalardan çıkmayacak bir yıl oldu. Dış siyasette yaşanan kaybolmuşluk, içine sürüklendiğimiz savaş, muhalifler üzerinde artan baskılar, tutuklamalar, işten çıkarmalar, gündelik yaşamımızın bir parçası haline gelen terör dalgası. Aykırı seslerin giderek cılızlaştığı, tek sesli Türkiye. Ve beslediği kaosun üzerinde yükselen bir tek parti rejimi. Ekonomide de zorlu bir yılı geride bıraktık. İç piyasadaki gözle görülebilir daralmanın yanı sıra dolardaki sert tırmanış ve işsizlik oranındaki artış yılın son çeyreğine damgasını vurdu. Göstergeler önümüzdeki yıl ekonomide durgunluğun derinleşeceği yönündeki kanaati destekliyor. Öncelikli olarak iç ve dış siyaset sahnesindeki gelişmelerin ekonomi üzerindeki belirleyici rolünü sürdüreceğini söyleyebiliriz. Suriye’deki askeri harekatın seyri, Trump sonrası ABD’nin dış politikası, AB ile ilişkilerde son dönemde artan tansiyonun giderilmesine dönük çabalar ve hükümetin Rusya-ABD arasında oturtulmaya çalışılan beceriksiz b..]]> Fri, 30 Dec 2016 04:49:21 +0300 Ekonomiye dair güncel sorular https://www.evrensel.net/yazi/78107/ekonomiye-dair-guncel-sorular https://www.evrensel.net/yazi/78107/ekonomiye-dair-guncel-sorular? TÜİK’in milli gelir hesaplarında yaptığı revizyonla ile birlikte bir günde adam başı 2 bin dolar zenginleştik. Yapılan revizyona dair içeride kafalar karışık, dışarıda alaycı bir hava hakim. Geçmişte kullanılan serinin yayımlanmasından vazgeçilmesi ise bu alanda çalışan iktisatçıları epey zora sokacağa benziyor. Gözüken o ki bu konuda kafa karışıklığını gidermek için TÜİK’ten yeni açıklamalar gelecek. Belki iç piyasa için değil ama dış piyasaların bir noktada ikna edilmesi sıcak para girişlerine en çok ihtiyaç duyulduğu bu dönemde büyük önem taşıyor. Bir tek sermayenin değil vatandaşın da kafası karışık. Bir yandan hükümet kontrollü medya tarafından yayılan dezenformasyon amaçlı haber ve yorumlar, diğer yandan yaşamın gerçekleri. Bu yazıda son günlerde sıkça karşılaştığım sorulardan bazılarını kısaca cevaplamaya çalışacağım. En popüler sorudan başlayalım. Dolar’ın yükselişi sürer mi? Dolar kısa vadede sert dalgalanmalar göstermekle birlikte orta ve uzun vadede özellikle TL ka..]]> Fri, 16 Dec 2016 04:51:13 +0300 Dolardan bize ne? https://www.evrensel.net/yazi/78018/dolardan-bize-ne https://www.evrensel.net/yazi/78018/dolardan-bize-ne? Görünen o ki dolardaki yükselişe dair hükümetin kafası bir hayli karışık. Bir yandan “Dolardan bize ne?” açıklamaları geliyor, diğer yandan “Döviz bozdur” kampanyaları düzenleniyor. Faiz konusunda da durum çok farklı değil. Erdoğan’ın “Faizle muhabbetim yoktur, faize düşmanım…” açıklamasının hemen ertesinde, bugüne kadar eli kolu bağlanmış, dövizdeki artışı seyreden Merkez Bankası Saray’ın “icazetiyle” alındığından şüphe duyulamayacak bir kararla faiz artırımına gidiyor. Ne var ki, bu geri adım da işe yaramıyor. Avrupa Parlamentosundan gelen haberlerle dolar tekrar tırmanışa geçiyor. Şu noktayı atlamadan belirtelim. Önceden sonucu belli bir oylama eğer kurda böylesi sert bir hareket yaratıyorsa burada sorun başkadır. Güvensizlik ve panik ortamı ekonomiye hakim olmuştur. Yoksa böylesi gelişmeler bilgi açığa çıktığı andan itibaren fiyatlanır. Burada piyasayı dolara hücum ettiren neden herhangi bir olumsuz gelişmenin doları tetikleyeceği yönündeki yaygın algıdır. Piyasada böylesi olum..]]> Fri, 02 Dec 2016 04:46:23 +0300 Dolar hız kesmiyor https://www.evrensel.net/yazi/77926/dolar-hiz-kesmiyor https://www.evrensel.net/yazi/77926/dolar-hiz-kesmiyor? Son günlerde doların yükseliş hızı baş döndürüyor. Nedenler muhtelif. Dışarıdan başlayalım. Trump’ın seçim zaferi burada ön plana çıkan etkenlerin başında geliyor. Trump kampanyaya başladığı ilk dönemde düşük faiz oranlarını destekler açıklamalar yapmakla birlikte son dönemde düşük faizlerin balonu beslediğini sıkça dile getirmekteydi. Amerika Merkez Bankası (Fed) siyasi otoriteden bağımsız elbette (En azından bizdeki ile karşılaştırılmayacak düzeyde) ama yeni başkanın bu duruşu şahinlerin elini güçlendirecektir. Daha da önemlisi Trump’ın mali harcamalarda artış ve vergi indirimi gibi vaatlerinin büyümeyi ve enflasyonu hızlandıracağı yönündeki beklentiler faiz beklentilerini de yukarı taşıyor. 10 yıllık tahvillerin faizi Trump etkisiyle yüzde 1.8’den 2.2’lere tırmandı. Bu tabloya ABD ekonomisinden gelen son veriler de eklenince faiz artırımı beklentisi güçleniyor. Üçüncü çeyrekte ekonomi yüzde 2.9 oranında büyüdü, işsizlik ise yüzde 5’in altına gerilemiş durumda. Çarşamba günü açıkl..]]> Fri, 18 Nov 2016 05:00:28 +0300 Terk etmiyoruz https://www.evrensel.net/yazi/77829/terk-etmiyoruz https://www.evrensel.net/yazi/77829/terk-etmiyoruz? Son günlerde sıkça aynı soruyla karşılaşıyorum : “Nasıl hâlâ umudun var?” Belki yersiz, biliyorum ama alternatifi nedir, işte onu bilmiyorum. Zaten umut etmek de nihayetinde bir olasılığın peşinde koşmak değil midir? Farklı bir Türkiye’nin mümkün olduğuna inanmak dışında ne çıkar yolumuz var? Hani Bulutsuzluk Özlemi şarkısında der ya “Bir umuttur yaşatan insanı.” Gerçekten öyle. Yoksa tek kişilik hücrede yıllarını geçiren bir mahkum nasıl tutunur hayata, ya da çocuklarını kaybeden bir ana. Dahası her birimizin aktörü olduğumuz bir oyundan bahsediyoruz. Koltuk başında oturup da Galatasaray’ın Real Madrid’i yenmesini umut etmek gibi değil yani. Yaptıklarımız, yapmadıklarımız, korkup da yapamadıklarımız hepsi denklemde ufak da olsa rol oynuyor. En iyisi buralardan çekip gitmek diyor bazıları. Geçtiğimiz günlerde konuştuğum Bodrumlu bir emlakçı “Buralarda satışlar patladı abi” diyordu, “15 Temmuz’dan bu yana sizin oralardan kaçıyor insanlar.” Hadi diyelim maddi imkanın var, emekliliğini a..]]> Fri, 04 Nov 2016 05:00:27 +0300 Tehlikeli proje https://www.evrensel.net/yazi/77736/tehlikeli-proje https://www.evrensel.net/yazi/77736/tehlikeli-proje? Bir süredir ülkemizin önde gelen okulları velilerin ve öğrencilerin proje okul isyanı ile gündeme taşınıyor. Geçtiğimiz günlerde Nilgün Ongan (Evrensel, 10.10.2016) uygulama hakkında kapsamlı bir yazı yazmıştı. Dolayısıyla tekrar detayına girmeyeceğim. İşin özü, içinde en kökü okullarımızın da bulunduğu 155 okulda 8 yılın üzerinde bir süredir görev yapan öğretmenler başka okullara tayin edilirken yerlerine doğrudan bakanlık tarafından atama yapılacak. Anlaşılan o ki süreç büyük ölçüde siyasi iktidara uzak dünya görüşüne sahip öğretmenlerin ayıklanması şeklinde işletilecek. Hükümete yakın Eğitim Bir Sen üyeleri çeşitli ara formüllerle (diğer proje okullara atanarak, diğer bir okula kısa süreli atama yapılıp geri döndürülerek, idareci yapılarak) proje okul sistemi içinde tutulacak (Orhan Bursalı, Cumhuriyet,03.10.2016). Dolayısıyla, kısa sürede siyasi iktidarın nüfuz etmekte zorlandığı köklü okullarımız hükümetin arka bahçesine dönüştürülecek. İş öğretmenlerle de sınırlı değil. İktidar ..]]> Fri, 21 Oct 2016 05:00:19 +0300 Kapitalizm, demokrasi ve medya https://www.evrensel.net/yazi/77637/kapitalizm-demokrasi-ve-medya https://www.evrensel.net/yazi/77637/kapitalizm-demokrasi-ve-medya? Bu hafta sizlerle geçtiğimiz günlerde kapatılan Hayat Televizyonu (Hayatın Sesi) için yazdığım 20 Nisan 2007 tarihli yazıyı bir kez daha paylaşmak istiyorum. Zira, içinden geçtiğimiz bu dönemde bağımsız medyanın varlığına/yaşatılmasına dönük gereksinim çok daha yakıcı bir şekilde hissediliyor. *** Ünlü Fizikçi A.Einstein Monthly Review dergisinin 1949 tarihli ilk sayısı için kaleme aldığı “Neden Sosyalizm” başlıklı yazısında “kapitalizm” ve “demokrasi” kavramları arasındaki uzlaşmaz çelişkiyi yalın bir dille açıklamıştır. Yazı boyunca modern kapitalizmin sözde özgürlükler üzerine kurulu olduğuna vurgu yapar Einstein. Her birey mülkiyet sahibi olmakta özgürdür, ama çoğunluk bunun gerektirdiği finansal olanaklardan yoksundur. Her birey yaşadığı toplumun yönetimine talip olmakta özgürdür ama çoğunluk bunun hayalini bile kuracak maddi imkanlara sahip değildir. Her birey kendi yöneticilerini belirlemekte hak sahibidir ve seçiminde özgürdür. Ne var ki burada dahi bireyin edindiği bilgiler ..]]> Fri, 07 Oct 2016 05:00:44 +0300 Neden bir Küba kadar olamıyoruz? https://www.evrensel.net/yazi/77542/neden-bir-kuba-kadar-olamiyoruz https://www.evrensel.net/yazi/77542/neden-bir-kuba-kadar-olamiyoruz? Küba’da geliştirilen kanser aşısının kabul görmesi ve ABD’de FDA (Gıda ve İlaç Dairesi) onayı alınması için başvuruda bulunulması üzerine dünya kamuoyunda ve ülkemizde bu ufak ada ülkesinin sağlık alanındaki başarısı yeniden tartışılmaya başlandı. Kuşkusuz tartışmanın bu denli hararetli sürmesinin nedeni işin ideolojik boyutu. Küba gibi iktisadi olanakları oldukça sınırlı bir ülkenin tıp alanında kaydettiği ilerlemeler sadece sosyalizmin sağlık alanındaki üstünlüğünü değil, aynı zamanda teknolojik ilerleme için elzem görülen özel mülkiyet ve maddi teşvik mekanizmalarının rolünü de yeniden tartışmaya açıyor. İşin bu boyutunu geç de olsa fark eden ülkemizdeki havuz medyası da tartışmalara kendi gazetecilik tarzının elverdiği ölçüde katkıda bulunmaya başladı. Gelin isterseniz biz de göstergeler ışığında iki ülkenin sağlık alanındaki karşılaştırmalı durumuna kısaca bir göz atalım. Sağlık alanına dair temel göstergelerden biri olan bebek ölümü oranı bir yaşın altındaki bebek ölümlerinin a..]]> Fri, 23 Sep 2016 04:03:48 +0300 Rüzgar tersten eserse https://www.evrensel.net/yazi/77353/ruzgar-tersten-eserse https://www.evrensel.net/yazi/77353/ruzgar-tersten-eserse? Darbe girişimi ile artan siyasi istikrarsızlığa TSK’nin ÖSO güçleri ile birlikte Suriye operasyonu da eklenince ekonomiye dönük belirsizlik derinleşmeye başladı. Operasyonun ilk gününü BIST 100 endeksi yüzde 1.6 civarında bir kayıpla kapatırken, dolar da tekrar yönünü yukarı çevirdi. Siyasi gelişmelerin yarattığı dalgalanmalar bir yana, darbe öncesinde de Türkiye ekonomisinin zorlu bir sürece girdiği görülmekteydi. Sanayi üretimi, yılın ilk çeyreğinde ortalama yüzde 4.8 büyüme kaydetmişti. Yılın ikinci çeyreğinde ise sanayi üretiminde büyüme hızı yüzde 2.5 seviyesine geriledi. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ise yüzde 0.6 oranında bir daralma söz konusu. Perakende satışlara baktığımızda ise yılın ilk çeyreğinde yüzde 4 olan yıllık büyüme hızının ikinci çeyrekte yüzde 2.1 seviyesine gerilediği görülüyor. Darbe sonrası süreci içeren temmuz ayı verileri geldiğinde ortaya daha olumsuz bir tablo ortaya çıkacağına şüphe yok. Geçtiğimiz ay yaşanan iç talepteki sert ..]]> Fri, 26 Aug 2016 05:00:55 +0300 Ekonomiyi hizaya sokayım derken... https://www.evrensel.net/yazi/77262/ekonomiyi-hizaya-sokayim-derken https://www.evrensel.net/yazi/77262/ekonomiyi-hizaya-sokayim-derken? Darbe girişiminin sonrasında hükümetin “siyasi istikrar” açısından büyük önem atfettiği ekonominin toparlanmasına dönük kimi tedbirleri hızlıca devreye soktuğunu görüyoruz. Erdoğan’ın Rusya seyahati bu açıdan önemli bir adımdı. Rusya ile uçak krizi sonrasında durma noktasına gelen ticari ilişkiler kısa sürede etkisini göstermiş, bu tablo hükümetin Rusya karşıtı söyleminde de belirgin bir yumuşama yaratmıştı. Bu duruma ihracat performansındaki genel zayıflık da eklenince bilanço ağırlaştı. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre Temmuz ayı itibariyle ihracat bir önceki yıla oranla yüzde 20 dolayında azalırken, Türkiye’nin önemli ticari partnerlerinden olan Rusya’ya ihracatı yüzde 60 seviyesinde gerilmişti. Rusya krizinin ekonomik bilançosunu kabartan başlıca etken ise turizm sektörüne vurduğu darbe oldu. Birbiri ardına gerçekleşen terör saldırıları ile ancak adrenalin tutkunlarının göze alabileceği bir tatil alternatifine dönüşen Türkiye halihazırda turizmde zorlu bir dönem ..]]> Fri, 12 Aug 2016 05:00:17 +0300 15 Temmuz sonrası ekonomik görünüm https://www.evrensel.net/yazi/77171/15-temmuz-sonrasi-ekonomik-gorunum https://www.evrensel.net/yazi/77171/15-temmuz-sonrasi-ekonomik-gorunum? Birleşik Krallık referandumu sonrasında çıkan Brexit kararı ardından küresel büyümenin olumsuz etkileneceğine dönük tahminler ağırlık kazanmış, bu da Fed’in uzunca bir süre faiz artırımına yanaşamayacağı şeklinde yorumlanmıştı. Genişlemeci politikanın süreceği yönündeki beklentiler temmuz ayında “gelişmekte olan” piyasalara dönük portföy yatırımlarını da hızlandırdı. Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) verilerine göre bu ülkelere dönük yabancı sermaye girişi haziran ayındaki 13 milyar dolar seviyelerinden 25 milyar dolara tırmandı. Yabancı sermaye hareketlerinden aslan payını Asya ülkeleri alırken, ikinci sırada ise Latin Amerika ülkeleri geldi. Diğer piyasalarda ise bir miktar sermaye çıkışı yaşandı. Türkiye açısından bakıldığında ise küresel piyasalarda yaşanan ılımlı iklimin aynı oranda ekonomiye yansıdığını söylemek zor. Temmuzun ilk yarısında yaşanan portföy girişlerinin darbe girişimi sonrasında kaçınılmaz olarak yön değiştirdiği 15-22 Temmuz haftasında yurt dışında yerleşikle..]]> Sat, 30 Jul 2016 05:00:57 +0300 Bu kez sıra İtalya'da mı? https://www.evrensel.net/yazi/77061/bu-kez-sira-italyada-mi https://www.evrensel.net/yazi/77061/bu-kez-sira-italyada-mi? Avrupa Birliği’nin Brexit kararı ardından hasar tespit çalışmalarını yaptığı ve yeni yol haritası belirlemeye çalıştığı bir dönemde bu kez yeni bir kriz kapıya dayanmış görünüyor. İtalya ekonomisi avro krizinin başlarından itibaren problemli ekonomiler arasında yer alıyordu. Brexit sürecinin tetiklediği belirsizlik dalgasında bankacılık sisteminin kırılgan yapısı nedeniyle ilk büyük darbeyi göğüsleyen ülke olacak gibi görünüyor. Bugün İtalyan bankacılık sisteminde sorunlu kredilerin toplamı 360 milyar avroyu buluyor. Bu miktar toplam kredilerin yüzde 17 gibi yüksek bölümüne ve ülke GSYH’sinin yaklaşık yüzde 25’ine denk geliyor. Dahası, ekonomideki durgunluğa bu yıl içerisinde anayasal referanduma gidecek olan ülkedeki siyasi çalkantılar, AB karşıtı siyasi eğilimlerin güç kazanması ve Brexit kararının AB nezdinde yarattığı belirsizlikler de eklenince ekonomideki kan kaybı duracak gibi görünmüyor. Yılbaşından bu yana ülkenin büyük bankalarının yüzde 50’nin üzerinde değer kaybetmesi gele..]]> Fri, 15 Jul 2016 05:00:27 +0300 Avrupa solu ve Brexit https://www.evrensel.net/yazi/76959/avrupa-solu-ve-brexit https://www.evrensel.net/yazi/76959/avrupa-solu-ve-brexit? Uzunca bir süredir piyasaların merakla beklediği Britanya referandumu kamuoyunu şoke eden bir şekilde AB’den çıkma yanlılarının zaferiyle sonuçlandı. Her ne kadar anketler böylesi bir sonucun ortaya çıkma olasılığını güçlü gösterse de, Avrupa sermayesinin bu denli karşı durduğu bir seçeneğin gerçekleşeceğine fazla ihtimal vermemekteydi piyasa aktörleri. Brexit kararının netleşmesinin ardından piyasalarda yaşanan deprem de bunun en açık göstergesiydi. Kararın kamuoyunu şaşırtmasının ardındaki bir diğer neden ise ülkenin iki büyük partisi Muhafazakar Parti ve İşçi Partisi liderliğinin (muhazakarlar içindeki güçlü Brexit yanlısı bloğun varlığına rağmen) AB’de kalma yönündeki tavrıydı. Yetmedi. Özellikle İşçi partisinin güçlü olduğu Kuzey Doğu’da Brexit oylarının yüzde 58 düzeyine vardığı görüldü. Parti içinde bir süredir pusuya yatmış bekleyen sağ kanat fırsatı kaçırmadı. Corbyn’i referanduma yeterince asılmamakla suçladı, istifasını istedi. Gölge kabinedeki sağ kanada yakın bakanlar g..]]> Thu, 30 Jun 2016 04:57:34 +0300 Daha geniş bir demokrasi cephesi yaratılabilir mi? https://www.evrensel.net/yazi/76818/daha-genis-bir-demokrasi-cephesi-yaratilabilir-mi https://www.evrensel.net/yazi/76818/daha-genis-bir-demokrasi-cephesi-yaratilabilir-mi? İnanması zor ama 7 Haziran seçimlerinin üzerinden sadece bir yıl geçti. O bir yıl içinde yaşananlara bakınca insana sanki on yıl gibi geliyor. Seçim akşamı umut vardı, uçurumun dibinden döndük hissiyatı hakimdi gidişattan endişeli seçmenlerde. Ortaya çıkan koalisyon tablosu AKP yönetimini kara kara düşünmeye sevk ederken, o güne değin her an ekranlarda olan Erdoğan birkaç günlüğüne de olsa inzivaya çekilmişti. Ekran başında azar yemekten yılmış milyonlar da bir nebze rahata ermişti. Evet, AKP’nin kaybı büyüktü ama karşısındaki bloğun birlikte hareket edebilmesinin güçlükleri de ortadaydı. MHP’nin seçimin hemen ardından HDP’nin dışarıdan dahi desteğini reddederek koalisyona kapıları kapatan açıklamasıyla başlayan, meclis başkanı seçimiyle netleşen tutumu AKP’nin başkanlık yolunda yürüyüşü için geniş olanaklar sunan yeni bir sürecin başlangıcını da işaret ediyordu. Seçimleri “millet istikrarı değil, kaosu seçti” diye yorumlamıştı AKP’nin anayasa profesörü vekili. Kaos kısa sürede meclis..]]