Evrensel.net https://www.evrensel.net tr Emek Evrenseldir https://evrensel.net/nhy/upload/diger/favicon.ico https://www.evrensel.net/tema/evrensel16/img/apple-touch-icon-114x114.png Evrensel.net Katar’ı koru, Tahran’la yakınlaş, PYD’ye karşı Şam’la anlaş https://www.evrensel.net/yazi/79249/katari-koru-tahranla-yakinlas-pydye-karsi-samla-anlas https://www.evrensel.net/yazi/79249/katari-koru-tahranla-yakinlas-pydye-karsi-samla-anlas? Hamle basit aslında: Katar’ı koru, İran’la yakınlaş, PYD’ye karşı Şam’la anlaş. Obama yönetiminin uzun süre Türkiye’nin Irak’taki İran karşıtlığını gemlemeye çalıştığı hatırlayalım. Trump’ın İsrail ve Suudi Arabistan’la kurmaya çalıştığı İran karşıtı ittifak Katar kriziyle beraber ölümcül eleştirilerin hedefi oldu. Trump’ın izlediği diplomasiyle, bürokrasinin diplomasisi arasındaki makasın büyüdüğü belli ki Ankara’nın gözünden kaçmamış. Kısaca iddialarımı sıralayayım: -Diplomasi jeostrateji ve bunun uzantısı taktikler tarafından şekillenir. -Jeostratejik meseleler karar vericiler tarafından belirli bir hiyerarşi içinde ilişkilendirilirler. Tercih sıralamasını belirleyen o anda tercihlerin ne kadar arzulanır ve uygulanabilir olduğudur. -Jeostratejinin en önde gelen amacı iktidarda kalmak, iktidarı tahkim etmektir. -Türkiye’de iktidarı elinde bulunduran Milli Mutabakat koalisyonunun temeli PYD’nin Suriye’deki etkisini kırarak, Ankara’nın Kürtler üzerindeki hakimiyetini tar..]]> Thu, 08 Jun 2017 09:26:54 +0300 Teşekkür ve minnet https://www.evrensel.net/yazi/78761/tesekkur-ve-minnet https://www.evrensel.net/yazi/78761/tesekkur-ve-minnet? Saat üç sularında ertesi günkü altı saatlik ders maratonuma hazırlığımı tamamlamış yatağa doğru yönelirken annemden gelen bir telefonla irkildim: “Eyvah” dedim kendi kendime, “Birinin başına bir şey geldi”. Araya giren mesafeler büyüdükçe endişeler artıyor. Annem çalıştığım üniversite tarafından kovulduğuma dair gelen bir tebligat ulaştığını söyleyince rahatladım doğrusu. Herkesin sağlığı yerindeydi. Zaten bir süredir bekliyorduk bu haberi. Son birkaç haftadır Barış İçin Akademisyenler bildirisine attığım imzamı çekmem yönünde idareden telkin gelmekteydi. Hayatımda beraber çalıştığım “en akademik” rektörün istifa etmesinden beri bekliyordum bu gelişmeyi. Facebook’ta paylaştığım iki satırlık dayanışma mesajı üç saat sonra derse gitmek için hazırlanırken bir çığ olmuş onlarca dayanışma mesajı akmıştı sosyal medya hesaplarıma. Dostlarım, öğrencilerim, meslektaşlarım, okurlarım uykusuz vücuduma öyle bir enerji verdiler ki koca bir günü bir çırpıda bitirip kendimi bu yazının başında bul..]]> Wed, 29 Mar 2017 04:35:55 +0300 Barış, güvenlik, refah ve istikrar için hayır! https://www.evrensel.net/yazi/78525/baris-guvenlik-refah-ve-istikrar-icin-hayir https://www.evrensel.net/yazi/78525/baris-guvenlik-refah-ve-istikrar-icin-hayir? Barış İçin Akademisyenler Bildirisi yayınlanalı aşağı yukarı bir yıl oluyor. Binlerce imzacı bir yılda türlü saldırılara maruz kaldı. Ülke siyasetini takip eden herkes gibi imzalarken bu saldırların gerçekleşeceğini tahmin ediyordum elbette. Daha birkaç ay önce Cumhurbaşkanımız önce fiilen anayasanın geçersiz olduğunu ilan edip ertesi gün katıldığı bir asker cenazesinde tabutun üstüne elini koyup halktan fedakarlık talep etmişti. Tabut başında ağlayan babanın gözyaşları, iç çekişleri nutkun yükselen sesi içinde duyulmaz olmuştu. Ekonomik krizlerden ötürü hayatımız egemenlerimizin fedakarlık talebiyle geçti. Hayali ihracatçıların, naylon faturacıların, banker Kastellilerin, Yahya Demirellerin, türlü soyguncuların faturasını ödemeye alışmıştık. 90’lı yıllarda da vatan sağolsunlarla, Allah başımızdan eksik etmesinlerle, devlet zeval görmesinlerle gömdü millet evlatlarını. Ancak yanılmıyorsam ilk defa bir siyasetçi seçim kampanyası başlatırken halktan evlatlarının hayatını talep ediyor..]]> Tue, 21 Feb 2017 05:02:21 +0300 Kent savaşları https://www.evrensel.net/yazi/78299/kent-savaslari https://www.evrensel.net/yazi/78299/kent-savaslari? Kentlerin muharebe meydanına döndüğü zamanlardayız. Kentte yaşayan herkesin bir silahlı saldırının hedefine dönüştüğü bir andayız. Coğrafyacı Stephen Graham, Muhasara Altındaki Kentler adlı çalışmasında yeni askeri kentçiliğin ayırıcı özelliğinin yüksek teknolojinin askeri ve sivil uygulamaları arasındaki geçişkenlik olduğunu iddia ediyor. Somut olarak Graham, Batı kentlerindeki gündelik hayatın kontrol ve gözetimiyle Batı’nın saldırgan sömürgeci ve kaynak savaşlarına girişmesi arasında bir geçişkenlik olduğunu öne sürüyor. Fransız Düşünce Tarihçisi Michel Foucault’nun boomerang etkisi dediği bir olgudan bahsediyor: Yani sömürgeci ve kaynak savaşlarını sürdürebilmek için geliştirilen teknolojinin metropolün idaresinde kullanılmaya başlanması. İnsanlık tarihinde ilk defa insanlığın çoğunluğunun kentlerde yaşadığı bir çağda ciddiye alınması gereken iddialar. Ancak Graham’ın kent ve savaş arasında kurduğu ilişkinin ne kadar yeni olduğu konusunda kuşkuluyum. Galya’daki orduları olmasa ..]]> Tue, 17 Jan 2017 04:01:19 +0300 Karlov suikastı üzerine https://www.evrensel.net/yazi/78136/karlov-suikasti-uzerine https://www.evrensel.net/yazi/78136/karlov-suikasti-uzerine? Şuna şüphe yok: Rus Büyükelçisi Andrey Karlov’un kameralar önünde arkasında koruma gibi bekleyen bir polis tarafından vurulması bölgedeki gelişmeleri etkilemeye yönelik sansasyonel bir saldırıydı. Failin kim olduğuna dair rastladığım ilk açıklama Ankara Belediye Başkanı Melih Gökçek’ten geldi: FETÖ. Belediyenin hangi istihbaratına dayanarak bu açıklamayı yaptı bilinmez ama bu iddia pek tuttu. Abdullah Gül’ün dediği gibi: “İnsan hayret ediyor”. Bir haftada iki bombalı saldırı, bir elçi suikastı gerçekleşmiş ve bunların hiçbirine dair en ufak bir uyarı vermeyen veya veremeyen istihbaratımız anında faili belirliyor. Maşallah! Genelde bu tip saldırılardan sonra kriminologlar örgütlere ilişkin parmak izi gibi belirli izler ararlar değil mi? Her örgütün bir iş yapma, bir eylem yöntemi vardır. FETÖ denilen yapı evet devlet içinde bir çıkar grubu olarak örgütlenmiştir ve kuşkusuz uluslararası bağlantıları vardır. FETÖ’cüleri devlet kadrolarına tam da FETÖ’cü oldukları için atayanlar, Gü..]]> Wed, 21 Dec 2016 05:00:57 +0300 CHP'nin sorumluluğu https://www.evrensel.net/yazi/77836/chpnin-sorumlulugu https://www.evrensel.net/yazi/77836/chpnin-sorumlulugu? Dış politikanın rejim inşası olduğunu tezini uzunca bir süredir dile getiriyorum. Tarihsel sosyolojinin önde gelen kuramcılarından Charles Tilly’nin veciz ifadesiyle: “Savaşlar devletleri yaparlar ve tam tersi.” Yani: Savaş ve savaş seferberliği baskı ve şiddet araçlarının tekelini eline almak için vazgeçilmez bir politikadır. Bu tezi anlamadan Türkiye’deki rejim inşasını yorumlamak mümkün değildir. Rejim üç cephede savaşa girerek iktidarını tahkim etmeye ve süreklileştirmeye çalışmaktadır: Suriye’de, Irak’ta ve içeride. Savaş seferberliği muhalefeti bastırmanın, sindirmenin, her türlü eleştiriyi suç haline getirmenin bir vesilesi haline gelmiş durumda: “Birlik ve beraberliğe ihtiyaç duyduğumuz bu günlerde” diye başlayan o bildik tiradın hemen ardından birinin çenesinin kapatıldığına, birinin hapse tıkıldığına, birilerinin tehdit edildiğine emin olabilirsiniz. İşin garip tarafı ben doğduğumdan beri sürekli bu lafı işitiyorum. Acaba artık birlik ve beraberliğin böyle tehdit ve zorba..]]> Sat, 05 Nov 2016 04:31:34 +0300 Sanaldan siyaset çağında https://www.evrensel.net/yazi/77771/sanaldan-siyaset-caginda https://www.evrensel.net/yazi/77771/sanaldan-siyaset-caginda? Bir haftadan beri kafamın içinde dönen yazıyı yazmak için bilgisayarın başına oturmadan yürüyüşe çıkıyorum ve yemek için Hollywood Bulvarı’na doğru yöneliyorum. Bulvarın her daim turistlerle dolup taşan yerinde bir grup Trump destekçisi ellerinde pankartlarla bağırıp çağırıyorlar. Kaldırımın yol tarafı Trumpçılar, dükkan tarafı onlarla tartışan insanlarla kaplanmış. Hemen telefon kameramı açıp, Trumpçılarla ağız dalaşına girmiş Avustralyalı turistlerin yanına konuşlanıyorum. Kameramı açtığımı fark eden Trumpçı yan gözle bana bakıp, iyice sesini yükseltiyor. İlgi odağı olmanın şehveti yüzüne vuruyor ve suratında bir gülümsemeyle bağırıyor: “İsa Mesih haftaya Trump için kampanya yapacak!” Etraftan gelen tepki onu iyice coşturuyor: “Sahtesi değil gerçeği!” Yanımdaki saf Avustralyalılar fenalık geçirirken, Hollywood’da gerçekliğin ne anlama geldiğini yıllar önce öğrenmiş biri olarak kameramı ayarlayıp, sakince sesleniyorum: “Şu pankartı biraz yukarı kaldırır mısın?” Göstericiler liberal..]]> Wed, 26 Oct 2016 05:00:02 +0300 Komşulara yayılmak https://www.evrensel.net/yazi/77648/komsulara-yayilmak https://www.evrensel.net/yazi/77648/komsulara-yayilmak? Yeni kurucu iktidar mevcut anayasaya sığamadığı gibi mevcut siyasal sınırlara da sığmamaya başladı. “Lozan gömleği” dar geliyor. Devlet kurmak her şeyden önce sınır çizmektir, hem ülkesel sınırları hem rejim-içi kurumsal sınırları. Suriye’deki ayaklanmadan bu yana bu tespit Türkiye için belirleyici oldu. Ancak ülke sınırlarını değiştirdikten sonra AKP topluma “İşte yeni bir ülke ve yeni bir devlet” diyebilirdi. Rejim bir emrivaki olurdu. Arap Baharı’nın ertesinde Erdoğanizmin Kemalizmin yerine geçebilmek için devletin sınırlarını genişletmeye yöneleceğini öngörmek zor değildi. Lakin öngörü başka, görüp geçirmek başka. Ankara’nın Suriye ve Irak’taki hamleleri gibi Kamikaze dalışlarına tanık olunca ister istemez insan ürperiyor. Irak Başbakanı çarşamba günü uyardı: Türkiye’nin Irak’taki askeri varlığı bir bölgesel savaşa neden olabilir (Reuters, 05.10.2016). Perşembe günü Irak hükümeti 2 bine yakın TSK askerinin varlığının ülke bütünlüğünün ihlali ve içişlerine müdahale oluşturduğu iddi..]]