> Fri, 10 Jun 2016 05:00:57 +0300 Yeni hükümet ve beklentiler https://www.evrensel.net/yazi/76723/yeni-hukumet-ve-beklentiler https://www.evrensel.net/yazi/76723/yeni-hukumet-ve-beklentiler? Son haftalarda hükümet kriziyle piyasalara hakim olan huzursuzluk yeni hükümetin kurulmasıyla bir ölçüde dinmişe benziyor. Hükümetin açıklandığı sıralarda döviz cephesindeki hareketten de anlaşılabileceği gibi özellikle Mehmet Şimşek’in yeni kabinede de kendine yer bulması dövizdeki sert yükselişin hız kesmesine, bir nebze de olsa geri çekilmesine yol açtı. Bu elbette anlaşılabilir bir durum. Ali Babacan’ın dışarıda kalmasıyla birlikte Mehmet Şimşek uluslararası sermaye çevreleri, fon yöneticileri ile hükümetin başlıca temas kanalı durumuna gelmiş, Merkez Bankası bağımsızlığı gibi kimi ayrışma noktalarında “piyasa ilkelerini” gündelik siyasi tartışmaların ötesinde tutan söylemleri sermaye çevrelerinde “kredibilitesini” pekiştirmişti. Bugün de Hükümette varlığını koruması yabancı sermaye açısından en azından diyalog kanallarının açık tutulması yönünde önemli bir sinyal olarak algılandı. Her ne kadar hareket alanının bir önceki döneme göre oldukça daraldığı tartışma götürmez bir gerçek..]]> Sat, 28 May 2016 05:00:42 +0300 Putumayo skandalından günümüze https://www.evrensel.net/yazi/76645/putumayo-skandalindan-gunumuze https://www.evrensel.net/yazi/76645/putumayo-skandalindan-gunumuze? Bundan yüzyılı aşkın bir süre önce 1909 yılında Batı sömürgeciliğinin en karanlık sayfalarında biri gün ışığına çıkarılmıştı. Putumayo Kolombiya’nın Ekvador ve Peru ile sınırını belirleyen Amazon’a dökülen uzunluğu 3000 mili bulan bir nehir. Bölgede yaşayan yerliler Amerika geneline oranla beyaz adamın teröründen uzak kalmayı başarabilmiş, Amazonun derinliklerinde sakin yaşamlarını sürdürebilmişti. Ta ki, kapitalizm köylerine uğrayana kadar. Amazon ormanlarında yetişen kauçuk Avrupalılar tarafından Amerika kıtası ile birlikte keşfedilmiş, ne var ki kullanım alanı uzunca yıllar oldukça sınırlı kalmıştı. 1839 yılında önce Goodyear’ın kauçuğu kükürtle işleyerek lastik yapımını bulması, bundan yıllar sonra Ford’un seri araba üretimine geçmesi ve en son da 1888 yılında Dunlop’ın araba lastiğini icadı ile birlikte kapitalist dünyada kauçuk talebi bir anda patlamıştı. Bu durum pek çok servet düşkünü maceraperest Avrupalı’nın gözünü Amazon ormanlarına dikmesine yol açarken, bölge halkının sak..]]> Mon, 16 May 2016 05:00:29 +0300 Negatif faizlerle krizden çıkış arayışı https://www.evrensel.net/yazi/76537/negatif-faizlerle-krizden-cikis-arayisi https://www.evrensel.net/yazi/76537/negatif-faizlerle-krizden-cikis-arayisi? 2008 ekonomik krizinin ilk günlerinden itibaren hükümetlerin ve merkez bankalarının müdahale amacıyla sarıldığı başlıca araç para politikası oldu. Genişlemeci politikalar yoluyla varlık fiyatları yukarı çekilmeye, banka bilançoları toparlanmaya ve kredi piyasalarındaki sıkışıklık aşılmaya çalışıldı. Kısa vadede kısmen de olsa bu politikanın başarılı olduğunu ifade etmeliyiz. Kredi piyasalarındaki o sert daralma beklenenden kısa sürede aşıldı. Bugün pek çok ekonomide, hisse senedi endeksleri kriz öncesi seviyelerin üzerinde, emlak fiyatları da pek çok ülkede eski seviyeleri yakaladı, kimilerinde geçti. Ne var ki, kredi piyasalarını hareketlendirerek üretimi canlandırmaya dönük müdahalelerin sınırı gün geçtikçe belirginleşmeye başladı. Kredi maliyetleri aşağı çekilmesine rağmen para reel sektöre yatırıma yönelmiyor, tüketici talebi beklenen tepkiyi göstermiyordu. Tipik bir aşırı üretim krizini para politikaları ile aşma çabası, varlık fiyatlarındaki balonu güçlendirmekle birlikte üretimi..]]> Sat, 30 Apr 2016 05:00:29 +0300 Merkez Bankasında yeni dönem https://www.evrensel.net/yazi/76430/merkez-bankasinda-yeni-donem https://www.evrensel.net/yazi/76430/merkez-bankasinda-yeni-donem? Uzun zamandır ekonomi çevrelerinde merakla beklenen atama nihayet gerçekleşti. Erdem Başçı’nın yerine yine Merkez Bankası içerisinden Murat Çetinkaya atandı. Atamanın mevcut yönetim içerisinden gerçekleştirilmiş olması “bağımsız” Merkez Bankasının yeni dönemde saraydan yönetileceği kaygıları taşıyan piyasayı kısmen rahatlatarak döviz kurunda kısa süreli bir gevşemeye yol açsa da bu yaklaşımın büyük ölçüde hükümete yakın çevrelerce pompalanan bir yanılgıdan ibaret olduğunu belirterek söze başlayalım. Öncelikli olarak Başçı’nın Erdoğan’ın faizler konusundaki hassasiyetini “yeterince paylaşmaması” nedeniyle yeniden göreve atanmadığı biliniyor. Bu gerçek, işin başında yeni başkanın hareket alanının sınırlarını gösteriyor. Dahası, Çetinkaya’nın ekonomi alanındaki birikimi ve tecrübesi geçmişte bu sorumluluğu üstlenen diğer isimlerle kıyaslandığında siyasi iktidarın baskıları karşısında dik durabilmesini zorlaştırıyor. Sarayın bakanlardan, üniversite rektörlerine, hakimlerden gazetecilere u..]]> Fri, 15 Apr 2016 05:00:29 +0300 Akademi parmaklıklar ardında https://www.evrensel.net/yazi/76283/akademi-parmakliklar-ardinda https://www.evrensel.net/yazi/76283/akademi-parmakliklar-ardinda? AKP Hükümeti başlangıçtan bu yana toplum üzerinde ideolojik hegemonyasını tesis etmek ve geliştirmek için eğitim politikalarına ve bu alanda kadrolaşmaya büyük önem verdi. Ne var ki, işin üniversite ayağı hep aksak kaldı. Yeni açılan üniversiteler bu alanda kadrolaşma için büyük imkanlar sunmasına rağmen akademik yaşamın kıyısında kalmanın ötesine geçemediler. Büyük üniversitelerdeki kadrolar ise tüm çabalara karşın genelde azınlıkta kaldı. İdari kontrolü tümüyle ellerinde tuttukları noktada dahi akademik ağırlığı kurmakta zorlandılar. Medyada muhalif çevreler birbiri ardına susturulurken akademiden cılız da olsa yükselen aykırı sesler giderek daha fazla rahatsızlık uyandırmaya başladı. Böylesi bir ortamda, barış için verilen imzalar uzun süredir beklenen tasfiye operasyonu için düğmeye basılmasına vesile oldu. O günden bu yana akademide başlatılan cadı avı hız kesmeden sürüyor. Soruşturmalar, işten çıkarmalar derken, son olarak imzacı dört akademisyen hakkında çıkarılan tutuklama kar..]]> Fri, 25 Mar 2016 05:00:07 +0300 Dış politika ve ‘ekonomik istikrar’ https://www.evrensel.net/yazi/76077/dis-politika-ve-ekonomik-istikrar https://www.evrensel.net/yazi/76077/dis-politika-ve-ekonomik-istikrar? 2000’li yılların başında ABD’nin Ortadoğu’yu piyasa değerleriyle barışık “ılımlı İslam”a dayalı rejimler yoluyla yeniden şekillendirme çabasının en önemli ürünüydü AKP. Müslüman ülkelerin önüne AKP Türkiyesi model ülke olarak sunulmaktaydı. Latin Amerika’nın giderek ABD’den uzaklaştığı bir dönemde Ortadoğu coğrafyasında Amerikan hegemonyasının kalıcı bir şekilde tesisi için Suudi Arabistan rejimine oranla vitrini çok daha sağlam bir model olduğu kuşku götürmeyecek bir gerçeklikti. Demokratikleşme, sivilleşme, Alevi açılımı, Kürt açılımı, Roman açılımı gibi telaffuz edilen her yönelim içeride karşılık bulsun, bulmasın uluslararası kamuoyundan büyük destek gördü. AKP’nin siyasi hayatı ekonomik açıdan da uluslararası konjonktürün kendisine büyük avantajlar sunduğu bir dönemde başladı ve sürdü. 2001 krizi sonrasında ABD’nin yöneldiği ucuz dolar politikası “gelişmekte” olan ülkelere dönük yabancı sermaye girişlerini benzeri görülmemiş bir hacme kavuşturdu. Batı emperyalizminin bölgedeki..]]> Fri, 26 Feb 2016 04:56:12 +0300 Milgram deneyi, itaatkarlık ve faşizm https://www.evrensel.net/yazi/75921/milgram-deneyi-itaatkarlik-ve-fasizm https://www.evrensel.net/yazi/75921/milgram-deneyi-itaatkarlik-ve-fasizm? Sosyal psikoloji dendiğinde ilk akla gelen isimlerden biri Stanley Milgram. Erken sayılabilecek bir yaşta hayatını kaybetmesine rağmen toplum davranışını anlamımızı kolaylaştıran pek çok deneye imza atmış bir akademisyen. Kuşkusuz en bilinen deneyi ise döneminde büyük tartışmalara yol açan ve kendi adıyla da anılan “itaat deneyi”. 1961-62 yılları arasında Yale Üniversitesinde gerçekleştirilen orijinal deneyin görüntülerine ve sonradan gerçekleştirilen benzer deneylere internetten de ulaşmak mümkün. Kısaca özetlersek, deneyin aktörleri üç kişiden oluşmaktaydı. Teknisyen önlüğü giymiş, deneyi başlatan ve sonrasında odanın bir köşesindeki masasında notlar alan bir gözlemci ve iki katılımcı. İki katılımcıdan biri aslen gözlemciyle iş birliği içerisinde olmakla beraber bu durum denekten gizlenmekteydi. Katılımcılardan rastgele kağıt çekmeleri ve sonuca göre öğretmen ya da öğrenci olmaları isteniyordu. Ne var ki, her iki kağıtta da öğretmen yazdığı için denek her zaman öğretmen rolünü üstle..]]> Fri, 05 Feb 2016 05:00:19 +0300 Üniversitelerde cadı avı https://www.evrensel.net/yazi/75814/universitelerde-cadi-avi https://www.evrensel.net/yazi/75814/universitelerde-cadi-avi? Bunca gürültü, patırtı akademik özgürlük için kopuyor sanıyorsanız yanılıyorsunuz. İşin o kısmını çoktan geçtik. Akademisyenlerin barış için verdikleri imza ile başlayan ve gözaltılarla, soruşturmalarla, işten çıkarmalarla, linç teşebbüsleriyle devam eden bu süreç basit bir ifade özgürlüğü sorunudur. Çatışmaların hız kazandığı bir dönemde ayrıştırmak, bölmek, halklar arasında nefreti körüklemek kolaydır, prim yapar. Gündelik siyasi çıkarlarla hareket edenlerin bu yola yönelmesi, aykırı sesleri susturmaya çabalaması da bir o kadar anlaşılır bir adımdır. Ama bu topraklarda bir arada, özgür bir yaşam umudunu yaşatmak istiyorsak, barış talebine sıkı sıkıya sarılmaktan ve muhatabı her kim olursa olsun en gür biçimde haykırmaktan başka çıkar yolumuz yok. İddia edilenin aksine pek çoğu farklı siyasi görüşlere sahip yüzlerce akademisyeni bir araya getiren de bu basit gerçekliktir. Bugün bedeli kuşkusuz büyüktür ama bu toz bulutu dağıldığında, Castro’nun ünlü savunmasında da dediği gibi barışın..]]> Fri, 22 Jan 2016 04:54:48 +0300 Tek sorumlu Başçı mı? https://www.evrensel.net/yazi/75708/tek-sorumlu-basci-mi https://www.evrensel.net/yazi/75708/tek-sorumlu-basci-mi? Son açıklanan enflasyon rakamları ile birlikte Başçı bir kez daha hedef tahtasına kondu. Nasıl konmasın enflasyon yüzde 8.8’lere varmış, MB’nin hedefi ise yüzde 5. Sapma az buz değil. Hem de petrol fiyatlarının son 11 yılın dibine ulaştığı, enerji ve girdi maliyetlerinin dolar bazında hızla gerilediği bir dönemde. Sıkça vurguluyoruz, MB tarafından açıklanan hedefler artık dilek ve temenniden öteye geçmiyor. Piyasa aktörleri tarafından da artık ciddiye alınmıyor. Zira geçtiğimiz 5 yıl içerisinde hiçbir dönemde hedefi tutturamamış bir banka var karşılarında. Başçı’nın burada en büyük yanlışı gerçeklikten uzak tahminlerle piyasa beklentilerini şekillendirerek fiyat hareketlerini baskılayabileceği düşüncesiydi. Bunun en belirgin örneğini kur tahminlerinde görmüştük. Faizlere dokunmadan sırf beklentileri aşağı çekerek kur hareketlerini baskılama yönündeki çabası bir süre sonra ters etki yaratmaya başlamış, Başçı ekran karşısına çıktığında dolar yükselir olmuştu. Peki tek sorumlu Başçı m..]]> Fri, 08 Jan 2016 05:00:12 +0300 Erdoğan neden başkanlık istiyor? https://www.evrensel.net/yazi/75501/erdogan-neden-baskanlik-istiyor https://www.evrensel.net/yazi/75501/erdogan-neden-baskanlik-istiyor? Bugüne değin Rusya ve ABD arasında bir denge politikası yürütmeye çabalayan Erdoğan Suriye virajını alamadı. Önümüzdeki dönemde Suriye’de ufak da olsa söz sahibi olabilmesi için ABD’nin desteği elzem görünüyor. Geçtiğimiz haftalarda vurguladığım gibi uluslararası arenada artan gerginlik, yükselen milliyetçi söylem içeride Erdoğan’ın desteğini arttırıyor. Bu hafta açıklanan bir kamuoyu araştırması başkanlık sistemine desteğin uçak krizi sonrasında yüzde 20 dolayında arttığını gösteriyor. Süreç uzarsa ve maliyet büyürse bu destek ne yöne evrilir, bunu şimdiden söylemek zor. Diğer yandan, Batı’da önü alınamaz bir hızla güçlenen İslam düşmanlığı Suriye’de radikal unsurların hakim olduğu bir Sünni koalisyona destek arayışındaki Erdoğan’ın işini zorlaştıracaktır. Bu iklim geliştikçe Batılı liderlerin Erdoğan ile yan yana fotoğraf vermesinin dahi iç siyasette maliyeti olacaktır. Putin de bunu bilerek Batılı ülkelerin kamuoyuna oynuyor. Yoksa açıklanan belgeler ABD başta diğer NATO ülkeleri..]]> Fri, 11 Dec 2015 04:57:39 +0300 Kapitalizm vicdan meselesi değildir https://www.evrensel.net/yazi/75332/kapitalizm-vicdan-meselesi-degildir https://www.evrensel.net/yazi/75332/kapitalizm-vicdan-meselesi-degildir? Geçtiğimiz günlerde sermaye kesiminden iki önemli ismin kapitalizme dönük eleştirileri kamuoyuna yansıdı. İlk olarak Bill Gates “Kapitalizm bizi iklim değişikliğinden koruyamaz” diyerek çevre dostu enerji kaynaklarına dönük arayışın sermayenin kar kaygısının gölgesinde kaldığını vurguladı. Sonrasında ise bu kez Türkiye sermayesi açısından önemli bir isim, Ali Koç G 20 zirvesi öncesinde yaptığı konuşmada gelir “eşitsizliğinin giderilmesi için kapitalizmin ortadan kalkması gerektiğini” belirtti. Kuşkusuz sermaye kesiminden kapitalizme dönük eleştiriler yükselmesi yeni bir olgu değil. Yakın geçmişte Soros da kapitalizmi açık topluma dönük yeni tehdit olarak tanımlamış, Bufett ise sekreterinden daha düşük oranda vergi verdiğini vurgulayarak eşitsizliğe dikkat çekmişti. Bu itiraflar elbette mevcut sistemden en fazla nemalanan kesimler tarafından dile getirilmesi açısından önemlidir. Ama pratikte bir karşılığı yoktur. O kürsüden indiğinde Koç yine işçisine elinden geldiğince düşük ücret öde..]]> Fri, 20 Nov 2015 05:00:56 +0300 Adalet arayışı değil korku ağır bastı https://www.evrensel.net/yazi/75236/adalet-arayisi-degil-korku-agir-basti https://www.evrensel.net/yazi/75236/adalet-arayisi-degil-korku-agir-basti? Falkland adaları nerede biliyor musunuz? 1982 yılı nisan ayının öncesinde İngilizlerin dahi önemli bir çoğunluğu bu sorunun yanıtını bilmiyordu. Hatta muhtemelen adını dahi duymamıştı. Ta ki Arjantin’deki cunta rejimi İngiltere’ye ait olduğu iddia edilen Patagonya’nın doğusundaki adalara asker çıkartıncaya kadar. Görevinin üçüncü yılını doldurmak üzere olan Thatcher için zor bir dönemdi. Uyguladığı neoliberal politikalar işsizliğin ve gelir eşitsizliğinin hızla tırmanmasına yol açarak geniş halk kesimleri nezdinde büyük düşmanlık yaratmış, parti içi muhalefet tarafından dahi sert bir şekilde eleştirilir hale gelmişti. Anketlerde kendisine duyulan güven yerlerde sürünüyordu. Yaklaşan seçimlerde iktidarı koruması bir yana, partisinin başında kalması bile mümkün gözükmüyordu. Ama Falkland savaşı tüm dengeleri değiştirdi. Thatcher’ı kelimenin tam anlamıyla ipten çekti aldı. Literatüre “Falkland Etkisi” olarak geçen bu milliyetçi rüzgarı arkasına alan Thatcher sonrasında seçimleri büyük bir..]]> Fri, 06 Nov 2015 05:00:21 +0300 Sandığa giderken https://www.evrensel.net/yazi/75195/sandiga-giderken https://www.evrensel.net/yazi/75195/sandiga-giderken? Bu Pazar günü ikinci kez sandığa gidiyoruz. Bu kez iktidar partisinin pek yadırgadığımız “ileri demokrasi” söyleminden de, “ekonomi mucizesi” masalından da eser yok meydanlarda. Çok değil 4 ay önce eleştirdiği asgari ücret vaadini öne çıkaran, bunun dışında da hamaset diskuruna sıkı sıkıya sarılmış bir AKP var karşımızda. Başkanlık meselesi de pek dile getirilmez oldu. Tek değişen bu değil elbet, ülkede siyaset iklimi de fazlasıyla sertleşti. İktidar partisi dışındaki partilerin sesini duymak dahi zorlaştı. Erken seçim kararı alınmadan kısa bir süre önce şöyle yazmışım “Görünen o ki seçimlere olağanüstü koşullarda gideceğiz. HDP’nin seçim çalışmaları engellenecek, adayları üzerinde baskı uygulanacak, partiye dönük saldırılar artacak. Bir önceki seçimde yaşananların hepsi misliyle yaşanacak. Tek başına iktidar için tüm olanaklar seferber edilecek. Bu kumar tutar mı şimdiden söylemesi zor, ama ülkeye faturasının büyük olacağı kesin.” Beklendiği gibi de oldu. İki seçim arasında barış sü..]]> Fri, 30 Oct 2015 04:49:35 +0300 Bizi kim bölmek istiyor? https://www.evrensel.net/yazi/75098/bizi-kim-bolmek-istiyor https://www.evrensel.net/yazi/75098/bizi-kim-bolmek-istiyor? Bu yazının yazıldığı saatlerde Ankara katliamı ile ilgili yayın yasağı kararı alındığı haberleri dönüyordu medyada. Kararın içeriğine bakıldığında ise yok yok. Dosya kapsamı hakkında her türlü haber, röpörtaj, eleştiri… Nereye çekersen oraya uzar. Ülke tarihinin en büyük katliamı yaşanmış, kamuoyu Selçuk’un frikik golünü tartışsın, beklenen bu. Hemen ardından ise Davutoğlu’nun açıklamaları geliyor. Dava kapsamında gözaltına alınan ve Twitter’da katliam öncesinde paylaşımlarda bulunan iki kişinin PKK ile ilişkili olduğu tespit edilmiş. Yetmiyor, Diyarbakır mitinginde patlayan bombanın HDP’nin oyunun arttırdığını, Ankara’da patlayan bombaların ardında da böylesi bir beklentinin yattığını ima ediyor. Delil, dayanak hak getire. Davutoğlu suçluyu tespit etmiş bile seçim sonuçlarından hareketle. Şimdi nasıl yayın yasağı bu, anlayan beri gelsin. Bu kararın tek bir anlamı var, herkes sussun AKP konuşsun. Kimse eleştiremesin ama hükümet suçlasın. Öyle de oluyor zaten. Erdoğan yine açılışlard..]]