> Sat, 08 Oct 2016 05:00:11 +0300 Kerry’nin tapeleri ve Lausanne https://www.evrensel.net/yazi/77644/kerrynin-tapeleri-ve-lausanne https://www.evrensel.net/yazi/77644/kerrynin-tapeleri-ve-lausanne? Gazeteci Anne Barnard The New York Times (NYT) gazetesinde ABD Dışişleri Bakanı John Kerry’nin kendi hükümetini Suriyeli muhaliflere şikayet etmesinin ses kayıtlarını yayımladı. (30.09.2016). Olay şöyle gerçekleşmiş: 22 Eylül’de Kerry ve muhalifler New York’ta Birleşmiş Milletler (BM) Hollanda temsilciğinde BM Genel Kurulunun etrafında gerçekleşen 40 dakikalık mini toplantılardan birini yapmışlar. Masanın etrafında 20 kişi varmış: Muhaliflerin kontrolündeki şehirlere eğitim, kurtarma ve tıbbi hizmet sağlayan dört Suriyeli grubun temsilcileri, üç ya da dört ülkenin diplomatları (Ankara davetli miydi?), Kerry’nin özel kalemi ve Suriye özel temsilcisi. Görüşme, Suriyeli olmayan biri tarafından kayda alınmış ve görüşmeye katılan başkaları da kaydı doğrulamış. Kapalı kapılar ardında Kerry Lavrov’la anlaştığı ateşkesin çökmesinden ötürü muhaliflerle aynı hislerini paylaştığını, ancak yürüttüğü diplomasinin ciddi bir askeri tehditle desteklenmediğinden sızlanmış. Barnard Kerry’nin durumun..]]> Fri, 07 Oct 2016 12:25:05 +0300 Demirtaş Güney’de https://www.evrensel.net/yazi/77549/demirtas-guneyde https://www.evrensel.net/yazi/77549/demirtas-guneyde? HDP Eş Başkanı Selahattin Demirtaş’ın Erbil ve Süleymaniye ziyaretleri çok önemli bir konjonktürde gerçekleşiyor. Her şeyden önce ziyaretler 11 Eylül’de Mehmet Öcalan’ın ağabeyi Abdullah Öcalan’la görüşmesini takip ediyor. Mehmet Öcalan görüş çıkışında bir açıklama yapmadı. Ertesi gün 12 Eylül’de Diyarbakır’da Mehmet Öcalan’ın kamuoyuna ilettiği mesajların içeriği kısa ve iki yıldır görüşe çıkamayan Abdullah Öcalan için fazla sıradan gibiydi. Kamuya açıklananlar böyle. Acaba açıklanmayan kısımlar var mı? Varsa bunlar neler içeriyor? Demirtaş’ın ziyaretinde Öcalan’ın görüşmede ifade ettiği değerlendirmeler ele alınacak mı? Bilgiye ulaşamadan daha fazla spekülasyon yapmanın bir faydası yok. Ankara bir süredir Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) Başkanı ve PDK Lideri Mesud Barzani’yi Kürt sorununda bir anahtar olarak kullanma niyetinde. Celal Başlangıç’ın belirttiği gibi daha 2007 gibi yakın bir tarihe kadar Barzani’yi “kabile reisi” olarak tanımlayıp, görüşmeyi reddeden Erdoğan, bugün k..]]> Sat, 24 Sep 2016 04:53:36 +0300 Barzani’nin siyaseti https://www.evrensel.net/yazi/77457/barzaninin-siyaseti https://www.evrensel.net/yazi/77457/barzaninin-siyaseti? Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) Başkanı ve KDP Lideri Mesud Barzani’nin Paris ziyareti büyük bir kamu diplomasisi atağı eşliğinde gerçekleşti. KDP Yasa Kurulu Sorumlusu Bextiyar Heyder, BasNews’a yaptığı açıklamada “Başkan Barzani’nin Fransa ziyareti çok kritik bir süreçte gerçekleştiği için çok önemli. Fransa’nın resmi anlamda Başkan Barzani’yi davet etmesi de çok önemli. Fransa hiçbir zaman bir bölge başkanına böyle resmi davet göndermemiştir’’ diyor (BasNews, 08.09.2016). Bu ve benzer haberlerde Barzani’nin bağımsız bir devlet başkanı gibi karşılandığı vurgulanıyor. Geçen ay Başkan Barzani’nin Başbakan Binali Yıldırım’la görüşmesinde de Çankaya Köşkü’nde Kürdistan bayrağının bulundurulması haber olarak yer almıştı (Rudaw, 23.08.2016). Nitekim TSK Cerablus taaruzuna girişirken, Ankara’yı ziyaret eden Barzani tarihi gelişmelerin eşiğinde olduğumuzu ilan etmişti. Paris’te Fransa Cumhurbaşkanı Hollande’la görüşen lider bu sefer K24 adlı haber kuruluşuna şu açıklamayı yapmış: “Tüm ..]]> Sat, 10 Sep 2016 04:52:52 +0300 Rusya ve Batı arasında-4 https://www.evrensel.net/yazi/77362/rusya-ve-bati-arasinda-4 https://www.evrensel.net/yazi/77362/rusya-ve-bati-arasinda-4? Türk dış politikasına dair en ciddi tezlerden birisi Baskın Oran’ın Orta Büyüklükte Devlet (OBD) tezidir. Şöyle açıklar Oran, Türk Dış Politikası adlı temel kaynak niteliğindeki derlemeye yazdığı kuramsal girişte: “Ekonomik kronik hastalıktan çıkamadığı takdirde OBD, eğer bunun daha çok dış yardım almaya yarayacağına inanırsa, jeopolitik önemini yapay olarak ön plana çıkarmaya ve bunun için de bizzat bir güvenlik krizi yaratmaya girişebilir” (İletişim Yayınları, 2001, s. 45). Oran’a göre bu davranışın tipik örnekleri 1957 Suriye ve 1991 Körfez krizlerinde sergilenmiştir. 1957 Suriye krizine biraz yakından bakalım: 1956 Süveyş Krizi’nden sonra ABD Bağdat Paktı adı altında bölgesel bir ittifak sistemi kurmaya çabalarken, Sovyetler Birliği de (SSCB) Mısır ve Suriye’yle yakınlaşıyordu. Ağustos 1957’de Suriye önce SSCB’yle bir ekonomik ve teknik yardım anlaşması imzaladı, daha sonra orduda büyük bir tasfiye başlatıp komünizme eğilimiyle bilinen bir genelkurmay başkanı atadı. Bu gelişmele..]]> Sat, 27 Aug 2016 04:52:53 +0300 Rusya ve Batı arasında-3 https://www.evrensel.net/yazi/77316/rusya-ve-bati-arasinda-3 https://www.evrensel.net/yazi/77316/rusya-ve-bati-arasinda-3? Ünlü siyasi tarihçi A.J. Taylor 1850’lerde Rusya’nın Osmanlı politikasını şöyle açıklar: “Ruslar her ne kadar Türk İmparatorluğu’nun müstakbel çöküşünden ve bölüşümünden bahsetseler de, yirmi yıldan beri uygulamada politikaları Osmanlı İmparatorluğu’nun Karadeniz’in güvenliğini sağlayan bir tampon devlet olarak muhafaza edilmesiydi. Bu politikanın vazgeçilmez koşulu Türkiye’nin Rusya’dan diğer bütün büyük güçlerden daha fazla korkmasıydı”. Bu yüzden Fransız imparatoru yeğen III. Napoleon “Yeniden Büyük Fransa” kampanyası için Osmanlı’dan Latin kilisesinin koruyuculuğu payesinin peşine düşünce ortalık karıştı. Napoleon, 1848 Devrimi sonrasındaki seçimlerde başkan seçilmiş ve dört sene sonra bir darbeyle cumhuriyet rejimini ilga edip imparatorluğunu ilan etmişti. Amcasının askeri zaferlerinden mahrum olan Napoleon için rejimi meşrulaştırmanın başlıca yolu silah kullanmadan diplomatik manevralarla elde edilecek sembolik zaferlerden geçmekteydi. Lakin Rus çarı Nicholas da kendini Osman..]]> Sat, 20 Aug 2016 04:52:31 +0300 Rusya ve Batı arasında -2 https://www.evrensel.net/yazi/77250/rusya-ve-bati-arasinda-2 https://www.evrensel.net/yazi/77250/rusya-ve-bati-arasinda-2? Türkiye’nin jeopolitik pozisyonu Rusya ve Batı arasındaki ilişki tarafından belirlenmektedir. Ancak meseleyi sadece jeopolitik boyutta ele almak hakim sınıfın iktidarına su taşımaktır. Avrasyacı ulusolcu çevrenin işçi sınıfına ihanetini gizleyen ve meşrulaştıran ideolojidir jeopolitik. Avrasyacı Dugin şöyle tanımlar jeopolitiği: “Jeopolitiğin başlıca postulalarından birisi, bir devletin jeopolitik durumunun siyasal yapısından daha önemli olmasıdır”. Bu yaklaşım Napolyon yenilgisi sonrası reform sürecindeki Prusya’nın resmi tarih görüşüyle örtüşür: “Dış politikanın önceliği”. Bir devlet açısından dış politikanın, yani uluslararası siyasette hayatta kalmanın, iç politikadan her zaman daha önemli olduğu varsayımı uluslararası ilişkiler disiplini için kurucu olmuştur. Bu varsayım devletin hakim sınıf ve hükmedilen sınıf arasındaki ilişki açısından gördüğü işlevi gizler. Devlet hakim sınıfın çıkarını ortak çıkar olarak tanımlar: “milli menfaat” ya da “ulusal çıkar.” Böylece dış politikanın ..]]> Thu, 11 Aug 2016 05:00:59 +0300 Rusya ve Batı arasında - 1 https://www.evrensel.net/yazi/77203/rusya-ve-bati-arasinda-1 https://www.evrensel.net/yazi/77203/rusya-ve-bati-arasinda-1? Rus devletinin kuruluşu Moskova hükümdarı III. İvan’ın 1462-1505 yılları arasındaki saltanatına rastlar. Ancak Rusya’nın bir dünya gücü olarak sahneye çıkması 18. yüzyılın başında Büyük Kuzey Savaşı’yla gerçekleşti. Fransız Bourbon ve Avusturyalı Habsburg hanedanları İspanya tahtı için birbirine girmişken Avrupa’nın kuzeydoğusunda muazzam değişimler olmaktaydı. İngiliz ve Hollanda donanmalarının desteğini alan İsveç Kralı XII. Karl erken kazandığı zaferlerin gazıyla Rusya’yı işgale girişince büyük bir yenilgiye uğradı. 27 Haziran 1709 Poltava Muharebesi’ni Leibniz “büyük bir devrim” olarak tarif eder: “Çarın bir nevi Kuzey’in Türk’ü olacağı söyleniyor”. Muharebenin galibi Çar Petro da aynı fikirdedir. Poltava’dan sonra “Şimdi nihayet Tanrı’nın inayetiyle St. Petersburg’un temelindeki son taş yerleştirildi” dediği aktarılır. 1721’de Büyük Kuzey Savaşı’na son veren Nystad anlaşması imzalandığında artık Rusya İsveç İmparatorluğunu çökertmiş, Polonya’yı bir uyduya dönüştürmüştü. Habsbur..]]> Thu, 04 Aug 2016 04:55:24 +0300 St. Petersburg zirvesine doğru https://www.evrensel.net/yazi/77155/st-petersburg-zirvesine-dogru https://www.evrensel.net/yazi/77155/st-petersburg-zirvesine-dogru? 26 Temmuz’da Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek ve Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci Moskova’da Rus mevkidaşlarıyla bir araya geldiler. Temasların ardından yapılan açıklamada Erdoğan ve Putin’in 9 Ağustos’ta St. Petersburg’da buluşacakları ilan edildi. Ankara’yla ABD, NATO ve AB arasında soğuk rüzgarların estiği bir anda gerçekleşen bu zirve gerek Türkiye’nin rejimi gerekse jeopolitiği açısından çok büyük önem arz ediyor. Geçen haftaki yazımda belirttiğim gibi 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında oluşacak yeni devlet kadrolarının jeostratejik yaklaşımları, bunların arasında nasıl bir karar ve denge mekanizmasının ortaya çıkacağı ve yeni düzende devletin tek ve tutarlı bir politika izleyip izleyemeceği merak konusu. Hükümete yakın ve hükümeti destekleyen çevreler ABD ve NATO karşıtı bir Üçüncü Dünyacı söylemde buluşmuş durumda. Suriye’de ABD’den bekledikleri desteği göremeyen ve Rusya’dan ağır bir şamar yiyen Neoosmanlıcılar Avrasyacıların saflarına sığınmış durumda. Ancak bu kimseyi şaşır..]]