> Fri, 16 Oct 2015 04:50:48 +0300 Eğitimde kadrolaşma tam gaz sürüyor https://www.evrensel.net/yazi/75007/egitimde-kadrolasma-tam-gaz-suruyor https://www.evrensel.net/yazi/75007/egitimde-kadrolasma-tam-gaz-suruyor? Uzunca bir tatilden sonra okullar açıldı. Size bir sır vereyim, bu yıl ki Kurban Bayramı’nın da, 500 yıl sonraki bayramların da takvimde ne zamana denk geleceği önceden biliniyor. Ama “milli eğitim” takvimini belirlerken nedense bu “ince” hesapları yapmakta zorlanıyor. Sonrasında ise turizmcilerin talebi doğrultusunda okulları tatil ediyor. Akademik takvimi turizmcinin planladığı bir memlekete göre bence PISA testi sonuçlarımız hiç fena değil. İlginçtir bu memlekette eğitimin asli bileşenlerinin sözü geçmez böylesi konularda. Nasıl olsa sermaye erbabı işin doğrusunu bilir. Yine de, en azından katılımcı demokrasinin gereği küçük esnafın da fikri alınmalıydı. Örneğin bizim mahalledeki bakkal kan ağlıyordu okullar geç açılıp, tatil uzadığı için. *** AKP’nin iktidara geldiği 2002 yılından parti devletinin tesisine uzanan süreçte belki de en büyük darbeyi eğitim sistemi aldı. Ama öncesi de var. 1980’den bu yana eğitim sistemi siyasi iktidarların kadro politikaları ve toplum mühendisliği..]]> Fri, 02 Oct 2015 05:00:52 +0300 İstikrarsızlıktan iktidar çıkarmak https://www.evrensel.net/yazi/74859/istikrarsizliktan-iktidar-cikarmak https://www.evrensel.net/yazi/74859/istikrarsizliktan-iktidar-cikarmak? 7 Haziran öncesinde iktidar partisinin ana söylemi ekonomik ve politik “istikrarın” devamı üzerine kuruluydu. Tutmadı. Seçmen artan istikrarsızlığın faturasını AKP’ye kesmeye yöneldi. Başkanlık iddiasıyla çıkılan yolda tek parti iktidarı yitirildi. Bu kez iktidar aynı savı tersten ispata yöneldi. Önce siyasi istikrarsızlığı, gerilimi tırmandırdı, ülkeyi içinden çıkılmaz bir şiddet sarmalına sürükledi, şimdi de istikrarsızlığın kaynağı olarak siyasi rakiplerini gösterme arayışında. Genel seçimlerin hemen ardından tek parti iktidarının devamı için AKP’nin önündeki yegane alternatifin HDP’yi kriminalize ederek aşağı çekmek, batı ile bağlarını koparmak, siyaset yapma olanaklarını ortadan kaldırmak olduğunu söylemiştik. Bugün bu öngörünün büyük ölçüde doğrulandığını görüyoruz. Yaşananlar Türkiye’nin nasıl bir ortamda seçime götürülmek istendiğini açıkça gösteriyor. Bu koşullar altında HDP’nin batıda pek çok ilde seçim çalışması yürütmesi bir yana teşkilatlarını açık tutması dahi zorlaşac..]]> Fri, 11 Sep 2015 05:00:07 +0300 AKP seçimden ne bekliyor? https://www.evrensel.net/yazi/74723/akp-secimden-ne-bekliyor https://www.evrensel.net/yazi/74723/akp-secimden-ne-bekliyor? Son haftalarda ekonomi üzerine yazmakta, konuşmakta çok zorlanıyorum. Oysa yazacak o kadar çok şey var ki. Turizm geliri ve ihracattaki gerileme, işsizlikteki artış, dövizde sert yükseliş... Ekonominin neresine baksanız tepetaklak gidiyor. Merkez Bankası yelkenleri suya indirmiş, iktidarın baskısıyla politika faizine dokunmadan döviz satarak kura sözde müdahale ediyor. Buna karşılık, geçtiğimiz dönemde olduğu gibi MB’den açıklama geldikçe dolar fırlıyor. AKP cephesi ise pişkince söylem değiştirmiş, reel kurun halihazırda yüksek olduğundan, doların 3 TL üzerine tırmanmasının ülkenin rekabet gücünü arttıracağından dem vuruyor (Oysa ihracat geriliyor, döviz borcunu yönetemeyen KOBİ’ler can çekişiyor). Dahası ülkedeki ulusal kurumların bağımsızlığını yitirdiğini ve uluslararası güçlerin baskısı altında olduğunu belirtiyor. Sokaktaki vatandaşın Başbakanın adını söylemekte zorlandığı, belediye başkanının adını sorsanız Erdoğan cevabını verdiği bir ülkede kurumların bağımsızlığı gibi bir lib..]]> Sat, 22 Aug 2015 05:00:16 +0300 Tehdit karşısında birleşme zamanı https://www.evrensel.net/yazi/74549/tehdit-karsisinda-birlesme-zamani https://www.evrensel.net/yazi/74549/tehdit-karsisinda-birlesme-zamani? Bu topraklarda fazla sorgulayanı pek barındırmazlar. Düşünen, yazan, çizen, “müesses nizam” ile ters düşen aydının yolu pek sık düşer mahpusa ya da sürgüne. Dünya’da modern sosyal psikolojinin kurucularından biri olarak tanınan Muzaffer Şerif’in (Başoğlu) hikayesi de çok farklı değil. 1906 yılında Ödemiş’te doğan Şerif lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi psikoloji bölümünde görüyor. Sonrasında devlet bursuyla yurt dışına çıkan Şerif yüksek lisansını ve doktorasını ise Harvard ve Columbia üniversitelerinde tamamlıyor. 1936 yılında yurda dönüşünün ardından önce Gazi Eğitim Ensititüsü sonrasında ise Pertev Naili Boratav, Behice Boran, Niyazi Berkes gibi isimlerle birlikte Ankara Üniversitesi DTCF’de görev yapıyor. Türkiye’de yükselen ırkçılık ve Turancılık üzerinde dönemin iktidarıyla sıkça polemiğe giren Şerif, 1943 yılında bu kesimin savlarını akademik platformda birbiri ardına çürüttüğü “Irk Psikolojisi” adlı çalışmasını yayınlıyor. Nazım Hikmet Kemal Tahir’ e bir mektubunda Şerif’..]]> Mon, 27 Jul 2015 05:00:02 +0300 Referandum ve sonrası https://www.evrensel.net/yazi/74437/referandum-ve-sonrasi https://www.evrensel.net/yazi/74437/referandum-ve-sonrasi? Referandumda Yunanistan halkının kemer sıkma politikalarına karşı sergilediği kararlı duruş karşısında Troyka ile sürdürülen görüşmeler nasıl bir seyir izleyecek? Son günlerde kafaları kurcalayan soru bu. Öncelikle şunu belirtmek lazım, giderek AB’nin patron koltuğuna tek başına yerleşen Almanya Yunanistan’ı sopayla “terbiye” edeyim, diğerlerine de ibret olsun derken, kantarın topuzunu kaçırdı. İdeolojik kökeni bir yana ekonomiden iyi kötü anlayan hiç kimsenin kolayca arkasında duramadığı, sonunu göremediği bir model yarattı. Hatırlayalım, 2010 yılında, ne diyordu IMF? Uygulanacak tedbirler sonrasında ekonomi yüzde 5 daralacak, 2013’den sonra ise büyüme trendine girecek. O günden bugüne Yunanistan ekonomisi yüzde 25 daraldı. Troyka ise halen emekli ödenekleri, ücret kısıntıları ve KDV artışları yoluyla toplam talebi daha da kısacak ve daralmayı sürdürecek ek tedbirler arayışında. Nihayetinde bu süreç sadece Yunanistan’da değil, Avrupa’nın diğer borçlu ülkelerinde de Almanya’nın h..]]> Fri, 10 Jul 2015 05:00:44 +0300 Koalisyon senaryoları https://www.evrensel.net/yazi/74344/koalisyon-senaryolari https://www.evrensel.net/yazi/74344/koalisyon-senaryolari? Seçim sonuçları ortaya merkezinde AKP’nin bulunduğu karmaşık bir meclis aritmetiği çıkardı. Hiç şüphe yok ki, önümüzdeki günlerde ülke gündemini koalisyon arayışları şekillendirecek. Erdoğan’ın Başkanlık sistemi konusundaki ısrarı ise şimdilik rafa kalkmış gözüküyor. Rafa kalkmış diyorum çünkü muhtemel koalisyon ortaklarının yaşayacağı ilk siyasi krizle birlikte tekrar gündeme geleceğini şimdiden söylemek mümkün. Seçim sonrası muhalif kamuoyu tarafından beklenilen AKP’siz bir koalisyon arayışlarının ise daha işin başından çıkmaza girdiği anlaşılıyor. Dolayısıyla bu meclisten yolsuzluklarla ve hukuksuzluklarla ilgili kamuoyu vicdanının rahatlatılacağı bir hesaplaşma çıkmayacağı aşikar. Buradaki temel aktör ise her kritik dönemeçte AKP’nin yegane dayanağı olarak karşımıza çıkan MHP. Burada kuşkusuz AKP ve MHP’nin seçmenleri arasındaki geçişkenlik de büyük rol oynuyor. Referandum ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde de gördüğümüz gibi MHP AKP karşısında CHP ile birlikte durmaya çalıştığı ..]]> Fri, 26 Jun 2015 04:56:37 +0300 Dimyat’a pirince giderken… https://www.evrensel.net/yazi/74242/dimyata-pirince-giderken https://www.evrensel.net/yazi/74242/dimyata-pirince-giderken? Çok değil iki ay kadar önce Cumhurbaşkanı 400 milletvekili istiyordu meydanlarda. “Türk işi başkanlık sistemi” olarak tanımladığı model için pek alışılmadık bir yol seçti. Meydan meydan dolaştı, çeşme, yol, köprü, okul açtı, başkanlık sistemini anlattı. Önceleyin parti önemli değildi önemli olan 400 milletvekiliydi. Haftalar geçtikçe, seçim yaklaştıkça söylemini sertleştirme, zaten pek de muğlak olmayan safını netleştirme ihtiyacı hissetti. Bolca biz dedi, onlar dedi. Her konuşmasında “onların” tanımını genişletti feministler, Ermeniler, Ali’siz Aleviler, eşcinseller, Zerdüştler… Bu zamana değin sıkça yaptığı gibi toplumun sıkça horlanan kesimlerini ötekileştirdikçe, toplumu kutuplaştırdıkça kazanacağını umdu. Ne var ki, bu kez hesap tutmadı. Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan oldu. 400 derken 258’i zor buldu. Başkanlık derken, ona hiçbir başkanlık sisteminde olmayacak hareket alanı tanıyan tek parti iktidarından oldu. Ve şu bir gerçek ki bu seçimde kaybeden başkanlık projesi o..]]> Fri, 12 Jun 2015 04:54:18 +0300 Doğu ile Batı’yı HDP birleştiriyor https://www.evrensel.net/yazi/74147/dogu-ile-batiyi-hdp-birlestiriyor https://www.evrensel.net/yazi/74147/dogu-ile-batiyi-hdp-birlestiriyor? Hiç kuşku yok ki son dönemlerin en sıcak seçim dönemini yaşıyoruz. Yapılan kamuoyu araştırmaları birbirinden önemli sapmalar barındırmakla birlikte ortaklaştıkları tek yön HDP’nin barajı aşması halinde AKP’nin tek parti iktidarının büyük ölçüde zora gireceği. Bu manzara tüm gözlerin dördüncü parti durumundaki HDP üzerinde odaklanmasına neden oluyor. Durum öyle bir hal aldı ki sanırsınız seçimlere iki parti giriyor. İktidar partisi ve bağlı basın yayın organları olanca gücüyle, HDP’nin baraj altında tutulmasına dönük bir propaganda çabasına girişmiş durumda. “Silahı bırak, siyaset yap” diye başlatılan çözüm sürecinin ironik bir şekilde “HDP Meclise girerse çözüm süreci biter” noktasına getirildiğini görüyoruz. Bu çelişkili tablo Kürt seçmenin barış sürecinin artık tek güvencesi olarak gördüğü HDP çevresinde daha fazla kenetlenmesine yol açıyor. Ve yine görülen o ki, AKP’nin HDP’ye kaptırdığı oylar bir daha geri dönmüyor. Sadece Kürtler değil elbet, bu topraklarda halkların eşit v..]]> Sat, 30 May 2015 04:54:43 +0300 AKP iktidarı döneminde emek ve bölüşüm https://www.evrensel.net/yazi/73995/akp-iktidari-doneminde-emek-ve-bolusum https://www.evrensel.net/yazi/73995/akp-iktidari-doneminde-emek-ve-bolusum? Bir önceki yazıda AKP döneminde ekonominin genel performansını tarihsel ve uluslararası karşılaştırmalarla değerlendirmiştik. Bu hafta ise AKP dönemi ekonomi politikalarını bölüşüm ilişkileri temelinde ele almaya çalışacağız. Bilindiği gibi sandık sonuçları üzerinde her dönem belirleyici rol oynayan başlıca ekonomik etmen işsizlik. Bu açıdan 2000’li yılların pek parlak geçmediğini baştan söylemek lazım. Ağır bir ekonomik kriz ile başlayan dönem ve sonrasında yaşanan ekonomik büyümeye rağmen işsizlik oranlarında aynı oranda bir toparlanma görülmedi. “İstihdam yaratmayan büyüme” tartışmalarının da sıklaştığı 2002-2007 döneminde ortalama yüzde 6.8 gibi yüksek bir büyüme hızı yakalanmasına rağmen işsizlik yıllık bazda yüzde 10.8 seviyesinden ancak yüzde 10.2 seviyelerine geriletilebildi. Bu tarihten sonra ise yükselişe geçerek 2009 yılında yüzde 14 seviyelerine kadar tırmandı. Ekonomik kriz sonrasında uygulanan genişlemeci politikalarla birlikte işsizlik AKP döneminde ilk kez yüzde 9 sevi..]]> Fri, 08 May 2015 05:00:48 +0300 AKP’nin büyüme miti ve gerçekler https://www.evrensel.net/yazi/73894/akpnin-buyume-miti-ve-gercekler https://www.evrensel.net/yazi/73894/akpnin-buyume-miti-ve-gercekler? İktidar partisi seçim sürecini en üst perdeden 400 milletvekili talebiyle açmıştı. Her ne kadar kendi açıklamaları halen yüzde 50’ler civarında bir AKP oyu ve HDP’nin dışarıda kaldığı bir meclis aritmetiğine işaret etse de, anlaşılan o ki kamuoyuyla paylaşmadıkları anketler işin renginin pek de öyle olmadığını gösteriyor. Son günlerde sıkça dile getirilen koalisyonun “ekonomik istikrarı” bozacağı yönündeki beyanatlar bu endişenin en açık dışa vurumu. Son yıllarda iktisadi başlıkların belki de ilk kez böylesine tartışma alanı bulduğu bir seçim süreci yaşıyoruz. Bu nedenle AKP’nin “büyüme mitini” tarihsel ve uluslararası karşılaştırmalar ışığında ele almamızın aydınlatıcı olabileceğini düşündüm. Öncelikle onar yıllık periyotlarla Cumhuriyet ekonomisinin büyüme ortalamalarına baktığımızda AKP öncesi dönemin ortalamasının yüzde 4.82 olduğunu, AKP dönemi ortalamasının ise yüzde 4.8 ile bu ortalamanın az da olsa gerisinde kaldığını görüyoruz (Erinç Yeldan geçtiğimiz haftaki yazısında..]]> Fri, 24 Apr 2015 04:55:29 +0300 Yolun sonuna gelirken https://www.evrensel.net/yazi/73788/yolun-sonuna-gelirken https://www.evrensel.net/yazi/73788/yolun-sonuna-gelirken? ABD ekonomisinde 2008 krizi sonrasında uyulamaya konulan düşük faiz, ucuz dolar politikası “gelişmekte olan ülkelere” dönük büyük bir fon akışını da beraberinde getirmişti. Bu sayede 2010 yılından itibaren pek çok “gelişmekte olan” ülke ekonomisi hızlı bir şekilde büyüme kaydetti. Bugün gelinen noktada ABD ekonomisinin ağır aksak da olsa bir toparlanma sürecine girdiği, işsizliğin yüzde 5.5 ile kriz öncesi seviyelere gerilediği görülüyor. Fed halihazırda varlık alımlarına son vererek para musluğunu kıstı, bu yıl içerisinde ise faiz oranlarını yavaş ve kademeli bir şekilde yukarıya çekmeye başlaması bekleniyor. Bu durum Türkiye gibi yurt dışından gelen sıcak paraya bağımlı bir büyüme modelini sürdürmeye çabalayan ekonomilerdeki kırılganlığı arttırıyor, kurlarda sert dalgalanma yaratırken, içerideki faizler üzerinde yukarı yönlü bir baskı yaratıyor. Mevcut tablo bugüne kadar dış piyasa koşullarının sağladığı avantajlarla yerini sağlamlaştıran AKP iktidarını özellikle yaklaşan genel..]]> Fri, 10 Apr 2015 04:55:21 +0300 İÜ’de sandıktan akademik özerklik çıktı! https://www.evrensel.net/yazi/73693/iude-sandiktan-akademik-ozerklik-cikti https://www.evrensel.net/yazi/73693/iude-sandiktan-akademik-ozerklik-cikti? Geçtiğimiz günlerde İstanbul Üniversitesi’nde yaşanan rektörlük seçimi kamuoyunda epeyce yankı uyandırdı. Bugüne değin belki de ilk kez bir rektörlük seçimi bu denli tartışıldı ve tartışılmaya da devam edecek gibi gözüküyor. Prof. Dr. Raşit Tükel’in en yakın rakibine yaklaşık 300 oy fark atarak kazandığı seçim sonuçları birkaç açıdan önem taşımaktaydı. Öncelikle İÜ tarihinde halihazırda rektör olmayan, dolayısıyla üniversite yönetiminin sağladığı olanaklardan faydalanmayan bir aday ilk kez bu denli yüksek bir oy alabilmişti. Dahası, bunu kendisinin YÖK ve Cumhurbaşkanlığı tarafından destek görmeyeceği, bu nedenle de aldığı her oyun boşa atılmış olacağı şeklindeki yaygın söyleme karşın başarmıştı. Ve belki de hepsinden önemlisi, Tükel kişisel çekişmeler, dar grup çıkarları veya siyasi iktidarın yönlendirmeleri doğrultusunda ortaya çıkmış bir aday değildi. Aksine günden güne daha fazla siyasetin boyunduruğu altına giren bir üniversitede bir araya gelmeden çıkış yolu bulunmayacağına ka..]]> Fri, 27 Mar 2015 05:00:13 +0300 SYRIZA'nın çıkmazı https://www.evrensel.net/yazi/73480/syrizanin-cikmazi https://www.evrensel.net/yazi/73480/syrizanin-cikmazi? Bir süredir SYRIZA Hükümeti ve Eurogroup arasında süregiden görüşmeler nihayet sonuçlandı ve Yunanistan’a yapılan mali yardımın 4 ay daha uzatılmasına kapı aralandı. Anlaşma haberinin hemen ardından yorumlar peşi sıra gelmeye başladı. Kimilerine göre SYRIZA 4 ay daha vakit çalmıştı, kimlerine göre ise kısa zamanda “radikal” söyleminden çark edip “üçüncü yola” sapmıştı. SYRIZA’ya dönük en sert eleştiriler ise yine parti içinden geldi. Manolis Glezos, Mikis Theodorakis, Costas Lapavitsas gibi ulusal ve uluslararası düzeyde ağırlığa sahip figürler Yunan hükümetinin uzlaşmacı tutumunu kabul edilemez bulduklarını kamuoyuna açıkladılar. Yunan hükümeti tarafından sunulan taahhüt metnine baktığımızda henüz detaylandırılmamakla birlikte borcun tıraşlanması talebinden geri adım attığı gibi özelleştirmeler, kamuya işçi alımları ve asgari ücretin arttırılması gibi başlıklarda da hareket alanının oldukça daraldığını söyleyebiliriz. Metinde vurgulanan vergi kaçakçılığı, yolsuzlukla mücadele ve bür..]]