> Thu, 28 Jul 2016 04:56:36 +0300 NATO’yla ilişkiler https://www.evrensel.net/yazi/77107/natoyla-iliskiler https://www.evrensel.net/yazi/77107/natoyla-iliskiler? 15 Temmuz sonrasında Erdoğan yönetimiyle NATO arasında ilişkilerin yeniden gerildiği bir sürece girdik. Batı ittifakı Ankara’yı darbe bahanesiyle demokrasi ve temel hakların askıya alınması riskine karşı uyardı. ABD Dışişleri Bakanı Kerry ve AB Dış Politika Sorumlusu Mogherini düzenledikleri ortak basın açıklamasında hukukun üstünlüğü ve demokrasinin temel kurumlarına saygı gösterilmesi gerektiğinin altını çizdiler. NATO demokrasinin NATO üyeliğinin beş temel şartından biri olduğunu vurguladı. (12 Eylül’de hiç duymamıştık. Bu yeni herhalde?) Kerry’nin Türkiye’nin NATO’dan çıkartılması ihtimaline değindiğine ilişkin yabancı basında çıkan haberler ise ABD’li diplomatlar tarafından yanlış anlaşılma olarak nitelendirilerek reddedildi. Ne var ki NATO-Türkiye ilişkisinin diğer ucunda da sıkıntılar var. Yeni Şafak gazetesinden İbrahim Karagül darbe girişiminin doğrudan ABD tarafından organize ve kumanda edildiğini iddia eden bir yazı kaleme aldı. Yakın zamanda iflası açıklanan Suriye polit..]]> Thu, 21 Jul 2016 04:55:09 +0300 'Mülteci vapurunun' çarkları https://www.evrensel.net/yazi/77055/multeci-vapurunun-carklari https://www.evrensel.net/yazi/77055/multeci-vapurunun-carklari? Bir bayram akşamı kendimizi zor bela ada vapuruna atıyoruz. Niyetimiz insanın insanın kurdu olduğu İstanbul’dan uzaklaşmak. Heyhat! Arka sıramızda Arapça bir şarkı tutturan genç, kızgın bir vatandaş tarafından susturuluyor. Gencin susması vatandaşı kesmiyor, tam oturacakken yeniden ayağa kalkıp bağırıyor: “Yetti be!” Genç tam arkamda oturduğu için karşımdaki vatandaşın gözündeki nefret ve öfkeyi tam cepheden görüyorum. Aklıma annemin anlattığı “Vatandaş Türkçe Konuş” sahneleri geliyor. Şimdi nostaljiyle anılan Rumlar, Ermeniler, Yahudilere ana dilde konuştukları için had bildirenler. Adalara giderken bu çağrışımın olması bir tesadüf mü? Sahi kimin malı kimin elinde şimdi? Kim geldi, kimi kovdu? Sen ne zaman, nereden geldin vatandaş? Ailen hangi savaştan, zulümden, fakirlikten kaçtı? Neyse. Yanımda oturan arkadaşım öfkenin yüzüne itiraz etmekte hiç tereddüt etmiyor: “İnsanlara neden bağırıyorsunuz?” Erkek şiddetine karşı sürekli tetikte olan bir kadın olarak köpeğine eziyet eden adama ..]]> Thu, 14 Jul 2016 05:00:54 +0300 Dış politika ve güvenlik https://www.evrensel.net/yazi/76960/dis-politika-ve-guvenlik https://www.evrensel.net/yazi/76960/dis-politika-ve-guvenlik? Rusya başkanı Putin ve cumhurbaşkanı Erdoğan arasındaki telefon görüşmesinin olumlu geçtiğine dair müjdeler verilirken Türkiye kamuoyu bir önceki gece Atatürk Havalimanı’nda gerçekleşen terör saldırısına odaklanmıştı. Suriye politikasında resmen iflas açıklanmasıyla güvenliğimize haciz gelmesi aynı anda gerçekleşti. Güvenliğin nasıl sağlanamadığı tam da şimdi ayrıntılı tartışılması gereken bir konudur. Bu saldırının engellenebilmesi mümkün müydü? IŞİD’in Türkiye içinde uyuyan hücrelerinin olduğu artık sağır sultanın bildiği bir olgu. Önceki başbakan hepsinin yerlerinin bilindiğini ama eyleme geçmeden bu teröristleri tutuklamamanın mümkün olmadığını açıklamıştı. Peki bu saldırıyı gerçekleştirenler istihbarat tarafından izleniyor muydu? Yoksa istihbarat radarından kaçmayı becermişler miydi? Kaçtılarsa bunu nasıl becerdiler? Türkiye’deki mevcut rejim derhal yayın yasağı ve sosyal medya yasağı getirerek bu ve benzeri soruların tartışılmasını engellemeye yöneliyor. Böylece idarenin b..]]> Thu, 30 Jun 2016 04:58:03 +0300 Haletiruhiye https://www.evrensel.net/yazi/76906/haletiruhiye https://www.evrensel.net/yazi/76906/haletiruhiye? Machiavelli Söylevler adlı kitabında Titus Livius’un Romalılar’a dair şu sözüyle başlar kitle analizine: “Bir kalabalık olarak azılı bir topluluktular, ancak bireyler olarak hepsi o kadar korktular ki boyun eğdiler”. Machiavelli’ye göre kalabalıklar yöneticilerinin kararlarını eleştirirken cesurdur. Ancak bu eleştirinin cevabı olarak bir ceza uygulandığını gördüklerinde kalabalık üyeleri birbirine karşı güvensizlik duymaya, birbirinden şüphe etmeye başlar ve boyun eğmek için adeta birbiriyle yarışır. Örgütsüz bir kalabalık kadar güçsüz bir şey yoktur. Ellerinde silah olsa bile yönetici bunların ilk saldırılarından korunmayı başarırsa iktidarını korumayı becerebilir. Çünkü heyecanları soğumaya yüz tuttukça ve her biri diğerinin eve gitmek üzere arkasını döndüğünü gördükçe kalabalık üyeleri öz güvenlerini yitirirler ve -ya mücadele ederek ya da uzlaşarak- bireysel güvenliklerini sağlamaya yönelirler. Böylece yönetici ortak alanı, kamusallığı imkansızlaştırarak bireyleri kendi özel hayatl..]]> Thu, 23 Jun 2016 04:57:29 +0300 Manevranın ekonomi politiği https://www.evrensel.net/yazi/76812/manevranin-ekonomi-politigi https://www.evrensel.net/yazi/76812/manevranin-ekonomi-politigi? ABD’nin Rakka operasyonunda YPG’nin ana omurgasını oluşturduğu Suriye Demokratik Güçleriyle iş birliği yapmasının üstüne Putin’in göz kırpmasıyla başlayan Rusya-Türkiye yakınlaşmasını sadece Suriye politikasına bağlamak yanıltıcı olur. Daha doğrusu hem Suriye ve hem Rusya politikalarının arasındaki ilk bakışta göze çarpmayan bir içsel bağıntıyı gözden kaçırmak anlamına gelir. Erdoğan yönetiminin Suriye politikasında bir değişikliğe gitmesine vesile olan gelişme kuşkusuz Suriye’de sahadaki gelişmelerdir. Bir süredir Rusya ve ABD arasında denge siyaseti izleyen PYD’nin kara harekatında ABD’yle iş birliğine gitmesi Putin açısından Kürtleri kendine mecbur edecek bir koza ihtiyaç doğurdu. Eğer daha önce bahsettiğimiz gibi ABD ve Rusya’nın Suriye’deki etki alanları üzerinde anlaştıklarını varsayarsak bu koz ABD’yi rahatsız edecek bir gelişme değil -en azından şimdilik-. Tersine uçak krizinde olduğu gibi Rusya ve Türkiye arasındaki gerilimin tırmanması NATO’nun Suriye stratejisinin ABD’nin..]]> Thu, 09 Jun 2016 04:57:35 +0300 Volte-face https://www.evrensel.net/yazi/76761/volte-face https://www.evrensel.net/yazi/76761/volte-face? Siyaset veya fikirlerde ani bir değişikliği ifade eden bir kavram volte-face. İtalyanca’daki dönmek (volta) ve yüz (face) kelimelerinin terkibiyle oluşturulan bu Fransızca kavramı Türkiye’nin diplomatik hamleleri sayesinde Türkçeye de kazandırmakta fayda var (Aslında her iki kelime de volta atmak ve façasını indirmek gibi deyimlerle Türkçede kullanılıyor ya, neyse). Nitekim Erdoğan ve Putin idareleri arasındaki yakınlaşma tam da aniden yüzlerin bir birine döndüğü bir anı anımsatıyor. Bakışmalar ardından hafif bir sesle sorulan “Hâlâ küs müyüz?” soruları, “Ben elimden geleni yaptım vallahi” yollu sitemler, ama tüm bunlara rağmen niyetlere dair kuşkular. Belki arka fonda inceden Roy Orbison: “Bir süreliğine iyiydim. Bir ara gülümseyebiliyordum. Ancak dün gece seni gördüm”. İnsanlar arasındaki ilişkilerden tanıdık böyle volte-face’lar. Ancak bireyler arasındaki bir dostluktan değil devletler arasındaki bir diplomatik manevradan bahsediyoruz. Wikipedia diplomasi alanında volte-face’a örne..]]> Thu, 02 Jun 2016 05:00:04 +0300 Mültecinin ederi ne? https://www.evrensel.net/yazi/76709/multecinin-ederi-ne https://www.evrensel.net/yazi/76709/multecinin-ederi-ne? İstanbul’daki Dünya İnsan Zirvesi’ne gelmeden önce Frankfurter Allgemeine Zeitung’a (FAZ) demeç veren Alman Şansölyesi Angela Merkel Erdoğan yönetimine mesaj verdi. FAZ’ın deyişiyle “Ankara’daki sultana boyun eğdiği” eleştirilerine Merkel Almanya ve Türkiye arasında doğal bir karşılıklı bağımlılığın olduğunu ve bunun çıkar alışverişini gerektirdiğini vurguladı. Merkel ayrıca Erdoğan’ın “Sen yoluna ben yoluma çıkışına” karşı mülteciler konusunda varılan anlaşmanın gereklerini yerine getirdiğinin altı çizdi. Erdoğan 1 Haziran’da yürürlüğe girecek olan anlaşmanın gerektirdiği kanunu imzalayarak bu zamana kadar Ankara ve Atina arasında geçerli olan anlaşmayı bütün AB’yi kapsayacak şekilde genişletiyor. Böylece Kasım 2015 ve Mart 2016’da varılan sözleşmeler hukukileşmiş oluyor (FAZ, 22.05.2016). Mülteciler meselesi hem AB’nin hem de Merkel liderliğinin en büyük krizine haline gelmiş durumda. Kendi iktidarını Almanya’nın Avrupa’daki liderliği üzerine bina eden Merkel için hem siyasi iradesi..]]> Thu, 26 May 2016 05:00:29 +0300 Sınıf atlama hevesi https://www.evrensel.net/yazi/76619/sinif-atlama-hevesi https://www.evrensel.net/yazi/76619/sinif-atlama-hevesi? Şimdi herkes sınıf atlama telaşında. Bir biriyle ölesiye rekabet, büyüklü küçüklü oyunlar, riya, acımasızlık ama mutlaka gizlilik, sınıf atlamanın vazgeçilmezlerinden. Hız kesen bir ekonomide atlayacak pozisyonlar daraldıkça daha da şiddeti artan bir hırs. Aristokrasinin iktidarda olduğu çağlarda sınıf atlamak tabu sayılırdı. Burjuva toplumlarında ise sınıf atlamak başarının nişanı, övgünün sebebi sayılır hale geldi. Fransa Cumhuriyetinin sıradan bir askeriyken darbe yaparak kendi eliyle imparatorluk tacı giyen Napoléon, sınıf atlama hırsı konusunda ders alınacak bir örnektir. Kızıl ile Kara’da Stendhal bu hırsı mükemmel tarif eder: “Başının üstündeki kayalardan uçmuş olan bir atmaca ara sıra gözüküyor ve gökte geniş daireler çiziyordu. Julien Sorel’in gözleri bu yırtıcı kuşu, iradesine bağlı olmayan, içinden gelen bir hareketle izliyordu. Onun sakin ve güçlü hareketlerine hayran hayran bakıyor; onun gücüne, onun yalnızlığına gıpta ediyordu. Napoléon’un yazgısı böyle olmuştu, acaba b..]]