> Thu, 26 Feb 2015 04:48:44 +0300 Dolar lobisi iş başında https://www.evrensel.net/yazi/73382/dolar-lobisi-is-basinda https://www.evrensel.net/yazi/73382/dolar-lobisi-is-basinda? Son haftalarda döviz piyasasında sert hareketler yaşanıyor. Bu hareketlerin bir uluslararası, bir de ulusal boyutu var. ABD ekonomisindeki gelişmelere paralel olarak Fed’in yıl sonuna kadar faiz artırımına gideceği beklentisinin yanı sıra AB ekonomisindeki durgunluk ve buna önlem olarak AMB tarafından devreye sokulan varlık alım programı avro/dolar paritesinin 1.13 seviyelerine kadar gerilemesine yol açtı. SYRIZA’nın seçim zaferi sonrasında diğer borçlu ülkeleri de içine alabilecek bir belirsizlik ortamının doğması paritedeki aşağı yönlü hareketi güçlendirdi. Önümüzdeki günlerde de uluslararası piyasalarda doların avro karşısında güçlü duruşunu sürdürmesi, hatta bir miktar daha değer kazanması beklenebilir. Paritedeki bu sert hareket girdi maliyetleri büyük ölçüde dolara endeksli olan, ama satışları avro ile gerçekleştiren ihracatçı kesim açısından sıkıntıyı derinleştirecektir. Gelelim işin ulusal boyutuna. Hatırlayacaksınız Gezi olayları döneminde faiz lobisi, dolar lobisi gibi farkl..]]> Thu, 12 Feb 2015 05:00:43 +0300 Yunanistan geleceğini arıyor https://www.evrensel.net/yazi/73294/yunanistan-gelecegini-ariyor https://www.evrensel.net/yazi/73294/yunanistan-gelecegini-ariyor? SYRIZA’nın seçim zaferi her ne kadar beklenilen bir gelişme olsa da uluslararası sermayenin endişelerini güçlendirdi. Sadece Yunan halkı değil, aynı zamanda diğer borçlu Avrupa ülkelerinin halklarının da umutla izlediği bir sürece adım attık. Hemen herkes aynı soruyu soruyor: Bundan sonra ne olacak? Öncelikli olarak şunu görmemiz lazım, pek çok eleştirilebilecek yönü olmasına rağmen SYRIZA kemer sıkma politikalarına karşı olan geniş halk kesimlerini arkasına almayı başaran başlıca siyasi güç olarak bu süreçte sivrildi. Ve GSYİH’ye oranı yüzde 175’e varan kamu borçlarının kısmen de olsa silinmesi yönündeki söylemi hiç kuşkusuz seçim başarısında büyük rol oynadı. Bundan geri adım atması veya sembolik bir kesintiye razı olması durumunda bir sonraki dönemde ardındaki halk desteğini koruması mümkün gözükmüyor. Almanya başta olmak üzere AB’nin ve “troyka”nın diğer iki unsuru IMF ve AMB’nin de kolay kolay anlaşmaya yanaşmayacağı ilk açıklamalardan anlaşılıyor. Zira, Yunanistan’a verilecek ..]]> Fri, 30 Jan 2015 05:02:49 +0300 Merkez Bankası'nın faiz indirimi ne getirir? https://www.evrensel.net/yazi/73233/merkez-bankasinin-faiz-indirimi-ne-getirir https://www.evrensel.net/yazi/73233/merkez-bankasinin-faiz-indirimi-ne-getirir? Hükümetin uzunca bir süredir merkez bankası üzerinde sürdürdüğü faiz indirimi baskısı kısmen de olsa sonuç verdi. Merkez Bankası Para Politikası Kurulu politika faizinde 50 baz puanlık bir indirime gitti. Diğer yandan, bu tavizin de hükümeti tatmin etmediği anlaşılıyor. Karar sonrası AKP cephesinden gelen eleştiriler sonrası dolar da tekrar yönünü yukarı çevirdi. Görünen o ki, siyasi iktidar ile Merkez Bankası arasında süregiden faiz kavgası seçimlere kadar devam edecek. Ekonomideki aksaklıkların, hız kesen büyümenin faturası Başçı’ya kesilmeye çalışılacak. Dahası, AKP iktidarının ilk yıllarında yabancı sermayeye hoş gözükmek için sıkça altı çizilen Merkez Bankası bağımsızlığı kavramı önümüzdeki günlerde sıkça tartışılacak. Merkez Bankası bağımsızlığı ana akım iktisat teorisi açısından önemli başlıklardan biridir. Son yıllarda Merkez Bankası tarafından uygulanan enflasyon hedeflemesinin de olmazsa olmazı. Bu teorik yaklaşımı kısaca özetlersek, hükümetler oy kaygısıyla özellikle seçiml..]]> Thu, 22 Jan 2015 05:00:23 +0300 Siyaset kıskacında futbol https://www.evrensel.net/yazi/73132/siyaset-kiskacinda-futbol https://www.evrensel.net/yazi/73132/siyaset-kiskacinda-futbol? Baskıcı rejimlerde siyasi iktidarın savurgan harcamalarının “ulusal onur” simgesi olarak halka yedirilmeye çalışılmasının tarih boyunca pek çok örneğini bulmak mümkün. En alttakinin yoksunluğunu dert etmek yerine en üsttekinin zenginliğiyle gururlanan bir söylemin egemen kılınması nihayetinde hegemonyanın devamlılığı açısından son derece işlevsel bir ideolojik araç. Aynı şekilde baskıcı iktidarların toplumsal meşruiyetini sağlamlaştırmak amacıyla kamuoyunda ön plana çıkan sanat, edebiyat, spor çevreleriyle yakın ilişkiler kurması, kendi siyasi savlarını bu çevreler aracılığıyla geniş toplum kesimlerine ulaştırma çabası da bir o kadar aşina. Bu açıdan son aylarda saray tartışmasına beklenmedik şekilde taraf olmayı tercih eden pek çok popüler figür aslında çok alışıldık bir resmin parçası ve bizi şaşırtmamalı. Tüm bunlara rağmen, bazı Galatasaray yöneticilerinin takımla birlikte gerçekleştirdiği saray ziyareti ve sonrasında yapılan açıklamaların hazmı zor oldu. Hele ki muhalif Galatasa..]]> Thu, 08 Jan 2015 04:46:23 +0300 Dolar musluğu kısılırken gözler iç tasarruflara çevrildi https://www.evrensel.net/yazi/73040/dolar-muslugu-kisilirken-gozler-ic-tasarruflara-cevrildi https://www.evrensel.net/yazi/73040/dolar-muslugu-kisilirken-gozler-ic-tasarruflara-cevrildi? Ekonomik büyümenin beklentilerin altında kalmasının yanı sıra işsizlikteki artış ve dövizdeki yukarı yönlü hareket önümüzdeki dönemde koşulların ağırlaşacağını gösteriyor. Şu bir gerçek ki, sıcak para girişine dayalı büyüme sürecinin sonuna yaklaşıyoruz. ABD ekonomisinden gelen toparlanma sinyalleri güçleniyor. Fed’in ekim ayında 4.5 trilyon dolarlık varlık alım programına son vermesinin ardından gözler faiz artırımına çevrilmişti. Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) 2012 aralık ayında faiz kararını yüzde 6.5 olarak açıkladığı işsizlik hedefine bağladı. Ne var ki, 2013 yılında işsizliğin beklenenden hızlı gerileyerek yüzde 6.7 seviyesine dayanmasının ardından bu hedefin güncelliğini yitirdiği açıklandı. Bu karar değişiminin ardındaki temel etmenlerden ilki enflasyonun hedeflenen yüzde 2 seviyesinin epeyce gerisinde kalmasıydı. Bir diğeri etmen ise Avrupa ekonomisinde derinleşen durgunluk oldu. Bu göstergeler komitede istihdama öncelik veren ve enflasyonu ikinci plana atan Fed Başkanı Y..]]> Fri, 26 Dec 2014 05:00:39 +0300 Neoosmanlıcılık ve ecdat meselesi https://www.evrensel.net/yazi/72924/neoosmanlicilik-ve-ecdat-meselesi https://www.evrensel.net/yazi/72924/neoosmanlicilik-ve-ecdat-meselesi? Erdoğan’ın cumhurbaşkanlığı ile birlikte toplumsal muhalefet üzerinde baskının arttığı, dönüşümün hız kazandığı bir sürece de adım atmış olduk. Abdullah Gül’ün cumhurbaşkanlığı döneminde siyasi iktidar ile eş güdüm sağlamakta kimi zaman zorlandığını aradaki mesafenin açılabildiğini gördük. Bu durumun ortaya çıkmasında hiç kuşku yok ki, Gül’ün siyasi kariyerinin geleceğini düşünerek “özgül ağırlığını” koruma ve toplumun daha geniş kesimlerinin desteğini arkasında yedekleme arayışının da önemli ölçüde payı vardı. Ne var ki, Gezi olaylarını izleyen dönemde derinleşen toplumsal kutuplaşma Gül’ün izlediği çizginin arkasını boşalttı. Doğal tabanı olan AKP seçmeninden uzaklaşmasına neden oldu. Bu dönemde Cumhurbaşkanı ile Hükümet arasındaki kimi zaman fazlasıyla belirginleşen çekişme ortamı bürokrasideki ve yargıdaki atamalardan bireysel hak ve özgürlüklere değin kimi alanlarda iktidar dışı kesimlere ufak da olsa bir hareket alanı yaratmaktaydı. Son süreçte ise bu hareket alanının giderek ..]]> Thu, 11 Dec 2014 05:00:57 +0300 Petrol fiyatlarındaki gerileme ne getirecek? https://www.evrensel.net/yazi/72799/petrol-fiyatlarindaki-gerileme-ne-getirecek https://www.evrensel.net/yazi/72799/petrol-fiyatlarindaki-gerileme-ne-getirecek? Son dönemde uluslararası piyasaların başlıca gündemi hiç kuşku yok ki petrol fiyatlarında yaşanan sert gerileme. Haziran’dan bu yana Brent petrolün varili 36 dolar dolayında değer yitirerek 78 dolar seviyesine geriledi. Son dönemde Ortadoğu’da özellikle Irak’da yaşanan siyasi gelişmeler göz önünde bulundurulduğunda aksine petrol fiyatlarının yükselmesi beklenebilirdi. Ne var ki, özellikle ABD petrol üretimindeki keskin artış (Libya ve Suudi Arabistan’ın katkılarıyla) ve Avrupa ekonomisinden gelen yavaşlama sinyalleri ile birlikte petrol arzı genişlerken, petrol talebi geriledi. Bu durum petrol fiyatlarında sert bir düşüşe yol açtı. Fiyatlardaki gerilemenin ne denli kalıcı olduğu sorusuna gelirsek, küresel ekonomide büyüme beklentilerinin aşağı yönlü revize edildiği bir süreçte petrol talebinin toparlanması mümkün görünmüyor. Arz tarafında ise OPEC üyeleri arasında üretimin kısılmasına dönük bir görüş birliği sağlanabilmiş değil, ABD’nin onayı olmadan mümkün de gözükmüyor. ABD’nin ay..]]> Mon, 24 Nov 2014 04:54:18 +0300 Avrupa'da deflasyon riski kaygılandırıyor https://www.evrensel.net/yazi/72606/avrupada-deflasyon-riski-kaygilandiriyor https://www.evrensel.net/yazi/72606/avrupada-deflasyon-riski-kaygilandiriyor? Bu yazıyı okuduğunuz saatlerde Fed muhtemelen 2008 yılı Aralık ayından beri uyguladığı varlık alım programını sonlandırmış olacak. Bu süre zarfında Fed piyasalara 3.5 trilyon dolar sürerken, krizle birlikte düşen varlık fiyatları büyük ölçüde eski seviyelerine tırmandı. Hisse senedi piyasaları yeni rekorlar kırarken, ABD’de işsizlik 2009 yılındaki yüzde 10 seviyesinden yüzde 5.9 seviyelerine geriledi. Piyasalardaki dolar bolluğu “gelişmekte olan ülkelere” de önemli miktarda fon girişine yol açtı. Türkiye başta olmak üzere pek çok ülke ucuz dolarlarla finanse edilen yüksek büyüme hızlarına kavuştu. Elbette dolar musluğu en nihayetinde kısılacaktı. Fed Aralık 2013’ten itibaren kademeli olarak aylık varlık alımlarını 85 milyar dolar seviyesinden 15 milyar dolara kadar düşürdü. Açıklanan takvim çerçevesinde varlık alımlarının ekim ayında sonlandırılması piyasalar tarafından çok önceleri fiyatlanmıştı. Şimdi piyasaların gözü kulağı Fed’in muhtemel faiz artırımına yönelmiş durumda. Fed’in b..]]> Thu, 30 Oct 2014 06:00:15 +0300 Hükümetin işi zorlaşıyor https://www.evrensel.net/yazi/72494/hukumetin-isi-zorlasiyor https://www.evrensel.net/yazi/72494/hukumetin-isi-zorlasiyor? Genel seçimlere giderek yaklaştığımız bir dönemde yaşanan ekonomik ve siyasi gelişmeler hükümetin işinin bu kez pek kolay olmayacağını gösteriyor. Öncelikli olarak ekonomiye dair temel göstergelerde belirgin bir bozulma göze çarpıyor. Temmuz ayı itibariyle işsizlik yüzde 9.8 seviyesine tırmandı. Mevsimsellikten arındırılmış işsizlik ise yüzde 10.4 ile çift hanelere ulaşmış durumda. Bu aynı zamanda 2010 yılı Ekim ayından bu yana işsizlik oranının ulaştığı en yüksek seviye. Genç nüfus arasındaki işsizliğe baktığımızda ise çok sert bir yükseliş yaşandığını ve Ocak ayındaki yüzde 15.7 seviyelerinden yüzde 19.1’e ulaştığını ve görüyoruz. Kısacası her beş gençten biri hali hazırda işsiz. Aslına bakılırsa yukarıda çizilen tablo da ülkedeki istihdam sorununun vahametini yansıtmakta yetersiz kalıyor. Çünkü, 15-64 yaş arası nüf..]]> Thu, 16 Oct 2014 00:10:14 +0400 Sıcak paraya dayalı ekonomi politikasının ömrü daralıyor https://www.evrensel.net/yazi/72336/sicak-paraya-dayali-ekonomi-politikasinin-omru-daraliyor https://www.evrensel.net/yazi/72336/sicak-paraya-dayali-ekonomi-politikasinin-omru-daraliyor? Uzunca bir süredir piyasalar yüzünü ABD ekonomisi verilerine ve Fed’e dönmüş muhtemel faiz artırımının başlayacağı tarihe dönük öngörülerle fiyatlama gerçekleştiriyor. Son haftalarda doların TL karşısında 2.25 seviyelerine kadar tırmanmasının başlıca nedeni de kuşkusuz Fed cephesinden gelen sinyaller. Fed Açık Piyasa Komitesi (FOMC) önceki toplantılarında faiz oranlarının “kayda değer bir süre” daha mevcut seviyelerde korunacağının güvencesini vermişti. Geçtiğimiz haftaki toplantı öncesinde de piyasaların gözü bu ifadenin korunup korunmayacağı üzerinde yoğunlaşmıştı. Fed bu ifadeyi korumasına rağmen geleceğe dönük faiz beklentisine dair açıklaması doların ateşini yükseltmeye yetti, “gelişmekte olan piyasalardan” dolar çıkışı hız kazandı. Piyasalar faiz artırımının başlayacağı tarihe odaklanmışken bu kez faiz artı..]]> Thu, 25 Sep 2014 00:18:36 +0400 İşçi ölümleri yeni Türkiye'nin kaderi mi? https://www.evrensel.net/yazi/72232/isci-olumleri-yeni-turkiyenin-kaderi-mi https://www.evrensel.net/yazi/72232/isci-olumleri-yeni-turkiyenin-kaderi-mi? Yönetenlere göre kader, vicdan sahiplerine göre cinayet. Şu bir gerçek ki, tersaneler, madenler, inşaatlar derken toplu ölümlerle gündeme gelen ama kısa sürede ise unutulan iş güvenliği sorunu “Yeni Türkiye”nin kronikleşen açmazlarının başında geliyor. ILO verilerine göre ülkemiz 100 bin çalışan başına düşen ölümlü iş kazası oranlarında Avrupa’da birinci, dünyada ise üçüncü sırada yer alıyor. Bizim üzerimizde yar alan ülkeler ise sırasıyla El Salvador ve Cezayir. Sosyal devletin eksik, gedik de olsa halen işlediği Kuzey Avrupa ülkelerinde bu oran 10 binde 2’nin altında iken Türkiye’de binde 20.5 seviyelerine çıkıyor. Diğer bir ifadeyle, Türkiye’de ölümlü iş kazası olasılığı bu ülkelere göre 10 kat daha yüksek. Soma faciasının ardından da benzer tartışmalar y&uu..]]> Thu, 11 Sep 2014 00:44:25 +0400 Siyasi belirsizlik uluslararası sermayeyi kaygılandırıyor https://www.evrensel.net/yazi/72084/siyasi-belirsizlik-uluslararasi-sermayeyi-kaygilandiriyor https://www.evrensel.net/yazi/72084/siyasi-belirsizlik-uluslararasi-sermayeyi-kaygilandiriyor? Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ortaya çıkan tablo her ne kadar Erdoğan’ı koltuğa taşısa da, AKP açısından işin bundan sonraki bölümünün beklendiği kadar kolay olmayacağını gösterdi. Elbette alınan yüzde 51.7’lik oy oranı ilk turda ipi göğüsleyen Erdoğan açısından önemli bir başarı. Ama seçim öncesi kamuoyu araştırmalarının gösterdiği yüzde 58’e varan tahminlerin oldukça gerisinde. İki adaylı seçimde MHP ve SP başta olmak üzere diğer sağ partilerden alınan ödünç oyların genel seçimlerde partilerine döneceği düşünülürse genel seçimlerde anayasayı değiştirecek çoğunluğa ulaşılması bir yana 2011 genel seçimlerinde alınan yüzde 49.8’lik oy oranına ulaşılması dahi zor görünüyor. Dahası, AKP’nin oyunu arttırmayı hedeflediği öncelikli bölgelerde beli..]]> Thu, 21 Aug 2014 00:25:03 +0400 Arjantin’in iflası ve akbaba fonları https://www.evrensel.net/yazi/71989/arjantinin-iflasi-ve-akbaba-fonlari https://www.evrensel.net/yazi/71989/arjantinin-iflasi-ve-akbaba-fonlari? Son günlerde ekonomi kamuoyunun başlıca gündem maddelerinden biri, Arjantin’in “teknik” olarak temerrüde düşmesi oldu. Bu konuda kamuoyunda ciddi bir kafa karışıklığı ve pek çok anlaşılmayan nokta var. Bu nedenle durumu kısaca özetleyerek başlayalım. Hatırlayacaksınız, Arjantin ekonomisi 2001 yılının sonlarında krize sürüklenmiş ve 2002 başında borç ödemelerini gerçekleştiremeyeceğini açıklamıştı. Aynı yıl içerisinde başlatılan görüşmelerin ardından ülke tahvillerine yatırım yapan alacaklıların ağırlıklı bölümüyle (2005 yılında yüzde 73, 2010 yılında ise yüzde 93) anlaşarak borçlarını yeniden yapılandırmıştı. Ne var ki, “akbaba” olarak nitelendirilen alacaklı fonlar yeniden yapılandırmaya yanaşmadı ve alacaklarının eksiksiz olarak geri ödenmesi için ABD mahkemeleri nezdinde dava açtı. Bu davada alacaklı fonların..]]> Thu, 07 Aug 2014 00:34:16 +0400 Irkçı hezeyana karşı sınıf dayanışması https://www.evrensel.net/yazi/71838/irkci-hezeyana-karsi-sinif-dayanismasi https://www.evrensel.net/yazi/71838/irkci-hezeyana-karsi-sinif-dayanismasi? Suriye’de iç savaş başladığında AKP hükümeti, ABD’nin de yardımıyla Esad hükümetinin kısa sürede devrileceğinin hesabını yapıyordu. Çatışmalar kızıştıkça ülkeden kaçış hız kazandı. Kadınlar ve çocukların ağırlığını oluşturduğu mültecilerin başlıca sığındıkları ülkeler arasında Irak, Lübnan, Ürdün, Mısır’ın yanı sıra Suriye’deki iç savaşa açıkça taraf olan ve muhalefete lojistik destek sağlayan Türkiye de bulunuyordu. Sayısı hızla artan mülteciler için kamplar kuruldu, Angelina Jolie’ye gezdirilip “Türk hükümetinin cömertliği” ünlü oyuncunun ağzından dünya basınına taşındı. Ülkeye dönük mülteci akını, hükümetin bölgede liderlik iddiasını pekiştirecek bir propaganda aracı olarak kullanıldı. Ne var ki, savaş uzadıkça hükümetin pla..]]> Thu, 17 Jul 2014 00:09:21 +0400 Elmayla armudu karıştırmak https://www.evrensel.net/yazi/71736/elmayla-armudu-karistirmak https://www.evrensel.net/yazi/71736/elmayla-armudu-karistirmak? Önümüzdeki seçim takvimi malum. Cumhurbaşkanlığı seçimleri, ardından genel seçimler derken AKP iktidarı ülke siyasetinde hegemonyasını sağlamlaştırmak adına en kritik dönemeçten geçiyor. Böylesi bir süreçte yara almamak için ekonomik görünüm büyük önem taşıyor. Dolayısıyla uzun vadeli sonuçları her ne olursa olsun kısa vadede talebin canlı tutulması, ekonomide büyümenin desteklenmesi istihdamda dengenin korunması gerekiyor. Hükümetin kısa vadeli kaygıları Merkez Bankası ile aralık ayından bu yana süregelen faiz polemiğinin de başlıca nedenini oluşturuyor. Bu durumu geçtiğimiz haftalarda Erdoğan da “Vatandaşa hesabını onlar mı verecek şeklinde ?” özetlemişti. Geçtiğimiz haftalarda hükümetin de artan baskısıyla Merkez Bankası politika faizini 75 baz puan kadar aşağı çekerek 8.75 seviyesi..]]> Fri, 04 Jul 2014 10:24:39 +0400 Tatava yapmanın karşı konulmaz cazibesi https://www.evrensel.net/yazi/71615/tatava-yapmanin-karsi-konulmaz-cazibesi https://www.evrensel.net/yazi/71615/tatava-yapmanin-karsi-konulmaz-cazibesi? Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde CHP ve MHP’nin Erdoğan’ın karşına süreceği çatı adayı uzunca bir süredir AKP kurmayları başta olmak üzere kamuoyu tarafından merakla bekleniyordu. Ortaya atılan yüzlerce isme rağmen kimsenin “ben tahmin etmiştim” diyemeyeceği bir isim çıktı ortaya: Ekmeleddin İhsanoğlu. Süreç kamuoyundan öylesine iyi gizlendi ki bahis konusu futbolcu transferi olsa hiç kuşku yok transfer komitesi iyi iş çıkardı derdik cümlemiz. Ama siyasette durum farklı. Hele de, toplumsal uzlaşı gibi bir iddia ile yola çıkılıyorsa. Meclis içinde ve dışındaki siyasi partiler ve sivil toplum örgütleriyle sürdürülen “istişareler” sonucunda ana muhalefet partisi milletvekillerinin dahi ismini doğru telaffuz edemediği bir adayın belirlenmesi sürecin öyle pek de istişarelere dayalı yürütülmediğinin en açık ..]]> Thu, 19 Jun 2014 09:15:29 +0400 Faiz kavgası https://www.evrensel.net/yazi/71496/faiz-kavgasi https://www.evrensel.net/yazi/71496/faiz-kavgasi? Herhangi bir ülkede piyasalarda istikrarsızlık arttığında yöneticiler kamuoyu önüne çıkar, elinden geldiğince panik havasını giderecek açıklamalarla sert dalgalanmaların önüne geçmeye çabalar. Ülkemizde ise son bir yıldır tam tersi gerçekleşiyor. Başbakan konuştukça piyasalar dalgalanıyor, Türk lirası değer yitiriyor. Bir dönem hükümet yanlısı basın bir de “dolar lobisi” diye tutturmuştu ya. Sonra her nedense bir daha telaffuz edilmez oldu bu kavram. Hükümet tarafından servis edilen ile yetinmeyip işin peşini bırakmasaydılar kendilerini pek şaşırtacak bir fail ile karşılaşacaklardı besbelli. Geçtiğimiz aylarda Erdoğan, iktisadı iyi kötü bilenleri şaşırtan bir tespitle çıktı kamuoyunun karşısına. Faizlerin yükselmesinin enflasyonu arttıracağını, bu açıdan Merkez Bankasının yanlış yolda olduğunu belirtti. Buna karşılık Merkez ..]]> Thu, 05 Jun 2014 00:08:30 +0400 Erdoğan'ın vizyonu https://www.evrensel.net/yazi/71390/erdoganin-vizyonu https://www.evrensel.net/yazi/71390/erdoganin-vizyonu? Erdoğan’ın başdanışmanı Soma’da yaşanan işçi katliamının ertesinde “vahşi kapitalizm” Erdoğan’ı sevmiyor diye buyurmuş. Açıkçası işin o tarafını bilemeyeceğim ama Erdoğan pek boş gözükmüyor. Erdoğan’ın her aileye üç çocuk parolasıyla ortaya atıldığı günleri hatırlayalım. Katıldığı Yaşlılık Konseyi toplantısında nasıl temellendirmişti bu ısrarını? “Nüfusumuz ne kadar artarsa o kadar güçlü olacağız”. Hedef olarak gösterdiği ülkeler ucuz emeğe dayalı yüksek büyüme hızına kavuşan Çin ve Hindistan idi. Dahası, hedef olarak gösterdiği ülkelerdeki ortalama yaşam koşullarının Türkiye’den daha iyi olmadığını hatta pek çok açıdan daha kötü olduğunu vurgulamıştı. O konuşmayı hatırlayanlar için eminim Viktorya dönemi İngiltere’si ile yapılan karşılaştırmalar ço..]]> Thu, 22 May 2014 00:09:18 +0400 Enflasyonda hedef şimdiden saptı https://www.evrensel.net/yazi/71270/enflasyonda-hedef-simdiden-sapti https://www.evrensel.net/yazi/71270/enflasyonda-hedef-simdiden-sapti? Bu hafta içerisinde açıklanan enflasyon rakamları beklentilerin oldukça üzerinde çıktı. TÜFE’deki aylık artış yüzde 1.34’ü bulurken yıllık artış yüzde 9.38’e çıktı. Yİ-ÜFE ise aylık bazda yatay seyir izlemesine rağmen geçtiğimiz aylardaki sert hareket nedeniyle yıllık artış oranı yüzde 12.98 oldu. Açıklanan yüksek enflasyon rakamları mayıs ayında enflasyonun çift hanelere ulaşmasının oldukça güçlü bir olasılık olduğunu gösteriyor. Kısacası Merkez Bankasının hedefi şimdiden saptı. Yıl sonu enflasyon tahminini şimdiden 1 puan yukarı taşıyan Başçı, yeni hedefi yüzde 7.6 olarak revize etti. Artış eğiliminin en azından önümüzdeki mayıs ayında da süreceğini düşünürsek, enflasyon beklentisinin Başçı’nın açıkladığı yüzde 8.8’lik yukarı bandın üzerine çıkma ola..]]> Thu, 08 May 2014 07:14:42 +0400 Başçı'nın zor kararı https://www.evrensel.net/yazi/71157/bascinin-zor-karari https://www.evrensel.net/yazi/71157/bascinin-zor-karari? Bu yazının yayınlandığı tarihte Para Politikası Kurulu toplanarak bir süredir üzerinde çokça tartışılan faiz kararını açıklayacak. Ya yerel seçimler sonrası faiz indirimi konusunda baskısını arttıran Erdoğan’ın telkinine boyun eğecek ya da olabildiğince kendi çizdiği hatta yürümeye çabalayacak. Ülkede adalet mekanizması başta olmak üzere tüm kurumların bağımsızlığının sorgulandığı bir ortamda uluslararası sermaye çevrelerine pazarlanan merkez bankasının “bağımsızlık” imajının da makyajı dökülüyor kaçınılmaz olarak. Zamanında Eski Ekonomi Bakanı Çağlayan, Erdem Başçı’nın “hükümetin bir memuru” olduğunu ve “haddini bilmesi” gerektiğini ifade etmişti hatırlarsınız. O gün kimi bakanlar tarafından dahi yadırganan bu açıklama bugün hükümete yakın kamuoyunun ortak hissiyatını büy&..]]> Thu, 24 Apr 2014 00:07:14 +0400 Sıcak parayla gelen istikrar https://www.evrensel.net/yazi/71047/sicak-parayla-gelen-istikrar https://www.evrensel.net/yazi/71047/sicak-parayla-gelen-istikrar? Seçim sonuçları bir kez daha gösterdi ki siyasi iktidarın aldığı oy ile ekonominin gidişatı arasında sıkı bir ilişki var. 2009 yerel seçimleri ekonomik ülkede etkilerinin sert hissedildiği Mart ayında gerçekleştirilmişti. AKP’nin 2007 genel seçimlerinde yüzde 46.6 seviyesinde olan oy oranı yüzde 38.8 seviyesine geriledi. Hiç kuşku yok ki, seçimin zamanlaması AKP’nin oy oranındaki sert gerilemenin ardındaki temel etkenlerden biriydi. AKP’nin oy oranının yüzde 50’ye dayandığı (yüzde 49.8) 2011 genel seçimleri ise ülkeye dönük sıcak para girişlerinin en yoğun olduğu, ekonominin yüzde 8.9 büyüdüğü bir dönemde gerçekleşti. Ekonomiye dönük olumlu beklentilerin sürdüğü 2013 yılının bahar aylarında ise anketler AKP’nin oy oranının yüzde 52’lere kadar vardığını göstermekteydi. Sonras..]]> Thu, 10 Apr 2014 00:14:48 +0400 Seçimler yaklaşırken https://www.evrensel.net/yazi/70932/secimler-yaklasirken https://www.evrensel.net/yazi/70932/secimler-yaklasirken? Bu hafta ekonomi yazmayacağım. Çünkü önümüzdeki haftaya kadar başta hükümet olmak üzere hemen hiç kimsenin ekonomide olan bitenleri önemsediğini düşünmüyorum. Toplumun tabir yerindeyse ortadan ikiye bölündüğü ve hiç olmadığı kadar kutuplaştığı bir dönemden geçiyoruz. Berkin Elvan’ın ölümü ve sonrasında hükümet cephesinden gelen açıklamalarla sertleşen kutuplaşma seçimler yaklaştıkça şiddetini arttırıyor, sokaklardan okullara, iş yerlerine hatta evlere taşınıyor. İktidar partisinin seçmenleri ve muhalifleri arasındaki diyalog zemini gündelik hayatta dahi ortadan kalkıyor. Farklı televizyonları seyreden, farklı gazeteler okuyan, dolayısıyla farklı gerçekleri ve farklı doğruları olan iki toplum kesimi ortaya çıkıyor. Bu durum aslında Başbakanın Gezi olaylarının ilk günlerinden bu yana se..]]> Thu, 27 Mar 2014 00:09:15 +0400 Merkez dik duramadı! https://www.evrensel.net/yazi/70464/merkez-dik-duramadi https://www.evrensel.net/yazi/70464/merkez-dik-duramadi? Merkez Bankası nihayetinde bekleneni yaptı ve olağanüstü toplantıyla referans faiz oranlarında beklenenin de üzerinde bir artırıma gitti. Diğer bir deyişle “dik duramadı, faiz lobisine boyun eğdi. Başçı’nın önceki günkü konuşmasında hükümete verdiği mesajlar oldukça dikkat çekiciydi. Öncelikle haziran aylarından bu yana Başbakanın dilinden düşmeyen, olağan şüpheli “faiz lobisi” soruldu. Başçı lügatlerinde böyle bir kelime bulunmadığını, faizin kendileri için “vazgeçilmez bir araç” olduğunu ifade etti. Bugüne kadar sürdürülen faiz politikası hakkında hükümetin (Başbakanın) övgülerinin ise yurt dışında merkez bankasının bağımsızlığına dönük yanlış algılamalara neden olduğunu belirtti. Bu açıklamalar Başçı’nın bu noktadan sonra hükümetin ipiyle kuyuya inmek ..]]> Thu, 30 Jan 2014 00:16:40 +0400 Hırsızın hiç mi suçu yok? https://www.evrensel.net/yazi/70303/hirsizin-hic-mi-sucu-yok https://www.evrensel.net/yazi/70303/hirsizin-hic-mi-sucu-yok? Cumhuriyet tarihinin hiç kuşkusuz en büyük, en kapsamlı yolsuzluk operasyonu yaşandı son haftalarda. Ne var ki, daha çok yolsuzluğun kendisi değil bunu ortaya çıkaranların niyeti ve zamanlaması sorgulanıyor. 12 yıldır iktidarda bulunan AKP Hükümetinin halen daha devlet içerisindeki paralel yapılardan yakınması ve bu konuda sorumluluk almaktan kaçınması ise artık yadırganmaz oldu. Daha düne kadar yargıda Alevi yapılanmasından şikayetlenen ve temizliğe soyunan iktidarın bunca kadrolaşma sonrası paralel devlet ifadesini kullanması düşündürücü. Memur alımları ve atamalar doğrudan AKP İl Başkanlığına bağlansa dahi şikayetlerin sonu gelmeyecek, görünen o. AKP Hükümetinin toplumsal muhalefet karşısında sıkça başvurduğu mağdur edebiyatı öğretmenden kaçamak, arkadaşına tokadı basıp ondan önce ağlamaya başlayan sinir bozucu çocuklara benziyor. Her başarısız..]]> Sat, 11 Jan 2014 13:05:22 +0400 Başörtüsü tartışmasında gözden kaçanlar https://www.evrensel.net/yazi/69804/basortusu-tartismasinda-gozden-kacanlar https://www.evrensel.net/yazi/69804/basortusu-tartismasinda-gozden-kacanlar? Uzun yıllardır gündemi meşgul eden başörtüsü tartışmasında bireysel özgürlükler üzerinden geniş tabanlı bir konsensüs sağlandığı düşünülen bir dönemde Erdoğan ortaya öylesi bir bomba attı ki toplumu tekrar ortadan ikiye bölmeyi başardı. Bu zamanlamanın en büyük mağduru kuşkusuz başörtülü genç kadınlarımız. Onların özgürlükleri önündeki engellerin kaldırıldığı bir dönemde “diğerlerinin” yaşam alanlarının daraltılmaya çalışılması ilişkilerin normalleşmesini, bu kazanımları kalıcı kılacak bir toplumsal uzlaşıya varılmasını olanaksız kılıyor. Başörtüsünün yaşam alanı genişledikçe bireysel özgürlüklerin sınırlandırılacağına dönük inanç güç kazanıyor. Gezi olaylarından bu yana Erdoğan parti içindeki çatlak seslerle hesaplaşmayı ön plana koyarak ..]]> Thu, 14 Nov 2013 07:23:05 +0400 Obama'nın sağlık reformu ne getiriyor? https://www.evrensel.net/yazi/69527/obamanin-saglik-reformu-ne-getiriyor https://www.evrensel.net/yazi/69527/obamanin-saglik-reformu-ne-getiriyor? Haftalardır dünya piyasalarının gözü kulağı ABD’de. İktidardaki Demokratlar ile Kongrede çoğunluğu elinde bulunduran Cumhuriyetçiler arasındaki restleşmenin sonunun nereye varacağı bekleniyor. Hükümetin bütçe planının kongrede onaylanmaması ile baş gösteren anlaşmazlık kamu kurumlarının kapısına kilit vurulmasına kadar vardı. Anlaşmazlığın temelinde ise kamuoyunda Obamacare olarak bilinen sağlık reformu tasarısı yer alıyor. Piyasaları kaygılandıran esas nokta ise 17 Ekim tarihine kadar borç tavanının yükseltilmesi zorunluluğu. Bu konuda bir anlaşma sağlanamazsa ABD’nin temerrüde düşmesi kaçınılmaz hale gelecek. Sadece ABD değil dünya ekonomisini böylesine zora sokacak bir durumun gerçekleşmesine pek ihtimal verilmediği için bu durumun henüz piyasalar tarafından fiyatlanmadığını görüyoruz. ABD’de devletin kepenk indirmesi ilk ke..]]> Thu, 10 Oct 2013 18:23:36 +0400 Sıcak paraya bağımlılık piyasaları korkutuyor https://www.evrensel.net/yazi/67730/sicak-paraya-bagimlilik-piyasalari-korkutuyor https://www.evrensel.net/yazi/67730/sicak-paraya-bagimlilik-piyasalari-korkutuyor? Son aylarda Türkiye ekonomisinin uluslararası piyasalardan negatif yönlü ayrıştığını izliyoruz. Bunun başlıca iki nedeni var. İlki ABD Merkez Bankası Fed’in ekonomideki toparlanma ile birlikte varlık alımlarına son vereceği beklentisi. Bu durumda “gelişmekte olan piyasalara” dönük sıcak para girişlerinin yavaşlayacağı hatta çıkış yaşanacağı endişesi uzunca bir süredir dile getirilmekte. Türkiye’yi diğer gelişmekte olan ülkelerden ayıran ise cari açık oranın ve kısa vadeli dış borçların rezervlere oranı gibi göstergelerin yüksekliği. Geçtiğimiz hafta içerisinde The Economist dergisi tarafından yapılan bir haberde Fed’in parasal sıkılaştırma politikasının en sert vuracağı ülkelerin başında Türkiye’nin geldiği belirtilmekteydi. Ekonomideki dolar bolluğunun sona ermekte oluşu Türkiye gibi büyük oranda yabancı tasarruflar ile fonlanan ekonomileri..]]> Thu, 12 Sep 2013 16:58:31 +0400 Merkez Bankası Başkanı'nın açıklamaları ve dolar nereye? https://www.evrensel.net/yazi/66348/merkez-bankasi-baskaninin-aciklamalari-ve-dolar-nereye https://www.evrensel.net/yazi/66348/merkez-bankasi-baskaninin-aciklamalari-ve-dolar-nereye? Geçtiğimiz aylar içerisinde dolar musluğunun kısılmaya başlanması ile birlikte ekonomide yaşanacak sıkıntıları ve Merkez Bankasının önündeki alternatifleri ayrıntılı olarak tartışmıştık. Son gelişmeler bölgede esen savaş havasının da etkisiyle en olumsuz senaryonun gerçekleşme olasılığını güçlendiriyor. İçeride tasarruf haddi düşük, sermaye birikimi sınırlı olan ülkelerin yeni sabit sermaye yatırımlarını yurt dışı tasarrufları ülkelerine çekerek finanse etmeleri bir zorunluluktur. Bu nedenle gelişmiş kapitalist ekonomilerde faiz oranlarının gerilediği dönemler yabancı tasarruflara ihtiyaç duyan ülkeler açısından ülkeye sermaye çekmek ve büyük altyapı yatırımlarını gerçekleştirmek için önemli fırsatlar barındırır. Ne var ki ucuz para sonsuza kadar ülkeye akmaya devam etmez. Gelişmiş kapitalist ülkelerde faiz oranlarının tırmanması ..]]> Thu, 29 Aug 2013 13:19:16 +0400 Şimdi ne olacak? https://www.evrensel.net/yazi/61195/simdi-ne-olacak https://www.evrensel.net/yazi/61195/simdi-ne-olacak? Haftalardır neredeyse her dost sohbeti aynı soruyla açılıyor. Birşey olmaz diyen arkadaşa bir ayran söylenip susturuluyor. Diğerleri hararetli bir tartışmaya giriyor. Evde, vapurda, sahil kenarında, her yanda benzer bir tartışmaya rastlamak mümkün. Gezi eylemlerinin başlangıcından bu yana beş haftayı aşkın bir zaman geçti. Bu uzun süre zarfında form değiştirerek süregiden protestolar kitleselliğini ve dinamizmini korumayı büyük ölçüde başardı. Eylemlerin başlangıcında büyük ölçüde örgütsüz, son derece heterojen bir kitle hareketi ile karşı karşıya olduğumuzu belirtmiştik. Bu kitleleri birleştiren temel unsur hükümetin bireysel ve toplumsal özgürlüklere dönük saldırgan ve uzlaşmaz tavrına dönük tepkiydi. Ne var ki, bileşenlerin ayrılık noktaları da küçümsenmeyecek boyutta idi. Gezi eylemlerinin kitleselliğini sağlayan..]]> Thu, 04 Jul 2013 11:39:24 +0400 Korku imparatorluğunun çöküşü https://www.evrensel.net/yazi/58764/korku-imparatorlugunun-cokusu https://www.evrensel.net/yazi/58764/korku-imparatorlugunun-cokusu? Tarihi günlerden geçiyoruz. Hareketin sıcaklığı içerisinde belki işin boyutunu tam olarak anlamakta zorlanıyoruz ama cumhuriyet tarihinin en kitlesel isyanını yaşıyoruz. Nereden nereye... Daha geçtiğimiz hafta içerisinde hükümet gücünün zirvesinde gibi görünüyordu pek çoğumuza. Son aylarda İsrail’e özür dileten, IMF’ye borcunu kapatan, Ortadoğu’yu yeniden yapılandırma iddiasında bir iktidar portresi çiziliyordu medyada. Bu tabloya burun kıvıranlar, eleştirenler ise kıyıya köşeye sıkışmış bir avuç “marjinalden” fazlası değildi. Her şey çok çabuk değişti. Kim derdi ki, Gezi Parkı’nda ağaçların kesilmesiyle başlayan süreç böylesi kitlesel bir kalkışmaya yol açacak. Koyun kendinizi AKP’li bakanların, yöneticilerin yerine. Eğitim sisteminde 4+4+4 demişsiniz, sizden başka kimsenin aklı yatmamı..]]> Thu, 06 Jun 2013 11:33:41 +0400 Kredi notu artışının düşündürdükleri https://www.evrensel.net/yazi/57698/kredi-notu-artisinin-dusundurdukleri https://www.evrensel.net/yazi/57698/kredi-notu-artisinin-dusundurdukleri? Türkiye’nin kredi notunun yatırım yapılabilir seviyenin altında tutulması hükümetin başlıca rahatsızlıklarından biriydi uzunca bir zamandır. Hatta bir süre önce hükümet kendi kredi derecelendirme kuruluşunu kurabileceğine dair ilginç bir açıklama dahi yapmıştı. Geçtiğimiz aylarda Fitch tarafından yapılan not artırımı piyasalarda bir kıpırdanma yarattıysa da büyük fonların yatırım değerlendirmeleri açısından ikinci bir kuruluşun daha notunu revize etmesi önem taşımaktaydı. Nihayet Erdoğan’ın Washington ziyaretinin hemen sonrasında çok beklenen ikinci not artırımı da geldi ve Türkiye’nin kredi notu Moody’s tarafından yatırım yapılabilir seviyeye çekildi. Böylece ekonomik performansına sermaye çevreleri tarafından övgüler yağdırılan AKP Hükümeti muradına erdi. Dünyanın en büyük 17. ekonomisi Namibya, Kosta Rika, Kolombiya,..]]