> Thu, 12 May 2016 04:12:13 +0300 Godot'u bekleyen cumhuriyet https://www.evrensel.net/yazi/76571/godotu-bekleyen-cumhuriyet https://www.evrensel.net/yazi/76571/godotu-bekleyen-cumhuriyet? 20. İstanbul Tiyatro Festivali Şahika Tekand ve Studio Oyuncuları’nın geçen akşam Beckett’ın Godot’yu Beklerken adlı oyunuyla başladı. Oyunu izlerken aklıma kazınan aylardan beri Türkiye’de konu ne olursa olsun muhabbete nokta koyan şu laf oldu: “Yapacak bir şey yok!” Siyasetin toplumu felç ettiği anların vazgeçilmez repliği bu. Ahlak tercih yapabilme özgürlüğünü varsaydığına göre, ahlakın da sonuna gelindiğini müjdeliyor bu cümle. Ahlak felsefesi yönetime doğrudan katılan yurttaşların oluşturduğu Antik Yunan kent devletinde doğdu. Antik Yunan kentlerinin iktidarı çöküp Hellenistik imparatorluk dönemi başlarken ise bugün “kişisel gelişim” başlığında toparlayabileceğimiz dört tavır ortaya çıktı: Stoacılık (kafana takma abicilik), Sinizm (dağ başına yerleşeyimcilik), Epikurosçuluk (vur patlasın çal oynasıncılık), Şüphecilik (anı yaşayayımcılık). Önce Makedonlar sonra Romalılar hakimiyetinde kendi geleceklerini tayin etme hakkını yitiren Helenler, böylece ahlak anlayışında giderek birey..]]> Thu, 05 May 2016 05:00:50 +0300 ‘Endişeli üçlü’ Voltran’ı oluşturur mu? https://www.evrensel.net/yazi/76524/endiseli-uclu-voltrani-olusturur-mu https://www.evrensel.net/yazi/76524/endiseli-uclu-voltrani-olusturur-mu? ABD Başkanı Barack Obama’nın Riyad ziyareti Amerikan-Suudi ilişkilerinde sorunların devam ettiğine işaret etti. Daha önce bu köşede belirttiğim gibi Obama’nın izlediği Ortadoğu politikası bölgesel müttefiklerinden tepki çekiyor. İsrail, Suudi Arabistan ve Türkiye beraberce Obama’nın İran diplomasisine muhalefet ediyor. Endişeli üçlü bu muhalefetinde ortaklaşa hareket ettikçe birbirinden güç alıyor ve ABD’ye karşı elini güçlendirmeye çalışıyor. Ancak üçlünün ortak çıkarları olduğu gibi birbirinden farklı ve hatta zıt çıkarları da söz konusu. Bu çıkar farklılıkları endişeli üçlünün ABD’ye karşı sağlam bir birlik oluşturmasını engelliyor. Örneğin, Suudi Arabistan’ın Amerikan politikasına ilişkin itirazlarının başında Tahrir protestoları esnasında Hüsnü Mübarek rejimine verdiği desteği çekmesi geliyor. Güçlü bir halk hareketi karşısında ABD’nin onlarca yıllık müttefikini terk etmesi Suudi Arabistan gibi bir mutlakıyetçi monarşiyi doğal olarak tedirgin etti ve Amerikan desteğinin kayıtsı..]]> Thu, 28 Apr 2016 04:56:21 +0300 Obama Riyad'da https://www.evrensel.net/yazi/76478/obama-riyadda https://www.evrensel.net/yazi/76478/obama-riyadda? Dünya siyasetinde bu haftanın en dikkat çekici resmi ziyareti kuşkusuz başkan Obama’nın Kral Salman’a konuk olduğu Riyad ziyaretiydi. Suudi kralı henüz Türkiye ziyaretinin tozunu temizlememişken ABD başkanıyla pazarlığa oturdu. Peki Suudilerin Ankara ve Washington’la pazarlığının içeriği ne olabilir? Suudiler Ankara ve Washington’ın arasındaki politika farklılıklarını bu pazarlıklarda bir koz olarak kullanmış mıdır? Tabii Suudi niyetlerini anlamanın yanında, bu niyetleri yerine getirebilecek bir güce sahip olup olmadıklarını bilmek lazım. Bu gücü de ancak Suudilerin rekabet ettiği diğer bölgesel güçler olan Türkiye, İran, Mısır ve İsrail’le karşılaştırarak ölçebiliriz. Kestirmeden bir ölçü bu ülkelerin hegemon güç ABD nezdindeki “özgül ağırlıklarıdır”. Örneğin, Washington açısından Ankara mı, Riyad mı daha fazla “özgül ağırlığa” sahip? Beyaz Saray’ın uyguladığı protokol bize bu konuda bir fikir veriyor. Erdoğan son Washington ziyaretinde uçaktan inerken Mevlüt Çavuşoğlu tarafından k..]]> Fri, 22 Apr 2016 05:00:10 +0300 Salman rejimi https://www.evrensel.net/yazi/76420/salman-rejimi https://www.evrensel.net/yazi/76420/salman-rejimi? Türkiye’nin yakın bölgesinde yer alan birçok devletin hükümet biçimindeki tek-adamlaşma eğiliminin dikkat çeken bir başka örneği Suudi Arabistan’da yaşanıyor. Tıpkı Rusya ve Türkiye’de olduğu gibi Suudi Arabistan’da da tek-adamlaşma agresif bir dış politika eşliğinde, hatta onun vasıtasıyla gerçekleşiyor. Suudi Arabistan mutlakiyetçi monarşiyle yönetilen bir ülke olduğu için zaten halihazırda bir tek adam rejimi olduğu zannedilebilir. Ancak mutlaklık iddiası -hiçbir zaman mutlak bir iktidar olamayacağı için- her zaman ideolojik bir ciladır. Bu iddianın altında siyasi ittifaklar yatar. Daha ötesi, Norbert Elias’ın Fransa’daki XIV. Louis dönemini incelediği Saray Toplumu adlı kitabında iddia ettiği gibi, tek adamlaşma aslında yönetici sınıflar içindeki ve arasındaki çatışmanın ancak güçlü bir üçüncü taraf (kral) tarafından frenlendiği, yönetildiği veya bir tarafın ezilmesiyle sona erdirildiği bir süreci tarif ediyor. Toplumsal işlevler görmese koca bir toplumun tek bir adama boyun eğmesi..]]> Thu, 14 Apr 2016 04:32:44 +0300 Washington ziyareti sonrası https://www.evrensel.net/yazi/76369/washington-ziyareti-sonrasi https://www.evrensel.net/yazi/76369/washington-ziyareti-sonrasi? Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ABD başkentini ziyareti hem Türkiye hem ABD basınında dikkatle takip edilen bir olay oldu. Başkanlık rejimini fiilen devreye sokan Cumhurbaşkanı’nın, rejim dönüşümünü eleştiren Batı kamuoyuna giderek artan bir şekilde meydan okuduğu, ancak “reelpolitik kaygılarla” hareket eden Batı hükümetleriyle - belki gizli koşullar da içeren - önemli anlaşmalara imza attığı, onlarla el sıkıştığı bir dönemdeyiz. Bu durum Türkiye-Batı ilişkilerini analiz etmeye çalışanlar için kafa karıştırıcı olabiliyor. Siyasal meşruiyetini “liberal demokratik değerlere” dayandıran Batı hükümetleri için Erdoğan yönetimiyle çalışmak kamuoyu açısından zorluk çıkarıyor elbette. Kestirmeden Putinizm diye tarif edebileceğimiz bir rejim türünün Batı liberal demokrasisine rakip bir kapitalist devlet biçimi olarak ortaya çıktığı bir konjonktürde rejim sorunları ve reelpolitika iç içe geçebiliyor. Batı için Erdoğan’la daha yakın bir işbirliğini meşrulaştırmak giderek zorlaşıyor. Ancak Türkiye’de y..]]> Thu, 07 Apr 2016 05:01:11 +0300 Belirsizlik https://www.evrensel.net/yazi/76323/belirsizlik https://www.evrensel.net/yazi/76323/belirsizlik? AKP başkanlık sistemini zorlayan bir anayasa için hazırlıklara devam ederken Türkiye’deki belirsizlik artıyor. Geçtiğimiz hafta Newsweek’te Michael Rubin imzasıyla çıkan bir yazıda Türkiye’de gerçekleştirilecek bir askeri darbenin ABD ve Avrupa’dan ciddi bir tepkiyle karşılaşmayacağından bahsediliyordu (Newsweek, 24.03.2016). Yazı Türkiye’nin gündemine tabiri caizse bir göktaşı gibi düştü. Yazının amacı tam da bu olsa gerek: Darbe olasılığını kamuoyunda tartıştırmak, tepkileri ölçmek ve belki de bu düşünceyi bir olasılık olarak normalleştirmek. Konuyu dört gün köşesine taşıyan Orhan Bursalı “Rubin’ler, zaten ordunun defterini dürmüşlerdi, şimdi ise siyasal beklentilerine yanıt verecek bir ordu zaten bulunmuyor...” değerlendirmesinden sonra şöyle bitiriyor son yazısını: “Yani Rubin’lerin dış desteğinin tamam olmasının bir karşılığı yok. “Ayrıca Rubin’lerin temsil ettikleri, yani dıştaki irade, askerin çok duyarlı olduğu ‘bölünme’ düşüncesinin de destekçileri, yayıcıları ve hatta fiili..]]> Thu, 31 Mar 2016 04:33:04 +0300 Parlayan gülüşler https://www.evrensel.net/yazi/76211/parlayan-gulusler https://www.evrensel.net/yazi/76211/parlayan-gulusler? Sabah bir fotoğraf düştü önüme sosyal medyada: İki genç kahkaha atıyor. “Kim bilir nasıl eğleniyor, neye gülüyorlardı?” diye düşünüyor insan yaşam sevinci fışkıran fotoğrafa bakınca. Şimdi ikisi de yok. Gençliklerinin henüz başında bu ülkede yaşamanın bedelini canlarıyla ödediler. Burada bedelsiz yaşamak yok. Ali Deniz, 10 Ekim’de Ankara’da barış istemek için bir araya geldiği arkadaşlarıyla, yoldaşlarıyla bombalı saldırıda can verince arkadaşı Ozancan “Siz hiç üzerinde barış yazan bir kefen gördünüz mü?” diye yazmış Twitter’da. Barış talebinin nasıl katledildiğini daha veciz anlatabilir misiniz? Ozancan’ın Ali Deniz’in Gar Meydanında katledilişinden saatler sonra sosyal medyada paylaştığı fotoğraf da unutulmaz: Eskişehir Gezi protestolarında hunharca linç edilen Ali İsmail’in gülen bir resminin yanında “Gülüşün bir isyanın ateşinde parlayacak, Faşizme ölüm halka hürriyet yazan” bir Emek Gençliği pankartı önünde sağ elini yumruk yapmış havaya kaldırıp slogan atıyor Ali Deniz. Diğer g..]]> Tue, 15 Mar 2016 05:00:36 +0300 Kutuplar arası manyetik alan https://www.evrensel.net/yazi/76104/kutuplar-arasi-manyetik-alan https://www.evrensel.net/yazi/76104/kutuplar-arasi-manyetik-alan? 19. yüzyılda büyük güç adı verilen devletlere modern uluslararası ilişkiler disiplininde “kutup” adı verilir. Sistem kuramını alana uygulayan Kenneth Waltz’a göre kutup dünyadaki toplam maddi güç kapasitelerinden büyük bir pay alan devlet demektir. Waltz’a göre maddi güç kapasitesi şu unsurlardan oluşur: nüfus ve ülke büyüklüğü, kaynak donanımı, ekonomik kapasite, askeri güç, siyasi istikrar ve ehliyet. Bir kutup bu sayılan değişkenlerin hepsi açısından güçlü olmalı, yani bu unsurların dünya üzerindeki dağılımından büyük bir pay almalıdır. Bir değişkende güçlü, diğer değişkende güçsüz olan bir devlet bir kutup sayılamaz. Waltz’un kutup tarifi bugün disiplinde genel geçer kabul gören bir tanımdır. Bugünkü dünya düzeni için “tek-kutupluluktan çok-kutupluluğa geçiş dönemi” tespitini yapanlar öncelikle bu kutup tanımından yola çıktıklarını akılda tutmalıdır. Kutup kavramının tanımını unutup çok-kutupluluğa geçiş tespiti üzerinden kutup olmayı planlamak kuramsal tutarsızlığın ötesinde hayal..]]