> Fri, 24 May 2013 10:42:06 +0400 1 Mayıs'ın ardından https://www.evrensel.net/yazi/56373/1-mayisin-ardindan https://www.evrensel.net/yazi/56373/1-mayisin-ardindan? 2 Mayıs sabahı gazetelerin ilk okuduğum bölümü genelde dünyadan 1 Mayıs manzaraları olur. Farklı ülkelerde öne çıkan sorunlara, işçi sınıfının örgütlülük düzeyine, toplumsal muhalefetin gücüne dair kabaca da olsa bir fikir vermesi açısından bu haberler benim açımdan ayrı bir önem taşır. Son 1 Mayıs’ta da dünyanın dört bir yanında işçi sınıfı kötü çalışma koşulları, düşük ücretler, sendikasızlaştırma ve hükümetlerin kemer sıkma politikalarına karşı meydanlara çıktı. İtalya, İspanya ve Yunanistan gibi yüksek kamu borçlarıyla boğuşan AB ülkelerindeki gösterilerin odağında uygulamadaki istikrar politikaları ve işsizlik vardı. İşsizliğin toplamda yüzde 27 genç nüfus arasında ise yüzde 60 gibi oldukça yüksek bir işsizlik oranına sahip Yunanistan’da ülke gene..]]> Thu, 09 May 2013 10:44:26 +0400 IMF'ye olan borcun kapanması ne anlama geliyor? https://www.evrensel.net/yazi/53896/imfye-olan-borcun-kapanmasi-ne-anlama-geliyor https://www.evrensel.net/yazi/53896/imfye-olan-borcun-kapanmasi-ne-anlama-geliyor? Bir süredir kamuoyunda Türkiye’nin IMF’ye olan borcunun kapatılması tartışılıyor. Dile kolay, 1947 yılında IMF’ye üye olan Türkiye 1961 yılından bu yana geçen 52 sene içerisinde imzalanan 19 stand-by anlaşması çerçevesinde toplamda 47 milyar dolara varan kredi kullandı. Özellikle Türkiye’nin yakın tarihi açısından IMF’nin ülke ekonomisinin ve elbette siyaset sahnesinin şekillenmesinde başlıca aktörlerden biri olduğuna hiç şüphe yok. Ülkenin ekonomik ve toplumsal dönüşümü açısından önemli kırılma dönemlerinde hep IMF’nin adı ön plana çıkıyor. 12 Eylül darbesi de IMF ile imzalanan stand-by anlaşması çerçevesinde açıklanan 24 Ocak kararlarının uygulamaya konulabilmesi açısından elzem bir toplum mühendisliği çalışmasıydı. Diğer borçlu ülkeler için de s..]]> Wed, 10 Apr 2013 10:24:09 +0400 Kıbrıs krizinin bilançosu https://www.evrensel.net/yazi/52679/kibris-krizinin-bilancosu https://www.evrensel.net/yazi/52679/kibris-krizinin-bilancosu? Avro Bölgesinde sular durulmak bilmiyor. Portekiz, İrlanda, Yunanistan ve İspanya’nın ardından Kıbrıs da uluslararası mali yardım için başvuran beşinci Avro ülkesi oldu. Daha önce kurtarma paketinden faydalanan bu ülkeler son dönemde kamuoyunda İngilizce baş harflerinden hareketle PIGS (domuzlar) olarak adlandırılmakta. Bu listeye henüz kurtarma paketi için başvuruda bulunmasa da bir diğer problemli ekonomi olan İtalya da zaman zaman dahil ediliyor. Borçlu ülkeleri Avro bölgesinin asalak ekonomileri olarak resmetmeye dönük, küçümseyici bu kısaltmanın Economist gibi “saygın” yayın organları tarafından dahi zaman zaman kullanıldığını belirtelim. Geçtiğimiz hafta paralarını çekmek amacıyla bankalar önünde uzun kuyruklar oluşturan mudilerin görüntüleriyle dünya ajanslarına yansıyan Kıbrıs’ta durum diğer borçlu ülkelerden n..]]> Thu, 28 Mar 2013 04:21:32 +0400 İngiltere'nin kredi notu neden düşürüldü? https://www.evrensel.net/yazi/50115/ingilterenin-kredi-notu-neden-dusuruldu https://www.evrensel.net/yazi/50115/ingilterenin-kredi-notu-neden-dusuruldu? Avrupa’da ekonomik kriz gündemi belirlemeye devam ediyor. Tünelin sonunda ışık ha göründü ha görünecek derken ajanslara düşen yeni bir haber ile ikinci dip tartışmaları tekrar hız kazanıyor. Son olarak Moody’s İngiltere’nin kredi notunu en üst AAA seviyesinden bir alt kademe olan AA1 seviyesine indirdi. Bu not değişikliği aslında pek de beklenmedik bir gelişme değil. Bundan yaklaşık bir yıl önce Moody’s kamu borçlarının yüksekliğine işaret ederek not indirimi uyarısında bulunmuştu. İngiltere’de kamu borç stokunun GSYİH’ye oranı ocak ayı sonu itibariyle yüzde 73.8 seviyesinde bulunuyor. 2000’li yılların başından 2008 yılına kadar yüzde 30-35 aralığında seyreden kamu borcu/GSYİH oranı 2008 kasım ayında finansal krizin patlak vermesi ile birlikte hızla yükselmiş ve 2009 yılının sonlarında yüzde 50 seviyesine tırmanmıştı. Kriz sonrasında bankacılık kesimine ak..]]> Wed, 27 Feb 2013 11:12:32 +0400 Cari açık sorunu https://www.evrensel.net/yazi/48940/cari-acik-sorunu https://www.evrensel.net/yazi/48940/cari-acik-sorunu? Moodys’in Türkiye’nin kredi notunu kısa vadede değiştirmeyeceği şeklindeki açıklamasını geçtiğimiz yazıda değerlendirmiştik. Birkaç aydır süregelen not artırımı beklentisini boşa çıkaran bu açıklama sonrasında İMKB’de sert bir düzeltme yaşandı. Yabancı fonlarının ülkeye hücum edeceği beklentisi de bir başka bahara kaldı. Türkiye’nin cari açığı ekonominin yumuşak karnı olarak tüm kredi derecelendirme kuruluşları tarafından ön plana çıkarılıyor. Uluslararası bir çerçeveden baktığımızda cari açığın GSYİH’ye oranının son derece yüksek olduğu göze çarpmakta. Genel olarak literatürde yüzde 5’in üzerinde bir cari açık oranı riskli ve sürdürülemez kabul edilir. Türkiye ekonomisi 2005’den bu yana sadece krizin en şiddetli seyrettiği 2009 yılı istisna olmak üzere sürekli yü..]]> Wed, 13 Feb 2013 10:09:53 +0400 Piyasalarda bahar havası sürecek mi? https://www.evrensel.net/yazi/47737/piyasalarda-bahar-havasi-surecek-mi https://www.evrensel.net/yazi/47737/piyasalarda-bahar-havasi-surecek-mi? Son aylarda uluslararası piyasalarda iyimser bir hava esiyor. Pek çok ülkede borsalar tarihi zirvelerinde. Son üç senedir sıkça gündeme gelen ikinci dip tartışmaları bu aralar dinmiş gibi. ABD’de Obama 4 yıl önce görevi devraldığında Dow Jones endeksi 7500 seviyesinin altında idi. İkinci ve son başkanlık dönemine başladığı bugünlerde ise 14000 seviyesini zorluyor. Pek çok şirketin piyasa değeri o günden bu yana ikiye katlanmış durumda.Ne var ki iş bu kadarla bitmiyor. Reel ekonomiye döndüğümüzde tablo bulanıyor. 4 yıllık süre zarfında işsizlik yüzde 7.3’den 7.8’e yükseldi. Kamu borç yükünün GSYİH’ya oranı ise yüzde 44.8’den yüzde 73.3’e tırmandı. Dünya ekonomisinin yumuşak karnı Avrupa’da durum ABD’ye göre daha karışık. Alman DAX endeksi Avro bölgesinin karşılaştığı tüm olumsuzluklara ..]]> Wed, 30 Jan 2013 11:58:11 +0400 Üç büyüklerin taraftar profili: Yanılgılar, gerçekler https://www.evrensel.net/yazi/46564/uc-buyuklerin-taraftar-profili-yanilgilar-gercekler https://www.evrensel.net/yazi/46564/uc-buyuklerin-taraftar-profili-yanilgilar-gercekler? Ülkemizde toplumun kuşkusuz en büyük tutkusu futbol. Taraftar grupları arası rekabet kimi zaman bireysel ilişkiler üzerinde dahi belirleyici rol oynayabiliyor, bireylerin sosyal çevre tercihlerini şekillendirebiliyor. Dört büyük takımın arasındaki kıyasıya rekabet çoğu zaman ülke gündeminin en ön sıralarına kadar taşınabiliyor. Özellikle Galatasaray Fenerbahçe derbileri öncesi deyim yerindeyse hayat duruyor. Avrupa ve Latin Amerika ülkerinde de benzer örneklere rastlamak mümkün. Celtic-Rangers, Barcelona- R.Madrid, Roma-Lazio, Olympiakos-Panathinaikos, Boca Juniors-River Plate ve daha niceleri... Bu rekabetlerin pek çoğunun arka planında taraftar grupları arasındaki sosyo-ekonomik, politik veya mezhepsel ayrışmalarının rolü göze çarpıyor. Peki ya bizde? Bizde de gelişi güzel yapılan genellemeler mevcuttur her daim. Örneğin, Fenerbahçe, Beşiktaş ..]]> Wed, 16 Jan 2013 10:42:36 +0400 ODTÜ'nün ileri demokrasiyle imtihanı https://www.evrensel.net/yazi/45364/odtunun-ileri-demokrasiyle-imtihani https://www.evrensel.net/yazi/45364/odtunun-ileri-demokrasiyle-imtihani? Her şey Erdoğan’ın bir koruma ordusu eşliğinde yaptığı ODTÜ çıkarması ile başladı. Protestocu öğrencilere yönelik polis saldırısı önce öğretim üyeleri sonra ODTÜ rektörü tarafından eleştirildi. Bu duruma içerleyen Başbakan tartışmaya taraf olmakta gecikmedi. Ve sonrasından eşi benzeri zor görülür bir süreç yaşandı. Sanki düğmeye basılmışçasına Türkiye’nin dört bir yanındaki üniversitelerin rektörlerinden ODTÜ rektörüne tepki ve Başbakan’a destek açıklamaları yağdı. Rektörlerin açıklamaları genelde tek elden çıkmış kadar benzer olmakla birlikte kimileri hızını alamamış, fırsat bu fırsat deyip Başbakan’a övgüler dizmeye girişmişti. Açıklamaların paralel içerikleri ve eş zamanlı olması kamuoyunda sürecin hükümetin tarafından koordine edildiği kanaatini yaygınlaştırdı. P..]]> Wed, 02 Jan 2013 14:30:37 +0400 ABD mali uçuruma yuvarlanır mı? https://www.evrensel.net/yazi/44109/abd-mali-ucuruma-yuvarlanir-mi https://www.evrensel.net/yazi/44109/abd-mali-ucuruma-yuvarlanir-mi? Son haftalarda dünya piyasaları gözlerini ABD’ye çevirdi “mali uçurum” tartışmalarının sonuçlanmasını bekliyor. İlk olarak FED başkanı Bernanke tarafından kullanılan bu tabir hızla ekonomik çevrelerin dışına taşarak popüler kültüre taşındı, şarkı sözlerinde dahi kendine yer bulmayı başardı. Peki nedir bu mali uçurum? Dilerseniz meseleyi kısaca özetleyerek başlayalım. Mali uçurum deyimi iktidardaki Demokratlar ve temsilciler meclisinde çoğunluğu elinde bulunduran Cumhuriyetçiler arasında yeni bir anlaşmaya varılmadığı takdirde yıl başı itibariyle otomatikman devreye girecek bütçe kesintileri ve vergi artışlarının sonucunda ortaya çıkacak tabloyu ifade etmek için kullanılıyor. Eğer siyasi partiler hiçbir şekilde uzlaşamazsa 2013 yılında ABD ekonomisinin yüzde 5 oranında daralması öngörülüyor. Bu durum elbette dünyanın..]]> Thu, 20 Dec 2012 13:26:54 +0400 Kriz sonrasında gelir eşitsizliği tırmanıyor https://www.evrensel.net/yazi/42942/kriz-sonrasinda-gelir-esitsizligi-tirmaniyor https://www.evrensel.net/yazi/42942/kriz-sonrasinda-gelir-esitsizligi-tirmaniyor? 2008 krizi sonrasında birçok iktisatçı bozuk gelir dağılımının sistemi istikrarsızlaştırdığına dikkat çekmişti. Bu dönemde özellikle Keynesyen iktisatçıların sıkça dile getirdiği yeni bir “New Deal” beklentisi kapitalizmi rayına oturtmanın yegane yolu olarak gösterilmişti. Bu beklentiler Obama’ya da yeni bir misyon yüklemiş, değişim sloganının içini doldurmuştu. Aradan geçen 4 yıllık sürede bu yöndeki beklentiler sadece karşılıksız kalmadı, gelir uçurumu daha da derinleşti. Birbiri ardına açıklanan kurtarma paketleri ile piyasaya para pompalanırken finans kesimi kısa sürede toparlandı, kredi piyasasındaki daralmanın önü alındı. Kriz süresince çok tartışılan CEO maaşları eski seviyelere ulaştı, finans kesimine dönük regülasyon tartışmaları ise rafa kalktı. Emlak ve diğer varlık fiyatlarındaki toplarlanma karşısında işçi ücr..]]> Thu, 06 Dec 2012 11:18:17 +0400 Obama neden kazandı? https://www.evrensel.net/yazi/40857/obama-neden-kazandi https://www.evrensel.net/yazi/40857/obama-neden-kazandi? ABD ekonomisi son dönemde tarihinin en uzun durgunluklarından birini yaşıyor. Dahası tünelin sonunda henüz ışık görünmüyor. Ülkenin içinde bulunduğu mali darboğaz her geçen gün daha da büyüyor. İşsizlik oranı yüzde 8 gibi ABD için oldukça yüksek sayılabilecek bir seviyede. Toplam kamu borç stoku 16 trilyon doları aşmış durumda, bütçe açığı ise 1 trilyon doların üzerinde (GSYİH’nın yüzde 8.7’si) seyrediyor. Bir de son günlerde çokça tartışılan “mali uçurum” meselesi var. Eğer kongredeki Cumhuriyetçiler ve Demokratlar arasında yeni bir anlaşma sağlanamazsa yıl sonu itibariyle vergi indirimleri sona erecek . Kamu harcamalarında ise önemli kesintiler yaşanacak. Ülke ekonomisinde sert bir daralmaya neden olabileceği tartışılan bu durum ABD kamuoyunda mali uçurum olarak adlandırılıyor. Obama daha..]]> Wed, 14 Nov 2012 15:02:26 +0400 Landsburg'un kuyusu https://www.evrensel.net/yazi/39569/landsburgun-kuyusu https://www.evrensel.net/yazi/39569/landsburgun-kuyusu? ABD seçimleri yaklaşırken seçim gündeminin merkezinde vergi sistemine dönük tartışmalar yer alıyor. Ülkenin bütçe açığının rekor seviyelere ulaştığı bir dönemde kamu harcamalarının finansmanının sonsuza değin borçlanarak ya da para basarak sürdürülemeyeceği aşikar. Kamu gelirlerinin arttırılabilmesi için Demokratlar yüksek gelir sahiplerine dönük artan oranlı vergilerin uygulanmasını savunuyorlar. Cumhuriyetçiler ise vergilerin sınırlandırılmasını savunmakla kalmayıp, daha fazla gelir sahibi olanların daha yüksek oranlarda vergi ödemesinin bir adaletsizlik olduğuna vurgu yapıyorlar. Zenginlerin artan oranda vergilendirilmesinin sermaye birikimini ve büyümeyi sınırladığını dolayısıyla da vergi gelirlerinin potansiyelinin gerisinde kaldığını belirtiyorlar. Son döneminin popüler ekonomi yazarlarından Steven Landsburg siyasetten, gündelik yaşama g..]]> Thu, 01 Nov 2012 01:51:44 +0400 Akademik özgürlükler ve YÖK yasa tasarısı https://www.evrensel.net/yazi/38121/akademik-ozgurlukler-ve-yok-yasa-tasarisi https://www.evrensel.net/yazi/38121/akademik-ozgurlukler-ve-yok-yasa-tasarisi? Ne zaman akademik özgürlüklerden bahis açılsa Edward Said’ın o meşhur fotoğrafı gelir aklıma. Amerikan akademisinin o koca çınarı üstünde bir ceket, kafasında beyzbol şapkası elindeki taşı çocukça bir heyecanla fırlatmaktadır İsrail sınırına. Robert Fisk’in Filistinlilerin en güçlü sesi olarak tanımladığı Said yaşamı boyunca Amerikan akademisinin en çok tartışılan isimlerinen biri oldu. Özellikle ömrünün son döneminde Yahudi derneklerinin karşı propogandası yoğunlaşmış, katıldığı hemen hemen her tartışma Arap ve Yahudi izleyiciler arasında sözlü kapışmalara sahne olur hale gelmişti. Lübnan’da İsrail tarafına taş atarken çektirdiği fotoğrafı ise bardağı taşıran son damla olmuştu birçokları için. Fotoğrafı terörist bir eylemin delili olarak gören Yahudi dernekleri hiç vakit kaybetmeden büyük bir kampanya ba..]]> Sat, 13 Oct 2012 10:03:56 +0400 ABD’de seçim senaryoları https://www.evrensel.net/yazi/37273/abdde-secim-senaryolari https://www.evrensel.net/yazi/37273/abdde-secim-senaryolari? ABD başkanlık seçimlerine bir ay kadar bir süre kala dünyanın gözü birbiri ardına açıklanan seçim anketlerine çevrilmiş durumda. Geçtiğimiz aylarda açıklanan anket sonuçları Obama ve Cumhuriyetçi rakibi Romney arasındaki yarışın oldukça çekişmeli geçeceğinin altını çizmekteydi. Son günlerdeki anketler ise Obama’nın giderek farkı açmaya başladığını özellikle geçtiğimiz seçimlerde anahtar rol oynayan eyaletlerde belirgin bir üstünlük elde ettiğini vurgulamakta. Bilindiği gibi ABD’de başkan doğrudan seçmenler tarafından değil, seçmenler tarafından verilen oylar doğrultusunda siyasi partilerce belirlenen 538 üyeli bir seçici kurul tarafından seçiliyor. Her eyaletin seçiciler kuruluna göndereceği üye sayısı ise nüfusuna orantılı olarak belirleniyor. Örneğin 37 milyonu aş..]]> Sun, 30 Sep 2012 11:25:45 +0400 Ekonomik durgunluğa bilindik tedavi: Parasal genişleme https://www.evrensel.net/yazi/36314/ekonomik-durgunluga-bilindik-tedavi-parasal-genisleme https://www.evrensel.net/yazi/36314/ekonomik-durgunluga-bilindik-tedavi-parasal-genisleme? Hafta içerisinde dünya finans piyasalarının gözü kulağı FED başkanı Bernanke’nin yapacağı basın toplantısındaydı. Bernanke finans çevrelerinin beklentisini büyük oranda karşıladı ve FED’in üçüncü parasal genişleme politikasını (QE3) açıkladı. ABD seçime giderken, Obama ve Bernanke’nin kaderleri birbirine bu denli sıkıca bağlıyken FED’in farklı bir tutum alması da beklenemezdi. Her ne kadar Bernanke basın toplantısında siyasi gündemin FED politikaları üzerinde etkisi olmadığını belirtse de, bu açıklama giderek içi boşalan “merkez bankası bağımsızlığı” söylemine şekilsel bir bağlılığın ötesinde bir anlam taşımamaktaydı. QE3 doğrultusunda FED önümüzdeki 1 yıl boyunca aylık 40 milyar dolar tutarında mortgage tahvili alımı yapacak. Ekonomik göstergelerde toparlanma görülmezse devlet tahvili alımına dönük ben..]]> Sat, 15 Sep 2012 11:11:47 +0400 Avro bölgesinde ayrılık senaryoları https://www.evrensel.net/yazi/34708/avro-bolgesinde-ayrilik-senaryolari https://www.evrensel.net/yazi/34708/avro-bolgesinde-ayrilik-senaryolari? Son iki yıldır dünya finans piyasaları çok sert bir şekilde dalgalanıyor. Akşam kriz kapıda söylemleri ile kapanan piyasalar ertesi gün gelen bir açıklama sonrasında son derece iyimser bir havaya bürünebiliyor. Saatler içerisinde milyarlarca doların el değiştirdiği, yok olduğu ya da yoktan var edildiği bir ortamda piyasaların yönünü belirleyen etkenlerin başında ise Avrupa ekonomisine dönük haberler, açıklamalar geliyor. Temmuz ayının sonlarında Mario Draghi’nin avroyu kurtarmak için ne gerekiyorsa yaparız şeklindeki açıklaması piyasaları olumlu bir beklenti içerisine sokmuştu. Ne var ki Draghi verdiği sözün altını dolduramadı. Sonrasında Avrupa Merkez Bankasından (AMB) beklenen faiz indirim kararının gelmemesi ve borçlu ülkelere dönük güven bunalımını hafifleterek risk primlerini düşürecek somut bir adımın atılmaması endişeleri canlan..]]> Sat, 18 Aug 2012 10:14:52 +0400 LIBOR skandalı ve öğrettikleri https://www.evrensel.net/yazi/33006/libor-skandali-ve-ogrettikleri https://www.evrensel.net/yazi/33006/libor-skandali-ve-ogrettikleri? 2007 yılının sonbaharından bu yana dünya ekonomisi finans devlerinin birbiri ardına patlayan skandallarıyla çalkalanıyor. Geçtiğimiz yıl Wall Street protestolarıyla ABD’de toplumsal muhalefetin odağına yerleşen finans sektörünün önde gelen isimleri bu kez LIBOR’un belirlenmesinde manipülasyon yapıldığı iddialarıyla karşı karşıya. Geçtiğimiz günlerde ünlü Barclays’e verilen 290 milyon poundluk ceza ve kamuoyunda yükselen tepki sonrasında İngiliz bankalarının en fazla kazananan CEO’su olarak da bilinen Bob Diamond görevinden istifa etmek durumunda kalmıştı. Ama iş burada kalmadı. Soruşturmanın 2008 yılında LIBOR’un belirlenmesinde rol oynayan diğer 15 uluslararası bankayı da kapsayacak şekilde genişletilmesi kararlaştırldı. LIBOR kısaca Londra’da bankalararası piyasada bankaların borç verme işlemlerinde uygulanan kısa vadeli faiz oranı olarak tanımlanabilir. 10 farklı p..]]> Sat, 21 Jul 2012 10:27:55 +0400 AKP’nin eğitimde dönüşüm hamlesi https://www.evrensel.net/yazi/32256/akpnin-egitimde-donusum-hamlesi https://www.evrensel.net/yazi/32256/akpnin-egitimde-donusum-hamlesi? Ülkemizde her önemli dönüşüm sürecinde iktidarların ilk el attıkları yer eğitim sistemi olagelmiştir. 12 Eylül ile birlikte eğitim müfredatı “milli çıkarlar” gözetilerek baştan aşağı yapılandırılıp üniversitelerin başına YÖK musallat edilmişti. O gün bugündür birçok iktidar YÖK’ü eleştirse de üniversiteler üzerine bu kadar işlevsel bir kontrol mekanizmasını terk etmeye kimsenin gönlü razı olmadı. Bugün gelinen noktada ülkenin en antidemokratik kurumlarının başında belki de üniversitelerimiz geliyor. Öğretim üyeleri kendi dekanını ve rektörünü seçme hakkından mahrum bırakılıyor. Gerçekleştirilen rektör seçimleri YÖK ve Cumhurbaşkanının eleğinden geçerek sembolik bir niteliğe kavuşuyor. Üniversite bileşenlerinin iradesinin yönetimi şekillendirmesi imkansız hale geliyor. ..]]> Sat, 07 Jul 2012 10:33:32 +0400 Haşlanan kurbağa sendromu https://www.evrensel.net/yazi/31445/haslanan-kurbaga-sendromu https://www.evrensel.net/yazi/31445/haslanan-kurbaga-sendromu? Derler ya, alışır insan. Alışıyor gerçekten. İyiye de kötüye de. Üniversite sınavında yıllardır hayalini kurduğu okulu kazanan bir öğrenciyi düşünün. Sınav sonuçları açıklandığı anda tüm dünya onundur. Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak diye düşünür, sonunda rahata erecek, hayallerindeki okula kavuşacaktır. Çok değil bir yıl kadar sonra ise aynı öğrenci final sınavları için ter dökerken şimdiden üniversitenin bitmesi için gün saymaya başlamıştır. Şu okul bir bitse, artık hiçbir şey eskisi gibi olamayacak diye düşünür. Başladığı noktaya geri dönmüştür. Bireylerin gelir seviyesi ile mutluluk seviyesi arasındaki ilişkiyi ölçmeye çalışan akademik çalışmalarda iki değişken arasında eş yönlü bir korelasyonun tespit edilemediğini görülüyor. Easterlin paradoksu olarak da adla..]]> Sat, 23 Jun 2012 10:02:10 +0400 Yunanistan avrodan çıkarsa… https://www.evrensel.net/yazi/29725/yunanistan-avrodan-cikarsa https://www.evrensel.net/yazi/29725/yunanistan-avrodan-cikarsa? Yunanistan’da yaşanan gelişmeler ve siyasi çözümsüzlük dünya ekonomisine yön vermeye devam ediyor. Koalisyon çabalarının sonuçsuz kalmasından bu yana tüm dünyanın gözü gelecek ay içerisinde yapılacak olan yeni seçimlere çevrildi. Birbiri ardına yayınlanan seçim anketleri merakla izleniyor, bulgular finans piyasaları tarafından hızla fiyatlanıyor. Anketlerin küresel piyasalarda sert dalgalanmalar yaratacak kadar önem taşıdığı bir ortamda elbette anket sonuçlarının da kuşkuyla karşılanması gerekiyor. Yapılan anketlerde kemer sıkma politikalarına karşıt duruşuyla ön plana çıkan “sol” koalisyon SYRIZA’nın oyunun yüzde 20 ila 30 gibi geniş bir aralıkta dalgalanması da kuşkuları besliyor. Her ne olursa olsun tüm anketler son seçimden bu yana SYRIZA’nın oyunu arttırdığını ortaya koyuyor. Oyunu arttırmış gibi gör&uu..]]> Sat, 26 May 2012 11:10:42 +0400 Avrupa’da faturayı bu kez emekçiler kesti https://www.evrensel.net/yazi/28854/avrupada-faturayi-bu-kez-emekciler-kesti https://www.evrensel.net/yazi/28854/avrupada-faturayi-bu-kez-emekciler-kesti? Geçtiğimiz hafta sonu Fransa ve Yunanistan’da yapılan seçimler sürpriz sayılamayacak sonuçlara rağmen dünya piyasalarında avronun geleceğine dönük endişeyi arttırdı. Ocak ayının ilk yarısından bu yana ilk kez avro, dolar karşısında 1.30 seviyesinin altına geriledi. Özellikle Yunanistan’da hükümet oluşturma çabaları önümüzdeki haftalarda da gündemi fazlasıyla işgal edeceğe benziyor. Her iki ülkede de kriz sonrası devreye sokulan istikrar politikalarına dönük tepkinin seçim sonuçları üzerinde belirleyici rol oynadığı kuşkusuz. Fransız seçmenler arasında yapılan anketler gelir seviyesi geriledikçe Hollande’ın aldığı oy oranının arttığını ortaya koyuyor. Yine işçi ve memurların yüzde 60’ı Hollande lehine oy kullanırken, işverenlerin ise yüzde 70 gibi önemli bir kısmı Sarkozy’i tercih etmiş. Kısacası sosyal de..]]> Sat, 12 May 2012 08:53:24 +0400 Statü arayışı ve toplumsal sonuçları https://www.evrensel.net/yazi/28043/statu-arayisi-ve-toplumsal-sonuclari https://www.evrensel.net/yazi/28043/statu-arayisi-ve-toplumsal-sonuclari? Bir an için lise yıllarınızı hatırlayın. Karneyi aldığınızda gördüğünüz kırık notların yarattığı hayal kırıklığı, her ne kadar çalışma yine son günlere kalsa da bütünleme azabıyla geçecek bir yaz tatili düşüncesi… Ve karnenin ilk şokunu atlattıktan sonra gösterdiğiniz reaksiyon. Acaba diğerleri ne yaptı kaygısı ve yakın arkadaşlarınızdan bir ya da birkaçının daha sizinle aynı kaderi paylaşmasının verdiği gönül rahatlığı. Halbuki durumuzda değişen bir şey yoktur, kırık not karnede durmaktadır ve yaz tatilinizin içine limon sıkılmıştır. Ana akım iktisat teorisi bireyleri toplumdan soyutlanmış kar-fayda maksimizasyonu peşindeki varlıklar olarak ele alır. Oysaki bireyler çoğu zaman kendi mutlak durumlarındaki değişimin ötesinde toplum içerisindeki göreli durumlarındaki değişimi de önemsemektedir. Hatta kimi durumlarda bireyin toplum içerisindeki gö..]]> Mon, 30 Apr 2012 07:04:33 +0400 12 Eylül’ü yargılamak https://www.evrensel.net/yazi/27058/12-eylulu-yargilamak https://www.evrensel.net/yazi/27058/12-eylulu-yargilamak? Toplumsal yaşamımızda birçok açıdan köklü bir dönüşümün mihenk taşı sayılan 12 Eylül askeri darbesi nihayet yargıya taşındı. İktidar partisinin bu girişimi yakın geçmişe kadar darbeyle pek sorunu bulunmayan (En azından öyle olduğu düşünülen) hükümete yakın çevreler tarafından büyük heyecanla karşılandı. Darbenin başlıca mağdurları ve asli hedefi olan devrimci kamuoyundan ve işçi sınıfı örgütlerinden ise aynı ilgiyi görmedi. Avuçları patlarcasına alkışlayanlar hızını alamadı, sahnelenen tiyatroyu kenardan izlemeyi tercih edenlerden hesap sordular. Öyle ya, madem ki Türkiye darbelerle, darbecilerle hesaplaşıyordu kendine demokrat diyenlerin yaşananlara kayıtsız kalması nasıl açıklanabilirdi, bunca zaman 12 Eylül ile hesaplaşacağız diyenler neden hükümete destek vermediler? Bu sorunun cevabını verebilmek için öncel..]]> Sat, 14 Apr 2012 08:52:46 +0400 Futbolda Thatcher modeli tartışmaları https://www.evrensel.net/yazi/26184/futbolda-thatcher-modeli-tartismalari https://www.evrensel.net/yazi/26184/futbolda-thatcher-modeli-tartismalari? Başbakan sonunda uzunca bir süredir kamuoyunu meşgul eden futboldaki çözümsüzlüğe de el attı. Nerede kaldı futbolun özerkliği derseniz, demokrasinin ileri safhalarında oluyor böyle şeyler. Öğretmenleri döverek eğitim “reformu” yapılan bir siyasi iklimde bunu sorgulamak hiç kuşkusuz abesle iştigal olacaktır. Her neyse, dönelim başbakanın çözüm önerisine. Erdoğan Platini ile yaptığı görüşmede Thatcher döneminde İngiltere’nin 5 yıl boyunca Avrupa kupalarından men edilmesini örnek vererek benzer bir uygulamanın bizde de gerçekleştirilebileceğini dile getirmiş. Öneri, çiçeği burnunda TFF başkanı Demirören’den de destek buldu. Şikeyle suçlanan takımları cezalandırmak, küme düşürmektense Thatcher’ın yaptığı gibi takımlarımızı 4-5 yıl süreliğine Avrupa kupalarından çekelim sonrasında tıpkı İngil..]]> Sat, 31 Mar 2012 10:53:47 +0400 Beterin beteri var mı sahiden? https://www.evrensel.net/yazi/25248/beterin-beteri-var-mi-sahiden https://www.evrensel.net/yazi/25248/beterin-beteri-var-mi-sahiden? Ana akım medyadaki muhalif seslerin de birbiri ardına susturulmasıyla birlikte basınımızda memleketin genel hal ve gidişatına dair üç aşağı beş yukarı bir kanaat birliği oluşmaya başladı. Dünyanın hayranlıkla izlediği, birçoklarının gıpta ettiği bir Türkiye diskuru sarıverdi her bir yanımızı. Ne var ki, yurttan sesler korosunun sesini kısıp, dışarıya kulak verdiğimizde çizilen bu pembe tablo da kararıveriyor. Fırsat buldukça Türkiye’nin sosyoekonomik göstergelerini karşılaştırmalı olarak sunan uluslararası çalışmalara bu köşede yer vermeye çalışıyoruz.Bu çalışmalardan biri de OECD tarafından yayınlanan Daha İyi Yaşam Endeksi. Endeks ülkemizdeki yaşam standartlarının OECD üyesi diğer 33 ülke ile karşılaştırılması açısından çarpıcı bir tablo ortaya koyuyor. Dilerseniz Türkiye’nin sıralamanın en dibinde yer aldığı genel endeksin ön plana çıkan altbaşl..]]> Sat, 17 Mar 2012 10:37:52 +0400 Erdoğan kuşatma altında mı? https://www.evrensel.net/yazi/24321/erdogan-kusatma-altinda-mi https://www.evrensel.net/yazi/24321/erdogan-kusatma-altinda-mi? Cengiz Çandar, Taksim’deki ‘Hocalı Katliamı’ protestosunun ‘Başbakan Erdoğan’ı kuşatma hamlesi’ olduğunu söylüyor. Bu hamlenin arkasındaki güçleri ise; ‘AKP’nin yıllarca mücadele ettiği’, nefret söylemine yaslanan milliyetçi-şiddet yanlısı odaklar olarak tarif ediyor. Uludere’de köylülerin bombalanması ve MİT Müsteşarı Fidan ve arkadaşlarının ‘KCK soruşturması’ kapsamında özel yetkili savcı tarafından ifadeye çağrılması, kimi liberal çevreler tarafından ‘müzakereci-demokrat’ Erdoğan’a karşı ‘mücadeleci-şiddet yanlısı’ çevrelerin bir tertibi olarak değerlendirildi. Hatta Ali Bayramoğlu, Erdoğan’ın MİT Müsteşarı Hakan Fidan’a karşı yapılan hamleye izin vermeyerek başını ‘cemaat’in (Fetullah Gülen’in) çektiği bu ‘mücadeleci’; K&u..]]> Sun, 04 Mar 2012 10:47:42 +0400 ABD başkanlık seçimleri yaklaşırken https://www.evrensel.net/yazi/24320/abd-baskanlik-secimleri-yaklasirken https://www.evrensel.net/yazi/24320/abd-baskanlik-secimleri-yaklasirken? ABD’de başkanlık seçimleri yaklaşırken, yavaş yavaş Cumhuriyetçi partinin muhtemel adayı da netleşmeye başlıyor. Geçtiğimiz seçimde Demokratların ön plana çıkan iki adayı da kimlikleri itibariyle Amerikan siyasetinde bir ilk yaşanabileceğini gösteriyordu. Clinton seçilmesi durumunda ilk kadın başkan, Obama ise ilk siyah başkan olacaktı. Obama’nın seçim zaferiyle birlikte Hollywood senaryolarında dahi gerçekten abartılı bulunan siyahi ABD Başkanı senaryosu gerçeğe dönüştü. Obama’nın başkanlık koltuğuna oturmasıyla artık bir tabu yıkılmıştı. Aslına bakılırsa tam da zamanıydı. Uluslararası kamuoyunda ABD karşıtlığının zirveye ulaştığı bir dönemde Afrika kökenli, Müslüman bir babanın oğlu olan Obama’nın başkanlık zaferi ABD diplomasisi açısından başarılı bir “halkla ilişkiler” çalışması oldu. Başkanlığın el değiştirmesinden 100 g&uu..]]> Sun, 04 Mar 2012 10:46:47 +0400 Artık yeter mi? https://www.evrensel.net/yazi/22468/artik-yeter-mi https://www.evrensel.net/yazi/22468/artik-yeter-mi? Geçtiğimiz hafta içerisinde ekonominin nabzını tutan iki önemli istatistik yayınlandı. İlki dış ticaret dengesi. Son bir yıldır Türkiye ekonomisinin kırılganlığını vurgulayan tüm uluslararası raporlar cari açık sorununu öne çıkarıyor. Ülkenin döviz cinsi kredi notunun yatırım yapılabilir seviyeye çekilmemesinin ardındaki başlıca neden olarak da bu gösterilmekteydi. Aralık ayı dış ticaret istatistikleri aynı zamanda dolar kurundaki yükselişin etkilerinin görülmesi açısından da önem taşımaktaydı. Yıl sonu rakamlarına göre 2011 yılı içerisinde Türkiye’nin dış ticaret açığı yüzde 47.7 artarak 106 milyar dolara ulaştı. Bu rakam aynı zamanda ülke tarihinde görülmüş en büyük dış ticaret açığı olması açısından da önem taşıyor. Aralık ayı bazında bakıldığında kurdaki yukarı yönlü hareketin dış ticaret deng..]]> Sat, 04 Feb 2012 09:31:08 +0400 S&P’nin not indirimleri ve ötesi https://www.evrensel.net/yazi/21661/spnin-not-indirimleri-ve-otesi https://www.evrensel.net/yazi/21661/spnin-not-indirimleri-ve-otesi? Avrupa ülkelerinin kredi notunun düşürülmesi uzunca bir süredir beklenmekteydi. Bu beklentiler geçtiğimiz günlerde cevap buldu. Standard and Poors (S&P) aralarında Fransa, İtalya, İspanya, Portekiz ve Avusturya’nın da bulunduğu 9 Avrupa ülkesinin notlarını bir ya da iki basamak düşürdü. Almanya’nın kredi notunu ise AAA olarak korudu. S&P’nin kredi derecelendirme sisteminde ülkelerin uzun vadeli kredi notları en yüksek not olan AAA’dan D’ye kadar sıralanıyor. D borç ödemelerini gerçekleştiremeyen ülkeler için kullanılırken, C borç ödemesini gerçekleştirememesine rağmen ufak da olsa toparlanma ihtimali olan ülkeleri belirtiyor. CCC ise ülkenin ödeme güçlüğüne düşme ihtimalinin yüksek olduğunu ve aşırı spekülatif bir ekonomiye sahip olduğunu belirtiyor. Dolayısıyla şu an için A..]]> Sun, 22 Jan 2012 09:31:02 +0400 Rüzgar tersten esiyor https://www.evrensel.net/yazi/20772/ruzgar-tersten-esiyor https://www.evrensel.net/yazi/20772/ruzgar-tersten-esiyor? AKP için rüzgar artık tersten esiyor. Daha bir buçuk sene önce meydanlarda Erdal Eren’i, Ahmet Kaya’yı, Diyarbakır Cezaevini örnek vererek anayasa değişikliği için oy isteyen, uluslararası basın tarafından göklere çıkarılan Erdoğan, bugün aynı uluslararası yayın organlarında ülkeyi otoriter bir rejime sürüklemekle eleştiriliyor. Yine kısa bir süre önce CHP’yi sıkıştırmak adına Dersim katliamını gündeme taşıyan, Van’daki kışlaya (kendi iktidarları döneminde) verilen Muğlalı’nın adını değiştirmekle övünen Erdoğan’ın bugün Uludere’deki tabura kendi adını vermeyi hak ettiği tartışılıyor. Farklı operasyonlar altında bir çığ gibi büyüyen tutuklamalar önceleri tutuklananlara karşıt kesimlerin desteğini alsa da, bugün artık kemik AKP’liler dışında herkes yaşananlara şüpheyle bakıyor. Her tutuklama sonrasında şimd..]]> Sat, 07 Jan 2012 09:07:33 +0400 Krizi fırsata dönüştürmek https://www.evrensel.net/yazi/19900/krizi-firsata-donusturmek https://www.evrensel.net/yazi/19900/krizi-firsata-donusturmek? 2011 yılının ekonomi gündemi büyük ölçüde AB ülkelerinde yaşanan borç krizi tarafından belirlendi. 1929 Büyük Buhranı da ABD’den başlayarak Avrupa’ya sıçramış, Avrupa ülkelerinde devreye sokulan korumacı politikalarla birlikte uluslararası ticarette büyük daralma yaşanmış ve sonrasında ABD ekonomisi ile birlikte kapitalist dünya ekonomisi de şiddetli bir krize sürüklenmişti. Kapitalist dünya diye vurguluyoruz çünkü aynı dönemde Sovyet ekonomisinde benzeri görülmemiş bir büyüme yaşanmıştı. Kapitalist Batı dünyasında önceleri üstü örtülmeye çalışılan bu ekonomik başarı ilerleyen yıllarda yurt içi tasarruf oranının yükseltilmesini ve devlet müdahelelerini ön plana çıkaran bir kalkınma literatürünün doğmasına da yol açmıştı. Günümüzdeki eko..]]> Sat, 24 Dec 2011 14:29:59 +0400 AB liderler zirvesinin ardından https://www.evrensel.net/yazi/19147/ab-liderler-zirvesinin-ardindan https://www.evrensel.net/yazi/19147/ab-liderler-zirvesinin-ardindan? Ekonomik krizler sermaye sınıfı için büyük fırsatları da beraberinde getirir. Kriz dönemleri şirket satın almaların arttığı büyük sermayenin daha küçük işletmelerin üzerine basarak yükseldiği dönemlerdir. Bir yandan artan işsizlik karşısında işçi ücretlerinin üretimden aldığı pay gerilerken diğer yandan azalan pazar rekabeti ile büyük sermayenin kâr oranları hızla yükselişe geçer. Aynı şekilde egemen borç krizleri de uluslarası sistemdeki hegemonik güçlerin lehine bir dönüşüm için olanaklar yaratır. 1980’lerdeki borç krizi Washington konsensüsü adı verilen neoliberal politikaların borçlu ülkelere dayatıldığı topyekün bir dönüşüme zemin hazırlamış, kapitalist dünyada ABD’nin ekonomik-politik hegemonyasını pekiştirmiştir. Uzunca bir süredir, Avrupa’da yaşanan bor&..]]