> Tue, 01 Mar 2016 04:29:37 +0300 NATO'da Türkiye krizi https://www.evrensel.net/yazi/76051/natoda-turkiye-krizi https://www.evrensel.net/yazi/76051/natoda-turkiye-krizi? The Washington Post’ta çıkan bir değerlendirmenin başlığı Amerikan kamuoyunda yerleşen bir düşünceyi özetliyor: “Türkiye’nin giderek çaresizleşen durumu gerçek tehlikeler arz ediyor” (20.02.2016). Yazı, ekonomiden Kürt sorununa kadar her alanda işlerin kötü gittiği bir dönemde Suriye politikasının AKP rejiminin kaderini belirleyecek bir konuma geldiğini vurguluyor. Ancak bu politikanın Türkiye’yi Rusya’yla karşı karşı getirdiği ve bu çatışmada Türkiye’nin kazanmasının mümkün olmadığı belirtiliyor. Yazı müttefiklerini yabancılaştırmış, küstürmüş bir Türkiye için şimdiden sonra iyi bir senaryonun kalmadığı sonucuna ulaşıyor. Hürriyet’in Washington Muhabiri Tolga Tanış’ın izlenimlerini bu tabloya eklemek lazım (Hürriyet, 21.02.2016): “2010 yılından beri Türk-Amerikan ilişkilerini yerinden takip ediyorum. ABD Dışişleri Bakanlığında sayısız basın toplantısına katıldım. Ancak Ankara ve Washington’ın böylesine temel bir ayrılık yaşadığını gösteren perşembe günkü brifing gibisini hatırlamıyor..]]> Tue, 23 Feb 2016 05:00:33 +0300 Bir koyup üç almak https://www.evrensel.net/yazi/75997/bir-koyup-uc-almak https://www.evrensel.net/yazi/75997/bir-koyup-uc-almak? Turgut Özal Birinci Körfez Savaşı’nda izlediği politikayı her zamanki gibi özlü bir sözle anlatmıştı: “Bir koyup üç alacağız”. Özal’ın devriiktidarı havadan para kazanma hayali ve hırsının topluma sindiği, daha doğrusu bizzat devlet eliyle sindirildiği bir dönemdi. Devleti yöneten bir başbakanın zenginleşmek için rüşveti açıkça teşvik eden “Benim memurum işini bilir” gibi lafı zikrettiğini hatırlamak lazım. Bir koyup üç almak işte böyle bir açgözlülüğün, hırsın, çalışmadan kazanmanın ideolojisiydi. Ancak kazanç bu siyasetin sadece bir yanı. Bir koyup üç almak esasında kumar oynamak anlamına geliyor. Lafın aldatıcılığı siyasetin aldığı risklere değil, muhayyel kazancına vurgu yapmasından kaynaklanıyor. Yeni Osmanlıcılık diye bilinegelen stratejik düşünce akımı işte özetle bu bir koyup üç alma fikrine dayanır. Özal’ın Musul ve Kerkük’ü Türkiye sınırlarına katma hayalleri kendisinin başkanlık rejimine giden yolları döşeyen taşlardı. O dönem Özal’ın izlediği politika devlet kadrolarında..]]> Tue, 16 Feb 2016 05:00:28 +0300 Suudi Arabistan ve Türkiye, Suriye'ye girer mi? https://www.evrensel.net/yazi/75950/suudi-arabistan-ve-turkiye-suriyeye-girer-mi https://www.evrensel.net/yazi/75950/suudi-arabistan-ve-turkiye-suriyeye-girer-mi? Geçen hafta Suudi Arabistan’ın Suriye’ye asker göndermeye hazır olduğunu ilan etmesi ve Rusya Savunma Bakanlığının Ankara’nın Suriye’ye yönelik askeri bir hamleye hazırlandığını açıklaması heyecan yarattı. Bu esnada Başbakan Davutoğlu’nun Genelkurmay Başkanı Akar’ı da yanına alarak Suudi Arabistan’ı ziyaret edip kralla görüşmesi dikkatleri bu meseleye yoğunlaştırdı. Nitekim Suudi Arabistan ve Türkiye’nin Riyad grubu (YMK) üzerinden muhaliflere Cenevre III görüşmelerini akamete uğratmaları için baskı yaptıkları haberi basına yansıdı. Geçen hafta şöyle yazmıştım: “Bu aşamada YMK’nin taleplerini kabul ettirebilmesi ancak Suudi Arabistan ve Türkiye’nin Rusya’nın Esad’a desteğini karşılayacak bir destek sunmalarıyla mümkün olurdu. ABD’nin mevcut politikası çerçevesinde askeri ve diplomatik koşulların böyle bir desteği kısıtlaması YMK’ye fazla bir şans bırakmadı” (Evrensel, 02.02.2016). Geçen haftaki gelişmeler Suudi Arabistan ve Türkiye’nin ABD ve Rusya’nın kurduğu diplomasi masasını devire..]]> Tue, 09 Feb 2016 05:00:03 +0300 Cenevre IV'e doğru https://www.evrensel.net/yazi/75896/cenevre-ive-dogru https://www.evrensel.net/yazi/75896/cenevre-ive-dogru? Fazla naz aşık usandırır” derler. Aralıkta Riyad’da kurulan Suudi Arabistan, Türkiye, Katar tarafından desteklenen sözde “Sünni cephesini” temsil eden Yüksek Müzakere Komitesi (YMK) cumartesi günü zor bela Cenevre’ye teşrif etti. Belli ki YMK masaya oturmadan önce Lazkiye’de Rusya destekli rejim güçleri karşısındaki kayıpları durduracak bir hamle yapmaya çalıştı. Ancak savaş sahasındaki gelişmeleri diplomasi masasında böyle telafi etmek mümkün değildir. Bu aşamada YMK’nin taleplerini kabul ettirebilmesi ancak Suudi Arabistan ve Türkiye’nin Rusya’nın Esad’a desteğini karşılayacak bir destek sunmalarıyla mümkün olurdu. ABD’nin mevcut politikası çerçevesinde askeri ve diplomatik koşulların böyle bir desteği kısıtlaması YMK’ye fazla bir şans bırakmadı. Esad yönetimi ve Rusya-İran cephesi diplomasi masasına gelirken, YMK’nin diplomasiden kaçmasının doğru olmayacağı başta ABD Dışişleri Bakanı Kerry olmak üzere tüm Batılı diplomatlar tarafından Riyad’daki muhaliflere iletildi. Anlaşılıyor ki ..]]> Tue, 02 Feb 2016 05:00:14 +0300 Biden ziyareti https://www.evrensel.net/yazi/75844/biden-ziyareti https://www.evrensel.net/yazi/75844/biden-ziyareti? Siyasette görüntü önemlidir çünkü arzu edilen doğrultuda algıyı etkileyebilmek hem diplomasi hem de savaş için vazgeçilmezdir. Hürriyet gazetesinde ABD Başkan Yardımcısı Joe Biden’ın Başbakan Davutoğlu’yu ziyaretine ilişkin fotoğraflara bakıyorum (Hürriyet, 24.01.2015). Birinci fotoğrafta Başbakan Davutoğlu şaşkın bir yüz ifadesiyle kendisini dinleyen Biden’a hoca edasıyla işaret parmağını sallıyor. Belli ki hoca iyi bir ders vermiş. İkinci fotoğrafta Başbakanın eli sırtındayken Biden elini siper yapmış Boğaz manzarası karşısında ağzı açık bir şekilde hayret ediyor. Niyeti bozuklar tarafından zehirlenmiş olan Frenk vüzeranın önce parmak sallanarak aydınlatılması ve tembihlenmesi sonra da Boğaz manzarası vasıtasıyla bir Türkiye aşığına dönüştürülmesi bizim diplomasinin en bilindik halkla ilişkiler klişesi. Yerel Oryantalizmin en temel unsurlarını üreten bu klişenin tarih içinde incelenmesi uluslararası ilişkiler literatürüne önemli bir katkı sağlayacaktır. Nihayet üçüncü fotoğrafta iki ..]]> Tue, 26 Jan 2016 05:00:17 +0300 Prensler ve ikna olmayan vicdanlar https://www.evrensel.net/yazi/75792/prensler-ve-ikna-olmayan-vicdanlar https://www.evrensel.net/yazi/75792/prensler-ve-ikna-olmayan-vicdanlar? 17 Nisan 1521’de bir gün önce Worms’a gelen Luther, Kutsal Roma İmparatorluğu’nun meclisinin toplantısı üzerine kentte bulunan imparator V. Karl’ın (Şarlken’in) huzuruna çıktı. Üniversitesinin yardımıyla yol masrafını karşılayan bu basit keşişin Avrupa’nın en kudretli hükümdarının huzuruna çıkarken Tanrı’ya kendisinin yanında durması için yere çöküp yakardığı söylenir. Ne de olsa bir yüzyıl önce kendisi gibi güvenlik sözüyle davet edilen “kafir” Jan Hus diri diri yakılmıştı. Ancak Luther yalnız değildir. Kutsal Roma İmparatorluğu isminin aksine Alman prenslerinin oluşturduğu bir devletti ve bu soylular Avrupa’da gücünün doruğuna çıkmış Habsburg hanedanının, imparatorluğu Fransız usulü bir mutlakıyetçiliğe doğru sürüklemesinden çekiniyordu. Avusturya Arşidükü, Burgonya Dükü, Kastil ve Aragon’un Kralı, Habsburg Hanedanının Başı İmparator Karl, İspanya’nın Amerika’daki fetihleriyle hiçbir Alman imparatorunun tahayyül edemeyeceği bir güce ulaşmıştı. Karl’ın bu güçle Alman soylularının poli..]]> Tue, 19 Jan 2016 04:55:22 +0300 Mezhep çatışması üzerine eleştirel bir deneme -2 https://www.evrensel.net/yazi/75735/mezhep-catismasi-uzerine-elestirel-bir-deneme-2 https://www.evrensel.net/yazi/75735/mezhep-catismasi-uzerine-elestirel-bir-deneme-2? Geçen haftaki yazımda Suriye, Irak, Yemen’de bir vekalet savaşı olarak başlayıp giderek Suudi Arabistan ve İran gibi patronların çarpışmasına dönen çatışmanın bir mezhep çatışması söylemiyle doğallaştırılmasını eleştirmiştim. Geçen hafta benzer yazılar yayınlandı. Örneğin, liberal eğilimli Amerikan haber websitesi Vox’ta Max Fisher şöyle yazdı: “Ortadoğu’yu ciddi bir şekilde çalışan hiç kimse Sünni-Şii çatışmasının öncelikli olarak dinsel bir mesele olduğunu düşünmüyor. Daha ziyade bu mesele, tarihsel olarak çok daha sakin ve barışçıl olmuş olan dinsel demografiyle tesadüfen örtüşen bir şekilde kendini dışa vuran, öncelikle siyasi bir mesele.” Fisher Sünni-Şii çatışmasının nedeninin dinsel değil, siyasi olduğunu vurgularken dinin devlet hırslarının bir aracı olduğunun altını çiziyor. 20. yüzyılın büyük çoğunluğunda siyaseten büyük bir önem arz etmeyen Sünni-Şii kimliklerinin bugünkü noktaya gelmesinde ise ABD’nin 2003 Irak işgalinin ve 2011 Arap isyanları sonrasında kızışan Suudi-İran ..]]> Tue, 12 Jan 2016 05:00:07 +0300 Mezhep çatışması üzerine eleştirel bir deneme-1 https://www.evrensel.net/yazi/75694/mezhep-catismasi-uzerine-elestirel-bir-deneme-1 https://www.evrensel.net/yazi/75694/mezhep-catismasi-uzerine-elestirel-bir-deneme-1? Ortadoğu üzerine yapılan analizlerde en baş köşeye “mezhep çatışması” kavramı yerleşiyor. O kadar rağbet görüyor ki, kavram-ı şahane salona girdi mi sağcısı solcusu hepimiz ayağa kalkıp önümüzü ilikliyoruz. Gerek Türkiye gerek Batı’da sözde analizlerin çoğu bölgedeki egemenler arasındaki düşmanlığı tarif etmek için bu kavramı kullanıyor. Daha sofistike görünmeye çalışanlar ise googledan erişilebilecek bilgilerle Şiiliği ve Sünniliği de anlatıyorlar. Bu anlatılar ise iki mezhebin tarihindeki tüm kırışıklıkları ütüleyerek bugünün siyasi çatışmasını temel alan özcü bazı klişeler sunuyorlar. Oysa bu anlatılar herhangi bir İslam tarihi kitabına şöyle bir göz atıldığında bile kolayca lime lime oluyor. Entelektüel ve akademik camiadaki paçozluk maalesef ne yeni ne bize özgü; yazımızın konusu da bu değil zaten. Ancak mezhep çatışması kavramını ciddiye alacaksak en azından ne olduğu konusunda biraz daha konuşmamız gerekmez mi? Bir kavram açıklayıcı olacaksa en azından kuramsal ve tarihsel belir..]]> Wed, 06 Jan 2016 04:54:16 +0300 Rejim ve savaş https://www.evrensel.net/yazi/75632/rejim-ve-savas https://www.evrensel.net/yazi/75632/rejim-ve-savas? Savaşların siyasi rejimlere etkisinin savaşların başlamasıyla bir bağlantısı var mı? Soruyu karşılaştırmalı olarak ele almak gerekiyor. Geçen hafta The New York Times gazetesinin başyazısı ABD Kongresi’nin IŞİD’e karşı savaşta eli kolu bağlı oturduğundan yakınıyordu (26.12.2015). Yazı birkaç denemeden sonra Beyaz Saray ve Kongre liderlerinin IŞİD’e karşı savaş için Kongre’den yetki alma çabasından vazgeçtiklerini aktarıyor. Böyle bir yetki Kongre tarafından etraflıca tartışılıp, askeri müdahalenin hedefleri ve yöntemlerin açıkça belirlenmesini gerektirecekti. Anayasal olarak savaş açma yetkisi Kongre’de. Ancak IŞİD’le savaşın zikredildiği 58.7 milyar dolarlık Pentagon (Savunma Bakanlığı) bütçesini onaylayan Kongre, fiilen savaş açma yetkisini Beyaz Saray’ın eline bırakmış oluyor. 1973’te Vietnam Savaşı bağlamında Başkan Nixon’a karşı Kongre’nin aldığı Savaş Yetkileri Kararı Beyaz Saray’ı asker gönderdikten 60 ila 90 gün içinde Kongre’den yetki istemeye mecbur ediyor. Fakat bu kararın y..]]> Tue, 29 Dec 2015 05:00:12 +0300 Siyasetin içi, dışı https://www.evrensel.net/yazi/75527/siyasetin-ici-disi https://www.evrensel.net/yazi/75527/siyasetin-ici-disi? Paris saldırısından bu yana ABD, Birleşik Krallık, Almanya ve Fransa’da askeri güç kullanarak Suriye’den Avrupa’ya yayılması muhtemel bir çatışma ortamının çevrelenmesi ve sınırlandırılması düşüncesi ağırlık kazandı. Bush’un Irak savaşından beri askeri müdahalelere kuşkuyla yaklaşan Batı kamuoyunda bugün askeri güç kullanımının kaçınılmazlığı bir ön kabul haline gelmiş durumda. Bugüne kadar doğrudan müdahalede ağır davranan Batı hükümetlerinin hızlanmasında mülteci sorunu kadar Rusya’nın Suriye’de el arttırmasının da etkili olduğunu tespit etmek mümkün. Bu noktada Suriye krizi artık hem Batı ve Rusya hem de Batı ittifakı içindeki ilişkilerin yeniden düzenlendiği bir olay niteliği taşımaya başladı. Türkiye’nin Suriye sınırının 98 kilometrelik bölümünün güvenliğinin ABD ve Türkiye tarafından ortak sağlanacağı operasyonla artık sınır Suriye’den kaçabilecek cihatçılara kapanıyor. Suriye içinde kimin dost kimin düşman olarak görülebileceği konusunda ABD’nin belirleyiciliği artıyor. ABD’li..]]> Tue, 15 Dec 2015 05:01:07 +0300 Can güvenliği bloku https://www.evrensel.net/yazi/75414/can-guvenligi-bloku https://www.evrensel.net/yazi/75414/can-guvenligi-bloku? Selahattin Demirtaş’ın arabasının kurşun geçirmez camında kurşun izi, Rus uçağının düşürülmesi, Can Dündar ve Erdem Gül’ün tutuklanması, Tahir Elçi’nin katledildiği haftanın sonunda Başbakan Davutoğlu’nun katıldığı Türkiye-AB Zirvesi’nin fotoğrafları düşüyor medyaya. Eşeleye eşeleye buldukları boncukların keyfi katılımcıların yüzüne yansımış. Hepsinde bir neşe: Nihayet savaştan kaçan Suriyelileri uygun bir fiyat karşılığında Avrupa dışında tutabilecekler. Tabii ahlaki meşrulaştırma mecbur: “Biraz basın özgürlüğü, biraz Kürt sorunu, biraz yargı bağımsızlığı, biraz temel hak ve özgürlükler sorunu var ama onlar kadı kızında da olur canım. Sonuçta yüzde 99 Müslüman, Ortadoğulu bir ülkesiniz. Seçim var, partiler var, daha ne olsun.” 12 Eylül darbesinden bu yana öne sürülen AB’nin Türkiye’nin demokratikleşmesinin motoru olduğu tezi fiilen mezara gömülmüştür. Allah taksiratını affetsin! Türkiye’nin içine girdiği bu karanlık süreci durdurabilecek yegane güç demokrasiye, barışa inanan yurttaşl..]]> Tue, 01 Dec 2015 05:00:19 +0300 Uçak krizi https://www.evrensel.net/yazi/75378/ucak-krizi https://www.evrensel.net/yazi/75378/ucak-krizi? Suriye’deki askeri operasyona katılan bir Rus uçağının Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) tarafından düşürülmesi Türkiye’nin izlediği Suriye politikasına ilişkin endişeleri arttırdı. Olayın gerçekleşmesinden sonra gelen Rusya’nın sert açıklamaları elbette NATO’yu yarım yüzyılı aşkın üyesi olan bir ülkeyi korumaya sevk etti. Ancak ittifakın içinde Türkiye’nin ittifak politikasına uygun hareket etmediğine dair itirazların olduğu gözlemleniyor. Reuters’den Robin Emmott olaydan sonra Brüksel’de toplanan NATO elçilerinin Türkiye’yi serinkanlılığa çağırdıklarını aktarıyor. Diplomatlar Rusya’nın eylemlerini onaylamazken, hava sahasını ihlal eden uçaklara ilişkin Türkiye’nin de düşürmekten başka seçeneklerinin olduğunu vurgulamışlar; örneğin Türk uçaklarının Rus uçağına eskort ederek onu sınır dışına çıkarması gibi. Başka bir ifadeyle Türkiye’nin eyleminin Rusya’nın eylemine karşı orantısız bir şiddet kullanımı olduğu itirazı NATO toplantısında dile getirilmiş (Reuters, 24.11.2015). Frankfurter..]]> Thu, 26 Nov 2015 04:55:14 +0300 IŞİD terörüyle mücadele https://www.evrensel.net/yazi/75314/isid-teroruyle-mucadele https://www.evrensel.net/yazi/75314/isid-teroruyle-mucadele? Charlie Hebdo saldırısından sonra IŞİD, Paris’te ikinci büyük terör saldırısı gerçekleştirdi. İlk saldırıda ortaya çıkan güvenlik ve istihbarat zafiyetinin giderilemediği ve ciddi bir organizasyon, planlama gerektiren saldırının neden engellenemediği Parisliler açısından en önemli soru olmalı. Associated Press’in (AP) haberine göre Bağdat yönetimi IŞİD lideri el Bağdadi’nin verdiği saldırı emrine dair istihbaratı Fransa ve başka ülkelerle paylaşmış. AP’nin ulaştığı bir Fransız istihbarat görevlisi böyle bilgileri her zaman aldıklarını söyleyerek Bağdat’tan gelen bilginin doğru değerlendirilmediği eleştirisinin önünü almaya çalışmış. Ancak Bağdat’tan gelen mesajda saldırganların eğitim aldıkları ve Rakka’dan Fransa’ya gönderilecekleri gibi önemli detayların yer aldığı anlaşılıyor. Fransa’ya giriş yapan saldırganlar burada uyuyan bir hücreyle temasa geçmişler. Böylece saldırı 19 saldırgan ve lojistik ve planlamadan sorumlu 5 kişiyle gerçekleştirilmiş. Güvenlik zaaafının sadece istihbarat..]]> Tue, 17 Nov 2015 05:00:01 +0300 1 Kasım'ın kaderi Şubat'ta mı yazıldı? https://www.evrensel.net/yazi/75277/1-kasimin-kaderi-subatta-mi-yazildi https://www.evrensel.net/yazi/75277/1-kasimin-kaderi-subatta-mi-yazildi? Geçen haftaki yazımda önümüzdeki dönemde özellikle Sünni Türk işçilerin AKP’nin güvenlik ve ekonomi alanındaki performansını tarafından değerlendirileceğinin belirleyici olduğunu yazmıştım. Çözüm sürecindeki barış çalışmalarının en zayıf yönü Türk yoksullarına ulaşamamak, yani barışın toplumsallaşamaması oldu. Göç sonrası kentin ve rantın paylaşılması, iş piyasasında rekabet gibi etkenlerle körüklenen milliyetçilik ve mezhepçilik gibi ideolojik akımların etkisi kırılamadı. Bu ideolojik akımlar piyasa rekabetinin amansız koşullarında kente göç etmiş yoksullara bir dayanışma kimliği sağlıyor, hatta çoğunluk oldukları hissini bir ayrıcalık illüzyonuna dönüştürüyor. Bu ideolojik etkinin kırılması yoksulların yoksulluğa karşı diğer inanç ve uluslardan yoksullarla beraber mücadele etmeleriyle mümkün. Ancak fiilen bu adımı atan bir halk çoğunluk olmanın kendisini ayrıcalıklı kılmadığını, yoksul olmanın kendisini çoğunluk yaptığını kavrayabilir. Hiçbir deneyim yoksulluğa ve sömürüye karşı orta..]]> Thu, 12 Nov 2015 05:00:59 +0300 Fiili güç ve seçimler https://www.evrensel.net/yazi/75217/fiili-guc-ve-secimler https://www.evrensel.net/yazi/75217/fiili-guc-ve-secimler? Seçim sonuçları bizi anayasal sınırları zorlayan “fiili gücün” toplumsal dayanaklarını ve gücün uygulanmasının etkilerini değerlendirmeye mecbur ediyor. İlk bakışta seçimin Machiavelli’yi doğruladığını söylemek mümkün. Machiavelli Prens’te “Zalimlik Üzerine: Sevilmek Korkulmaktan Daha Mı İyidir, Yoksa Tersi Mi Geçerlidir” başlığında AKP’nin seçim stratejisine ışık tutuyor. Machiavelli’ye göre her prens, zalimden ziyade müşfik olarak görülmek ister, ancak zalim olduğu düşünülen Cesare Borgia, Romagna’yı düzen ve sadakat sağlayarak birleştirmiştir. Onun için her prens zalimlik suçlamasına kayıtsız kalmalıdır. Kargaşalar bütün yurttaşlara zarar verir ancak prensin emrettiği idamlar ancak belirli sayıda bireyin zarar görmesine yol açar. Elbette prens için aynı anda hem sevilmek hem korkulmak idealdir. Ancak bu ikisi çok ender bir araya gelirler. Dolayısıyla ikisinin arasında seçim yapmak gerekirse korkulmak sevilmeye tercih edilmelidir. Bunun nedeni insanın değişmeyen doğasında yatar: İnsa..]]> Tue, 03 Nov 2015 05:00:39 +0300 Cumhuriyet https://www.evrensel.net/yazi/75175/cumhuriyet https://www.evrensel.net/yazi/75175/cumhuriyet? Cumhuriyetin 92. yılındaki siyasi kriz kuruluş yıllarındaki temel anayasal sorunları tekrar güncelliyor: Devlet başkanlığı ve hükümet başkanlığının bir kişinin elinde olup olamayacağı sorunu ve devlet teşkilatının idari yapısı. Dolayısıyla bugünkü krizin çözümünü ele alırken kuruluş döneminin sorunlarını tartışmak gerekli. Örneğin, Mustafa Kemal’in “Bütün milletin hafızasında olmalıdır çünkü bu devleti kuran bir kanundur” diye tanımladığı 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu 11. Maddesinde vilayetlerin mahalli işlerde manevi şahsiyeti ve muhtariyetini (özerkliğini) tanır. 12. ve 15. maddeler arasındaki hükümler halk tarafından seçilen yerel şûralardan bahseder, valileri TBMM’nin temsilcisi olarak merkezi ve mahalli idare arasındaki eşgüdümü sağlayan bir mercî olarak tanımlar, bir mülkî amir olarak değil (Taha Akyol, Atatürk’ün İhtilal Hukuku, Doğan, s. 155-156). Atatürkçü anayasa hukuku profesörü Mümtaz Soysal ünlü ders kitabında bu hükümleri şöyle yorumlar: “Hattâ, 1921 Anayasası bir ‘halk ..]]> Tue, 27 Oct 2015 05:00:54 +0300 Merkiavelli https://www.evrensel.net/yazi/75125/merkiavelli https://www.evrensel.net/yazi/75125/merkiavelli? 