> Sun, 11 Dec 2011 12:08:18 +0400 Cadı Avı https://www.evrensel.net/yazi/18281/cadi-avi https://www.evrensel.net/yazi/18281/cadi-avi? 2008 krizi günümüz kapitalizminin temel kurumlarının ve finans tekellerinin geniş halk kesimleri tarafından daha çok sorgulanır hale gelmesine de neden oldu. Son dönemde New York sokaklarından başlayarak ABD’nin geneline yayılan “Wall Street’i işgal” eylemleri bunun en gözle görünür örneklerindendi. Krizi sonrasında artan bütçe açıkları ve demokratlara kaybedilen iktidar Amerikan muhafazakarlarını da mobilize etti. “Çay partisi hareketi” olarak da bilinen bu yeni ultra-muhafazakar oluşum yaklaşan Amerikan seçimlerinde yarışacak Cumhuriyetçi adayın seçiminde belirleyici rol oynayacak gibi görünüyor. “Çay partisi hareketi”nin söylemi kamunun ekonomideki rolünün küçültülmesi vergilerin düşürülmesi gibi klasik neoliberal taleplerin yanı sıra bireysel silahlanma hakkı, k&u..]]> Sat, 26 Nov 2011 09:55:16 +0400 ‘İleri demokrasinin’ provokatörlerle imtihanı https://www.evrensel.net/yazi/17403/ileri-demokrasinin-provokatorlerle-imtihani https://www.evrensel.net/yazi/17403/ileri-demokrasinin-provokatorlerle-imtihani? Van’daki ilk depremin yaraları henüz sarılamamışken şehri vuran ikinci depremin bilançosu da ağır oldu... İlk depremin hemen ardından hükümet, bürokratlar ve hükümete yakın medya devletin bölgeye müdahale hızına methiyeler düzme yarışına girişmişti... Oysa ki, yaşananlar hükümetin çizmeye çalıştığı tablo ile pek uyuşmuyordu. Bakan açıkta kalan halkın çadır ihtiyacının tümüyle karşılandığını iddia ederken, halk sokaklarda çadır bekliyordu. Bölgedeki barınma sorunu kamuoyuna yansıdığında Vali Bakana arka çıkma çabasıyla evleri “yıkılmamasına” rağmen konutlarına girmeye yanaşmayan vatandaşları eleştirdi. Sadece vali değil, devletin ilgili tüm kurumları vatandaşları evlerine dönmeye çağırdı. Evleri devlete göre “sapasağlam” olan insanların neden kışın soğuğunda çadırda kalmak istediklerini sorgulamak dahi a..]]> Sat, 12 Nov 2011 09:31:47 +0400 Depremi fırsata dönüştürmek https://www.evrensel.net/yazi/16509/depremi-firsata-donusturmek https://www.evrensel.net/yazi/16509/depremi-firsata-donusturmek? Van’daki deprem bir kez daha devleti “hazırlıksız yakaladı”. Ülkemizin dört bir yanı depremle tarihe gömülmüş antik şehirlerle dolu, yaşadığımız coğrafyanın temel gerçekliklerinden biri deprem ama biz her seferinde hazırlıksız yakalanıyoruz. Her deprem sonrası alevlenen tartışmalar, yapılan eleştiriler üzerinden çok geçmeden unutulup gidiyor. Sonrasında yine aynı tas, aynı hamam. Deprem vergileri diyerek bir dizi geçici ek vergi salıyorsun. Sonrasında ise bu vergileri kalıcı hale getiriyor, deprem önlemlerinden başka her yere kullanıyorsun. O süre zarfında da kimse ne arıyor, ne soruyor ne oldu bizim vergiler diye. Yeni bir deprem olduğunda aklına geliyor vergiler. Nasıl gelmesin. Yıllar yılı halkı sözüm ona deprem nedeniyle son derece ağır vergilendiriyorsun, sonrasında ise on binlerce deprem mağdurunu soğuğun ortasında aç, açık sokaklarda yatırıyorsun. Üstüne ü..]]> Sat, 29 Oct 2011 08:40:45 +0400 Kıvılcım anı ve ‘bağlantı kurucular’ https://www.evrensel.net/yazi/15622/kivilcim-ani-ve-baglanti-kurucular https://www.evrensel.net/yazi/15622/kivilcim-ani-ve-baglanti-kurucular? Yıl 1775, Amerikan bağımsızlık savaşının başladığı tarihin bir gün öncesi. Boston’da ahırlarda çalışan bir çocuk iki İngiliz askerinin konuşmalarına kulak misafiri olur. Askerler ertesi gün gerçekleştirecekleri harekatı tartışmaktadır. Çocuk haberi vakit kaybetmeden bölgedeki direnişçilerden Paul Revere adlı kuyumcuya bildirir. Revere arkadaşları ile birlikte haberin doğruluğuna kanat getirdikten sonra gece saatlerinde 40 km. kadar kuzeydeki Lexington’a doğru yola çıkar. Revere gece boyunca yol üzerindeki kasabalara tek tek uğrayarak kapıları çalar ve halkı uyarır. Revere’ın “İngilizler geliyor” uyarısı üzerine kasabalarda çanlar çalar, komşu kasabalara haberciler gönderilir ve milisler toplanır. Gün ışıdığında, Lexington’a doğru yürüyüşe geçen İngiliz birlikleri milislerin hiç beklenmedik direnişi ile karşılaşır ve b&u..]]> Sat, 15 Oct 2011 11:54:07 +0400 Küresel piyasalarda istikrarsızlık ve dönüşüm https://www.evrensel.net/yazi/14682/kuresel-piyasalarda-istikrarsizlik-ve-donusum https://www.evrensel.net/yazi/14682/kuresel-piyasalarda-istikrarsizlik-ve-donusum? 2011 yılının ikinci yarısından itibaren küresel piyasalarda yaşanan sert dalgalanmaları izliyoruz. Tüketici talebinin durağanlaşması, özel sektör istihdam rakamlarının belli bir seviyenin üzerine çekilememesi hem tüketim hem de yatırım cephesinde yaşanan güvensizliğin en açık göstergesi. Bu güvensizliği besleyen dinamiklerin başında ABD ve Avro Bölgesinde yaşanan siyasi-ekonomik tıkanıklıklar geliyor. ABD’de yaklaşan seçimler öncesi Temsilciler Meclisinde çoğunluğu elinde bulunduran Cumhuriyetçiler bütçe açığı konusundaki sert muhalefetiyle Obama’nın elini kolunu bağlıyor. Obama ise ülke çapında kampanyayla yeni bir 447 milyar dolarlık istihdam planı için destek arıyor. Denk bütçe ilkesinin anayasayla güvence altına alınmasını gündeme getiren ve seçim sürecinde bu konuyu başlıca propaganda malzemesi yapmaları bekl..]]> Sat, 01 Oct 2011 09:29:56 +0400 Kredi derecelendirme kuruluşları ve kriz fırsatçılığı https://www.evrensel.net/yazi/12176/kredi-derecelendirme-kuruluslari-ve-kriz-firsatciligi https://www.evrensel.net/yazi/12176/kredi-derecelendirme-kuruluslari-ve-kriz-firsatciligi? Küresel piyasalardaki satış dalgası geçtiğimiz hafta içerisinde de sürdü. ABD’nin not indirimi ile başlayan sert gerileme, Merkel-Sarkozy görüşmesinin piyasanın beklentilerine cevap vermemesi ve Morgan Stanley’nin ABD ve dünya ekonomisine ilişkin büyüme beklentilerini aşağı yönlü revize etmesi ile hız kazandı. Borsalarda kısa süreli yukarı yönlü tepki hareketlerinin hemen ardından daha sert gerilemelerin yaşanması, piyasaların orta vadeli bir gerileme sürecine girdiğini düşündürüyor. Bu sürecin bir diğer önemli yönü ise yüzde 5’lere varan sert hareketlerin giderek sıklaşması. Büyüyen güvensizlik ortamında yaşanan panik satışlar (ve alışlar) trilyonlarca doların el değiştirmesine neden oluyor. Finansal sistemdeki dalga boylarının büyümesi aynı zamanda kısa vadede büyük spekülatif kazanç vadetmes..]]> Sat, 20 Aug 2011 08:25:53 +0400 Yeni bir kriz dalgası mı? https://www.evrensel.net/yazi/11280/yeni-bir-kriz-dalgasi-mi https://www.evrensel.net/yazi/11280/yeni-bir-kriz-dalgasi-mi? KRİZDEN bu yana küresel ekonomide ikinci dip tartışmaları dönem dönem hız kesmekle birlikte gündemden hiç düşmüyor. Geçtiğimiz Mayıs ayından bu yana yeni bir kriz beklentisinin giderek güçlendiğini görüyoruz. Aslına bakılırsa yurt dışı piyasalarda yaşanan gelişmeler dünden bugüne ortaya çıkan sorunlar değil. Krizin ilk aşamalarında kredi piyasalarında sert bir daralma yaşanmış, buna karşılık FED başta olmak üzere birçok ülkenin Merkez Bankası genişlemeci para politikalarıyla cevap vermişti. Bankaların kasasındaki sorunlu varlıklar karşılığında uzun vadeli krediler açılarak finans kesimi rahatlatılmış, gösterge faizleri hızla aşağı çekilirken, devlet harcamaları ekonomideki talep yetersizliğini gidermek üzere arttırılmıştı. Bu önlemlerin sürdürülebilirliğini önceki yazılarda da pek çok kez tartışmıştık. Faiz oranları hali hazırda m&..]]> Sat, 06 Aug 2011 09:17:51 +0400 Büyük resmi görebilmek https://www.evrensel.net/yazi/10406/buyuk-resmi-gorebilmek https://www.evrensel.net/yazi/10406/buyuk-resmi-gorebilmek? ABD’nin Chavez’i devirmeyi iyice kafasına koyduğu, başarısız darbe girişimine giden süreçte Amerikan gazetelerinde de geniş yer bulan bir fotoğraf vardı. Fotoğrafta Chavez yandaşı olduğu iddia edilen birkaç kişinin, üzerinde bulundukları köprüden aşağıdaki Chavez karşıtlarına tabancalarla ateş açtığı görülüyordu. Batı medyası bu resim üzerinden Chavez’in muhalefeti her türlü baskıya başvurarak susturmaya çalıştığını öne sürüyordu. Aynı fotoğrafı birkaç yıl sonra bir belgeselde gördüm. Ama bu kez daha geniş açıdan çekilmiş haliyle. Köprüden silah sıkan adamların hemen arkasında büyük bir kalabalık yere yatmış, kollarıyla başını kapatıyordu. Binaların üzerine konuşlanmış keskin nişancılar Chavez taraftarlarına ateş açmış, bazılarını öldürmüştü. Köprünün üzerinde sıkışıp kalan ..]]> Sat, 23 Jul 2011 08:30:33 +0400 Endüstriyel futbol gerçeği https://www.evrensel.net/yazi/9516/endustriyel-futbol-gercegi https://www.evrensel.net/yazi/9516/endustriyel-futbol-gercegi? Özel televizyonların ilk çıktığı dönemde bir kanal Amerikan Güreşi karşılaşmaları yayınlardı. ABD’de milyonlar tarafından takip edilen, renkli kıyafetler giyen iri yarı güreşçilerin yeri geldiğinde ringin köşelerine çıkıp birbirlerinin üzerine atladığı, rakibe zarar verme konusunda sınır tanımayan bu karşılaşmalara televizyonda denk geldikçe göz atardım. Ta ki bu karşılaşmaların önceden kurgulandığını öğreninceye kadar. Karşılaşmayı hangi güreşçinin kazanacağının da ötesinde, her hareket bir dans gibi önceden tasarlanmıştı. Oyuncunun rakibe nerede nasıl vuracağından, rakibin darbesini alan güreşçinin ne yapacağına kadar. Burada akla ilk gelen soru şuydu: Her şeyin önceden kurgulandığı bir karşılaşmayı kim, neden izlerdi? Yıllar sonra okuduğum bir röportajda yetkililerden biri müsabakaların bir film gibi düşünülmesi gerektiğini, sadece film ekib..]]> Sat, 09 Jul 2011 08:27:57 +0400 Zenginler artık daha zengin ! https://www.evrensel.net/yazi/8653/zenginler-artik-daha-zengin https://www.evrensel.net/yazi/8653/zenginler-artik-daha-zengin? Küresel krizin hemen ardından devreye sokulan politikaların küresel eşitsizliği daha da derinleştirdiğini pek çok kez vurguladık. Genel ekonomik verilere bakıldığında, dünya ekonomisinde krize dönük belirsizliğin sürdüğü, toparlanmadaki güçsüzlüğün tüm mali otoritelerce vurgulandığı bir dönemden geçiyoruz. Diğer yandan, geçtiğimiz hafta içerisinde Merill Lynch Capgemini’nin açıkladığı Dünya Servet Raporu’nda da görüldüğü üzere dolar milyonerlerinin sayısı kriz öncesi seviyeleri çoktan aşmış durumda. Rapora göre dünyadaki dolar milyonerlerinin sayısı geçtiğimiz yıl içerisinde yüzde 8.3 artarak 10.9 milyona ulaşırken, toplam varlıkları ise yüzde 9.7 artarak kriz öncesindeki zirvesi olan 40.2’in de üzerinde bir seviyeye, 42.7 trilyon dolara ulaşmış. Gündemin her gün..]]> Sat, 25 Jun 2011 09:07:06 +0400 Yunanistan’nın borçla imtihanı https://www.evrensel.net/yazi/7742/yunanistannin-borcla-imtihani https://www.evrensel.net/yazi/7742/yunanistannin-borcla-imtihani? Seçim günleri yazı yazmakta oldum olası zorlanmışımdır. Ülkenin seçimle yatıp kalktığı bir ortamda akla gelen her başlık ister istemez bir yerde seçim gündemiyle çakışır. Ve her zaman yazılamayan yazılandan daha önemli gibi gözükür. Biz yine de bu durumu fırsat bilelim ve hızlı iç siyaset gündeminin ortasında pek tartışma fırsatı bulamadığımız Yunanistan ekonomisindeki gelişmelere değinelim. Yunanistan ekonomisi geçtiğimiz yıl devreye sokulan tüm tedbirlere rağmen kolay kolay toparlanacak gibi gözükmüyor. Yakın zamana değin makyajlanan finansal tabloları ve yüksek kredi notu ile birçok ülkeye örnek gösterilen Yunanistan’ın tahvilleri bankalar ve fonlar tarafından iştahla satın alınmaktaydı. Sonra nasıl olduysa, verdikleri notlar ile iktidarlar değiştiren kredi derecelendirme kuruluşlarının kandırıldığı ve Yunanistan’ın borç servisini s&uum..]]> Sat, 11 Jun 2011 08:45:21 +0400 AKP demokrasisi https://www.evrensel.net/yazi/6937/akp-demokrasisi https://www.evrensel.net/yazi/6937/akp-demokrasisi? Geçtiğimiz aylarda yabancı portföy yatırımlarının ülkeden çekilmekte olduğunu vurgulamıştık. Özellikle hisse senedi piyasasında yabancı payının yüzde 8 dolayında gerilemesi yabancıların Türkiye’ye dönük risk algısının arttığının açık bir göstergesiydi. Son birkaç haftadır İMKB endeksinin uluslararası piyasalardan açık bir şekilde negatif yönlü ayrışması, yurtdışı endekslerdeki topyekün yükselişlere dahi cevap vermemesi ile bu durum daha da belirginleşti. Kimi yazarlar bu negatif ayrışmayı cari açıktaki artışa bağlasa da işin bununla sınırlı olmadığı artık aşikar. Bir süredir ortalıkta dolaşan söylentiler yabancı fonların ve bankaların yaptırdıkları anketlerde AKP’nin anayasayı değiştirmek için gereken çoğunluğu bulamayacağı hatta koalisyonun dahi olası gözüktüğü yönündeydi. Bu söylentilerin bir kısmı basında yalanl..]]> Sat, 28 May 2011 12:34:54 +0400 Cari açık alarm veriyor https://www.evrensel.net/yazi/6145/cari-acik-alarm-veriyor https://www.evrensel.net/yazi/6145/cari-acik-alarm-veriyor? Geçtiğimiz hafta içerisinde açıklanan mart ayı cari açık rakamları her ne kadar seçime yaklaştığımız bugünlerde gündemde kendine yeterince yer bulmadıysa da ülke ekonomisinin alarm vermekte olduğunu gözler önüne sermesi açısından büyük önem taşımaktaydı. Mart ayı cari açığı 9.8 milyar dolar olarak açıklanırken, yıllık bazda da 60.5 milyar dolar ile rekor düzeye ulaştı. Açıklanan rakamın 1.4 milyar doları General Electric’in Garanti Bankasındaki hisselerinin satışından kaynaklandığı için bir kerelik olsa da, mevcut durumda hükümetin 2011 hedefinin tutturulamayacağı da bir gerçek. Son veriler ışığında 2011 yılı sonunda cari açığın 70 milyar dolar seviyesini aşacağını kolaylıkla öngörebiliriz. Bu rakam orta vadeli programda 780 milyar dolar olarak tahmin edilen 2011 yılı GSYİH’sının yüzde 9’u gibi bir orana denk g..]]> Sat, 14 May 2011 10:38:56 +0400 1 Mayıs ve ‘ideolojik sendikacılık’ https://www.evrensel.net/yazi/5252/1-mayis-ve-ideolojik-sendikacilik https://www.evrensel.net/yazi/5252/1-mayis-ve-ideolojik-sendikacilik? ÖSYM’nin ardı arkası gelmeyen sınav skandalları, seçim gündemi ve son olarak hükümetin “çılgın projesi” derken, 1 Mayıs bu sene ülke gündeminin oldukça arka sıralarında kaldı. Geçtiğimiz yıllarda 1 Mayıs öncesi yürütülen hummalı afiş çalışmaları da bu sene pek göze çarpmadı. Anlaşılan o ki, son yıllarda 1 Mayıs gündeminin merkezine oturtulan Taksim meselesi de çözülünce pek çok sendika ve “sol” siyasetin söyleyecek pek birşeyi kalmadı. Çalışma hayatında bu denli keskin bir dönüşümün yaşandığı, sendikal örgütlülüğün hızla çözüldüğü bir dönemde, 1 Mayıs öncesinde sendikaların büyük kesiminin böylesine sessiz kalmasının başka bir açıklamasını bulmak zor. Geçtiğimiz günlerde hükümet cephesinden ..]]> Sat, 30 Apr 2011 10:07:14 +0400 Seçimlere doğru Türkiye’nin kalkınma karnesi https://www.evrensel.net/yazi/4259/secimlere-dogru-turkiyenin-kalkinma-karnesi https://www.evrensel.net/yazi/4259/secimlere-dogru-turkiyenin-kalkinma-karnesi? Geçtiğimiz hafta içerisinde siyasi partilerin milletvekili aday listelerini YSK’ya teslim etmeleriyle birlikte seçim süreci de artık başlamış bulunuyor. Cemaatçi kadrolaşma üzerine yazılan kitapların basılmadan toplatıldığı, YGS sınavındaki şifre skandalı sonrasında yetkililerden gelen birbiriyle tutarsız açıklamaların sadece kadrolaşma yönündeki endişeleri daha da büyüttüğü olabildiğinde kutuplaşmış bir ortamda gidiyoruz seçimlere. CHP olabildiğince bu kutuplaşmanın kaymağını yemeğe çalışacak, her geçen gün toplumun daha geniş bir kesimini tedirgin eden bu kadrolaşmadan tedirgin kesimlerin yükselen tehdit algısı üzerinden yürüyecek. Bunun dışında diyecek pek bir şeyi olmadığını gerek açıklanan aday listesi gerekse de yavaş yavaş belirginleşen seçim sloganları açıkça ortaya koyuyor. “Herkes için” diyor CHP. Sadec..]]> Sat, 16 Apr 2011 09:57:02 +0400 ILO’nun 2010 Çalışma Hayatı Raporu https://www.evrensel.net/yazi/1374/ilonun-2010-calisma-hayati-raporu https://www.evrensel.net/yazi/1374/ilonun-2010-calisma-hayati-raporu? Geçtiğimiz yılın sonunda yayınlanan ILO 2010 raporunu bu köşede değerlendirmek üzere bir kenara koymuştum. Ne var ki, ülkemizin hızla değişen gündemi arasında bir türlü yazmaya fırsat bulamadım. Rapor güncelliğini yitirmeden, dikkat çekici gördüğüm kimi noktaları burada okuyucularımızla paylaşmak istiyorum. Ekonomik krizin başlangıcından bu yana krizin sermaye sınıfı açısından büyük fırsatları da beraberinde getirdiğini, üretim biçimi ve devletin organizasyonunda kendi lehine yeniden dağılımı gerçekleştirecek en başat dönüşümlerin böylesi dönemlerde yaşandığını pek çok kereler vurguladık. 2010 ILO raporu da üzerinde durduğumuzun dönüşümün küresel ölçekte nasıl uygulamaya konduğunu istatistiklerle sergilemesi açısından önem taşıyor. Bunun ötesinde “ortak çıkarlar” söylemi &..]]> Fri, 04 Mar 2011 12:26:24 +0300