2015’te vefat eden ünlü Alman Sosyolog Ulrich Beck, 2012’de Der Spiegel’e yazdığı bir makalede Şansölye Angela Merkel’i İtalyan Rönesans Düşünürü ve Devlet Adamı Machiavelli’ye atıfla Merkiavelli diye tanımlamıştı. Beck’e göre Merkel Machiavelli’nin Prens adlı kitabında yöneticilere verdiği şu tavsiyeyi uygulamaktaydı: “Dün verdiğin sözleri ancak bugün sana çıkar sağlıyorsa yerine getir”. Türk siyaset sanatına dair özgün bir ifadeyle: “Dün dündür, bugün bugündür”. Merkel’in seçimlere iki hafta kala gerçekleştirdiği Türkiye ziyareti Beck’in tanımını zenginleştirecek bir tartışmaya neden oldu. Tartışmanın temelinde Merkel’in Suriye’den Almanya’ya gelmeye çalışan mültecileri engellemek için Erdoğan ve Davutoğlu’yla yaptığı anlaşma yatıyor. Mültecilerin halinin Batı medyasının ve kamuoyunun vicdanına dokunmasıyla Merkel teatral bir jestle Almanya’nın kapılarının açık olduğunu ilan etmişti. Merkel’in pazar günkü Türkiye ziyaretinin ana konusu ise Suriyeli mültecilerin Almanya’ya girişler..]]> Tue, 20 Oct 2015 07:48:43 +0300 İtirazı olan ya şimdi konuşsun ya da sonsuza kadar sussun! https://www.evrensel.net/yazi/75075/itirazi-olan-ya-simdi-konussun-ya-da-sonsuza-kadar-sussun https://www.evrensel.net/yazi/75075/itirazi-olan-ya-simdi-konussun-ya-da-sonsuza-kadar-sussun? CNN Türk’teki programında Ankara katliamını ele alan Şirin Payzın siyasi tartışma yapmayacaklarını belirterek tartışmanın kapsamını kısıtlamaya çalıştı. Bir önceki gece aynı kanalda Ahmet Hakan’ın tartışma konusunu takdim edişi ve kendisine yönelttiği soru üzerine gazeteci Kadri Gürsel Hakan’ın tartışma alanını ne kadar daralttığından şikayet etti. Ana akım medya katliama dair ne tartışacağımızı, ne hissedeceğimizi kendi meşrebince belirlemeye ve kendi çizdiği sınırlar dışındaki tartışmaları ahlak ve vicdan dışı, “siyasi” tartışmalar olarak karalıyor. Herşeyden önce siyasetten bağımsız bir ahlak, vicdan, hukuk, felsefe anlayışı yoktur. Her saldırıda “uzman” kimliğiyle ortalıkta dolaşanların uzmanı oldukları güvenlik kavramı ise baştan aşağıya siyaset tarafından belirlenir. Hatta siyasetin esas konusudur. Ana akım medya siyasetin dışında olduğunu iddia ederken en basit propaganda söylemini tekrarlamaktadır. Ana akım medya demektedir ki “Ey halk biz siyaset üstüyüz, hiçbir siyasi çıkarı ..]]> Tue, 13 Oct 2015 05:03:10 +0300 IŞİD’le mücadele ve güç dengesi https://www.evrensel.net/yazi/74981/isidle-mucadele-ve-guc-dengesi https://www.evrensel.net/yazi/74981/isidle-mucadele-ve-guc-dengesi? Şam’a yönelik askeri desteğin siyasi etkileri sürerken Rusya yeni bir hamle daha yaptı. Geçen pazar günü Irak Genelkurmay Başkanlığı Moskova, Bağdat, Şam ve Tahran yönetimleri arasında IŞİD’e karşı bir istihbarat paylaşımı anlaşmasına varıldığını açıkladı. The New York Times’ın haberine göre tıpkı Rusya’nın Şam’a yolladığı askeri destek gibi bu istihbarat iş birliği de ABD’nin haberi olmadan gerçekleştirildi. Gazete bu hamleyi Rusya’nın ABD’nin oluşturmaya çalıştığı koalisyona alternatif bir IŞİD’le mücadele koalisyonu oluşturma çabası olarak değerlendiriyor (The New York Times, 27.09.2015). Bağdat yönetiminin ABD’nin haberi olmadan Rusya ve İran’la böyle bir iş birliğinin parçası olması ABD yönetiminde Irak’ın ittifak politikası konusunda kuşku uyandırıyor. Yine geçen hafta Rus Pravda gazetesinin haberine göre Rusya Federasyonu Uluslararası İlişkiler Komitesi Üyesi, Parlamenter Igor Morozov Çin’in Rusya’nın Suriye’de IŞİD’le mücadelesine askeri katkı sunacağını açıkladı. Mozorov’a g..]]> Tue, 29 Sep 2015 05:02:54 +0300 ABD-Rusya https://www.evrensel.net/yazi/74937/abd-rusya https://www.evrensel.net/yazi/74937/abd-rusya? Geçen Cuma ABD Savunma Bakani Ashton Carter Suriye’de askeri eylemleri koordine etmek ve çatışmanın büyük güçler arasında bir çatışmaya tırmanmasını engellemek amacıyla Rus Savunma Bakanı Sergey Soygu’yla temasa geçti. Amerikalı yetkililer Obama’nın talimatıyla gerçekleştirilen bu girişimin, ABD’nin Rusya’yı sonunda Esad’ı iktidardan uzaklaştıracak bir siyasi sürece dahil etmeyi hedeflediğini belirtiyorlar. Böylece Ukrayna çatışmasından bu yana iki ülke arasında kesilen askeri düzeyde görüşmeler bu girişimin bir parçası olarak tekrar başladı. Buna neden olan gelişme Putin’in Suriye’deki Rus askeri varlığını artırma kararıydı. Verilen tepkilerden ABD’nin hazırlıksız yakalandığı anlaşılıyor. 11 Eylül’de Obama Putin’in Suriye hamlesini sert bir tonla kınamış ve Rusya’nın izlediği stratejinin büyük bir hata olduğunu ve başarısızlığa mahkum olduğunu belirtmisti (El Cezire, 11.08.2015). Bu açıklamadan sonra geçen 10 gün içerisinde ABD Rusya’nın Suriye’ye lojistik tavkiyesini engellemeye çalı..]]> Tue, 22 Sep 2015 04:56:20 +0300 Barış talep etme hakkı https://www.evrensel.net/yazi/74890/baris-talep-etme-hakki https://www.evrensel.net/yazi/74890/baris-talep-etme-hakki? Geçtiğimiz Cumartesi günü İstanbul’da düzenlenen Demokrasi ve Barış Konferansı’nda eski Büyükelçi, AİHM yargıcı, CHP İzmir Milletvekili ve TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Üyesi Rıza Türmen barışın gerekliliğini hukuki açıdan ele alan bir konuşma yaptı. Türmen İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra savaş suçlularının yargılandığı Nürnberg Mahkemesi’nde barış içinde yaşamanın bir insan hakkı olarak belirlendiğini ve bu tarihten itibaren bu hakkın çeşitli uluslararası hukuki metinlerde onaylandığını ve içeriğinin geliştirildiğini kaydetti. Türmen’in bahsettiği metinleri kısaca hatırlatalım (konuşmanın ana hatları için bkz.: Türmen, Barış İçinde Yaşama Hakkı, T24, 03.08.2015): 15 Kasım 1978’de Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nda oy birliği ile kabul edilen bildiri: “Her insan ırk, din, dil, cinsiyet ayrımı gözetilmeksizin doğuştan barış içinde yaşama hakkına sahiptir”. 12 Kasım 1984 tarihli BM Genel Kurul kararı: “Gezegenimizde yaşayan tüm insanlar kutsal bir hak olan barış içinde yaşama ha..]]> Tue, 15 Sep 2015 05:00:05 +0300 Rusya'dan önemli hamleler https://www.evrensel.net/yazi/74837/rusyadan-onemli-hamleler https://www.evrensel.net/yazi/74837/rusyadan-onemli-hamleler? Rusya’nın Suriye’de Esad rejimine askeri yardımını arttıracağı haberi artık Türkiye’nin de dahil olduğu çatışmanın yeni bir düzeye evrileceğini gösteriyor. New York Times gazetesine göre Rusya’nın Suriye’de Lazkiye civarında yüzlerce kişilik prefabrike ev ve taşınabilir hava sahası kontrol sistemi inşa etmesi ABD’yi endişelendirdi (04.09.2015). ABDli yetkililer Rusya’nın amaçlarından emin olmasalarda yapılan hazırlıkların 1000’e yakın danışman ve askeri personeli barındırabileceğini düşünüyorlar. Kimi uzmanlar ise Rusya’nın hazırlığının lojistik destek ve hava desteğiyle kısıtlı kalacağı görüşünde. Gelişmeler ABD Dışişleri Bakanı John Kerry’yi Rus mevkidaşı Sergey Lavrov’la bir telefon görüşmesi yapmaya sevketti. Haftasonu yapılan görüşmede Kerry Lavrov’a Rusya’nın hareketinin çatışmayı tırmandıracağı, sivillerin hayatını kaybetmesine yol açacağı, mülteci akınını arttıracağı ve IŞİD’e karşı koalisyonla çatışma riski içerdiği uyarılarında bulunmuş. İki dışişleri bakanı bu ay toplanacak ..]]> Tue, 08 Sep 2015 04:47:20 +0300 Fiili güç ve parlamento https://www.evrensel.net/yazi/74793/fiili-guc-ve-parlamento https://www.evrensel.net/yazi/74793/fiili-guc-ve-parlamento? Geçen hafta cumhuriyetin kuruluş sürecinde tek parti rejimine geçişin parlamento işlevsizleştirilerek gerçekleştiğinden söz etmiştim. Bir okur haklı olarak tarihsel tahlilde analojinin yanıltıcılığına işaret etti. 11 Ağustos’taki yazımda belirttiğim gibi tarihte her olay biriciktir ve bir daha aynı haliyle tekrarlanmaz, ancak bu gerçek olaylar arasında karşılaştırma yapmamıza engel değildir. Özellikle strateji ve taktik hamleleri soyut bir düzeyde ele alabilmek açısından faydalıdır. Meseleyi daha açmak ancak bir makale konusudur, o yüzden bu kısa açıklamayla yetinip devam edelim. Mirgün Cabas’ın Her Şey programında Başbakan Davutoğlu’nun bakanlık teklifini parti gruplarını es geçerek doğrudan milletvekillerine götürmesini eleştiren Siyaset Bilimi Profesörü Ersin Kalaycıoğlu bu hareketin Anayasa ve Meclis içtüzüğüne aykırı olduğunu vurguluyordu. Başbakanın neden böyle davrandığının ipuçlarını Kalaycıoğlu’nun şu tespitinden çıkarsamak mümkün: “Parti disiplininiz tehlikeye giriyor. Ve pa..]]> Tue, 01 Sep 2015 04:53:06 +0300 Fiili güç ve olağanüstü hal https://www.evrensel.net/yazi/74742/fiili-guc-ve-olaganustu-hal https://www.evrensel.net/yazi/74742/fiili-guc-ve-olaganustu-hal? Başlangıç internet sitesindeki yazısında Ahmet Bekmen rejime dair şu tespitte bulunuyor: “Nazi Rejiminin Anayasa Hukukçusu Carl Schmitt’in belirttiği gibi, egemen olağanüstü hale karar verendir. RTE egemenliğini böyle yürütüyor ve artık bunun hukuken de tanınmasını istiyor” (17.08.2015). Schmitt liberal demokrasinin tutarsızlığını sergilemek amacıyla liberal yasallık anlayışına göre yüzde 51 çoğunluğu elde etmiş birinin her yaptığının yasaya uygun olacağını, yasallığın/yasa dışılığın sınırlarını belirleyeceğini iddia eder. Bunun nedeni liberalizmin yasallık kavramının her türlü içerikten arındırılmış, sadece usullere dayandırılan biçimsel bir kavram olmasıdır. Böylece yasal çoğunluğu ele geçiren kimse, kendine muhalefet edenleri yasa dışı ilan edebilir ve hatta demokratik haklara sahip halk üyeliğinden dışlayabilir. Schmitt’in deyişiyle “yasal olarak kendisinin içeri girdiği yasallık kapısını ardından kapatabilir ve sonra kapalı kapıya çizmeleriyle vuran muhalif siyasi partiye bir adi ..]]> Tue, 25 Aug 2015 05:00:09 +0300 Fiili güç ve fiili veto https://www.evrensel.net/yazi/74691/fiili-guc-ve-fiili-veto https://www.evrensel.net/yazi/74691/fiili-guc-ve-fiili-veto? AKP ile CHP arasındaki keşif mesaisinin bir koalisyon hükümetiyle sonuçlanmayacağının ilan edilmesiyle beraber Cumhurbaşkanı Erdoğan gazeteci Murat Yetkin’in ifadesiyle “tatile çıktı”. Yetkin’e göre 7 Haziran’dan sonra yoğun bir mesainin ardından Erdoğan istediğini elde etmiş ve dinlenmeye çekilmişti. Ancak Cumhurbaşkanının ziyaretinin amacının sadece dinlenme olduğu yanıltıcı bir değerlendirme olabilir. AKP’nin kalesi sayılabilecek bu bölgeden Erdoğan fiili gücünün hukukileştirilmesini talep eden 14 Ağustos nutkunu icra etti. Erdoğan’ın AKP tabanına verdiği mesaj açıktı: “korkaklar için hiçbir zaman zafer yoktur”. Cumhurbaşkanının konuşmaları seçim kampanyasının ilk işaretleri sayılırsa zorlu bir seçim dönemine girdik demektir. Erdoğan bu seçim kampanyasına 7 Haziran bozgununu atlatmış, moral üstünlük sağlamış, Baykal ve Bahçeli hamleleriyle parlamentoda gücünü sınırlayabilecek koalisyonu dağıtmış ve hamle üstünlüğünü ele geçirmiş bir şekilde giriyor. Erdoğan bir kez daha AKPlilerin s..]]> Tue, 18 Aug 2015 04:47:54 +0300 1990'lara dönüş mü? https://www.evrensel.net/yazi/74645/1990lara-donus-mu https://www.evrensel.net/yazi/74645/1990lara-donus-mu? 1990’lı yıllara geri döndüğümüz sıkça dile getiriliyor. 1990’lara geri dönmek mümkün mü gerçekten? Siyasal ve toplumsal bilimlerde doğu toplumlarında tarihin aslında hep bir tekrardan ibaret olduğuna dair yaygın bir kanı mevcuttur. Bu oryantalist kanıya göre doğu toplumları ezelden ebede despotizme mahkumdur. Tarih bu toplumlar için bir ilerleme, gelişme değil; bir tekrar, bir fasit döngüden ibarettir. Cumhuriyet tarihi boyunca düzenli bir şekilde defalarca ezilen kesimler açısından tarih despotizmin farklı dönemlerde vücuda gelmesi olarak görülebilir. Bu açıdan siyasette sadece 1990’lı yılların değil yüzlerce yıllık devlet geleneğinin izlerine rastlamak mümkündür. Örneğin devletin kuşkuyla yaklaştığı kesimleri ehlileştirme ve tepeleme arasında bir cendereye sıkıştırması Osmanlı tarihçilerinin de dikkat çektiği bir uygulamadır. Kullanılacak benzetmeler şüphesiz uygulanan güncel strateji ve taktikleri değerlendirmek için yararlıdır, ancak her dönemin kendine özgü koşulları olduğu gözden..]]> Tue, 11 Aug 2015 05:00:00 +0300 Barzani'nin siyaseti https://www.evrensel.net/yazi/74596/barzaninin-siyaseti https://www.evrensel.net/yazi/74596/barzaninin-siyaseti? Geçenlerde Taha Akyol CNN Türk kanalında yaptığı bir değerlendirmede PKK ve PDK (Kürdistan Demokrat Partisi) arasındaki farkı basit ve açık bir şekilde ifade etti: Biri devrimci, diğeri milliyetçi-muhafazakar. Akyol’a göre bu açıdan Türk milliyetçi-muhafazakarlarının Kürt milliyetçi-muhafazakarlarını tercih etmeleri doğaldı. ABD’nin Saddam rejimini devirip Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (KBY) kurulmasıyla beraber Türk milliyetçi-muhafazakarları Barzani liderliğindeki PDK’yi doğal bir ortak olarak görmeye başladılar. Barzani hem ABD ve İsrail gibi Türkiye’nin güçlü müttefikleri tarafından desteklenmekte, hem Irak içindeki İran etkisine karşı bir denge unsuru oluşturmakta, hem de PKK’ye karşı bir ortak olarak düşünülmekteydi. KBY’deki yatırımlar ve petrolün Yumurtalık boru hattı üzerinden uluslararası piyasalara taşınması bu ortaklığın ekonomik çıkar zeminini oluşturdu. Bu bağlamda ilginç bir siyasi konumlanmaya tanık olduk: Türk milliyetçi-muhafazakarları, ulus-devletin miyadının artık..]]> Tue, 04 Aug 2015 04:14:39 +0300 'İncirlik açılımı' ve ABD https://www.evrensel.net/yazi/74555/incirlik-acilimi-ve-abd https://www.evrensel.net/yazi/74555/incirlik-acilimi-ve-abd? Türkiye’de muhalefet AKP’nin askeri manevralarını yeniden tek parti hükümeti için yapılmış hamleler olarak değerlendirdi. 7 Haziran seçimleri iki mesaj vermekteydi: 1) Erdoğanist başkanlık rejimi kabul edilemez; 2) AKP artık tek başına hükümet edemez. İki mesaj da Erdoğanistler açısından yok hükmünde sayıldı. 7 Haziran seçimlerinde seçmen tarafından görevden alınan hükümet, hiç seçim olmamış gibi icraatlarına son hız devam etti. Bürokraside 663 üst düzey atama yaptı. Saray’ın hükümeti kurma görevi vermek için beklemesi Erdoğanistlere zaman kazandırdı. Baykal görüşmesiyle CHP’nin içi karıştırılırken, MHP TBMM başkanlık seçimleriyle pasifize edildi. Koalisyon görüşmeleri muhalefeti felç etmek için muallakta bırakıldı. Bu belirsizliğin kendi kârlarını ve kredilerini olumsuz etkileyeceği ifade eden geniş sermaye çevreleri Davutoğlu tarafından oyalandı. AKP için 7 Haziran’dan sonra ikinci bir yenilgi IŞİD’in PYD ve Burkan el Fırat tarafından Til Ebyad’dan kovulmasıyla geldi. Basına sızdı..]]> Tue, 28 Jul 2015 04:32:47 +0300 Viyana Anlaşması'na ilişkin tespitler https://www.evrensel.net/yazi/74506/viyana-anlasmasina-iliskin-tespitler https://www.evrensel.net/yazi/74506/viyana-anlasmasina-iliskin-tespitler? İran’la P5+1 ülkeleri (Almanya ve BM Güvenli Konseyi daimi üyesi ABD, Rusya, Çin, Britanya, Fransa) ve AB arasında sürdürülen müzakereler 14 Temmuz’da Ortak Kapsamlı Eylem Planı adı verilen bir metinle sonuçlandırıldı. Bu dönemin en önemli diplomatik gelişmesi olan bu anlaşmaya ilişkin bazı gözlemleri paylaşmak istiyorum: 1.Mevcut hakim askeri stratejiler çerçevesinde nükleer silahlar bir devletin diğer bir devlete karşı en etkili savunma aracıdır. Nükleer savaşın caydırıcılığı nükleer silah sahibi devlete yönelik bir saldırıyı kabul edilemez bir risk haline getirmektedir. Nükleer silah sahibi olan devletler dünya düzeninin askeri hiyerarşisinde önemli bir statü elde etmektedirler. Bu açıdan nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ABD ve Batılı müttefiklerinin başlıca siyasi hedefidir. 2.Bu hedefe nasıl varılacağı ABD’deki temel stratejik tartışmayı oluşturmaktadır. Tartışma kabaca nükleer silah elde etmeye çalışan devletlere askeri harekat düzenlemeyi öneren müdahalecilerle, u..]]> Tue, 21 Jul 2015 04:19:49 +0300 Savaş ve koalisyon manevraları https://www.evrensel.net/yazi/74364/savas-ve-koalisyon-manevralari https://www.evrensel.net/yazi/74364/savas-ve-koalisyon-manevralari? Geçen hafta TÜSİAD, MÜSİAD, TOBB, “uluslararası piyasalar” ve cümle sermaye aleminin sesi birleşti: Ekonomik kırılganlığın ve bölgesel krizin sürdüğü bir dönemde bir AKP-CHP koalisyonuna ihtiyaç vardı. AKP-MHP koalisyonu çözüm sürecini askıya alarak, kısa ömürlü ancak derin bir siyasi krize neden olacak bir seçenek olarak değerlendiriliyordu. HDP Suriye’de askeri bir operasyona eğilimi olan bu seçeneği “savaş hükümeti” olarak tanımladı. Bu koşullarda AKP-CHP koalisyonunun AKP-MHP koalisyonuna tercih edilmesi HDP için de olağandı. HDP böylece kendine biçtiği ana muhalefet rolünü de layıkıyla yerine getirebilecekti. Ancak TBMM açılışı kimi çevreleri endişelendirecek bir tablo ortaya koyuyordu. Erdoğan’ın Baykal aracılığıyla koalisyon çalışmalarına müdahalesine karşı CHP’den gelen tepki objektif olarak Davutoğlu’nun elini güçlendiriyordu. Aynı anda AKP’ye yakın medya yorumcularının birbirine girdiğine şahit olduk. Hilal Kaplan Bahçeli’yle selamlaşıp, onu yemininin ardından alkışlayan D..]]> Tue, 30 Jun 2015 04:46:36 +0300 Til Ebyad raporu https://www.evrensel.net/yazi/74318/til-ebyad-raporu https://www.evrensel.net/yazi/74318/til-ebyad-raporu? Hürriyet gazetesinde Deniz Zeyrek imzalı habere göre PYD’nin Til Ebyad’ı IŞİD’in elinden alması üzerine Dışişleri Bakanlığı bir değerlendirme hazırlamış ve iki ayrı güvenlik zirvesinden bu analizi paylaşmış (22.06.2015). Hürriyet gazetesi de bakanlığın bu değerlendirmesine ulaşmış. Hükümetin yayın yasağı ve ceza tehdidiyle sır gibi sakladığı Suriye politikasına ilişkin güvenlik zirvesinde tartışılan bir rapor acaba neden basına sızdırılmış olabilir? Sorunun cevabı aslında haberin içeriğinde saklı. Habere yansıdığı kadarıyla rapor analiz içermiyor, sadece Türkiye’nin bundan sonra izleyeceği kamu diplomasisinin -yani halkla ilişkiler stratejisinin- ana hatlarını veriyor. Hürriyet’in rapora ulaşabilmesi ve yayımlayabilmesindeki sır da burada: raporun yayımlanması kamu diplomasisinin bir parçası. Raporda bakanlığın bir imaj tamiriyle meşgul olduğu göze çarpıyor. Türkiye’nin IŞİD’i bir terör örgütü olarak gördüğü ilk madde olarak belirtilmiş. Hemen ardından Esad rejimiyle işbirliği, Suri..]]> Tue, 23 Jun 2015 05:17:29 +0300 Obama'nın TPP mücadelesi https://www.evrensel.net/yazi/74267/obamanin-tpp-mucadelesi https://www.evrensel.net/yazi/74267/obamanin-tpp-mucadelesi? ABD Başkanı Barack Obama Kongredeki son büyük mücadelesine girdi. Yıllarını Cumhuriyetçilerin engelleriyle uğraşarak geçiren Obama bu sefer kendi partisi Demokratlardan büyük bir muhalefetle karşı karşıya. Demokrat Partiyi ikiye bölen bu yasama girişiminin konusu Başkanın oluşturacağı bir Ticaret Teşvik Otoritesi (Trade Promotion Autority, TPA) kurulması. Yasa geçerse TPA’nın müzakere edeceği ticaret anlaşmalarının maddeleri Kongre tarafından tartışılamayacak, anlaşmalar bir bütün olarak oya sunulacak. Yani Kongre anlaşma üzerinde değişiklik yapamayacak, ya toptan onaylayacak ya da toptan reddedecek. Ticaret anlaşmalarının müzakere ve onaylanma sürecinde yürütmenin elini güçlendiren bu usüle hızlı yol (fast track) adı veriliyor. Yasanın konusunu oluşturan yetki Obama’nın Transpasifik Ortaklık (TPP) ve Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı (TTIP) olarak bilinen iki büyük projeyi müzakere edip, tamamlamasına olanak verecek. Bu iki anlaşma bir sınırı Çin’e diğer sınırı Rusya’ya da..]]> Tue, 16 Jun 2015 05:00:11 +0300 Yeni dönemde görevlerimiz https://www.evrensel.net/yazi/74217/yeni-donemde-gorevlerimiz https://www.evrensel.net/yazi/74217/yeni-donemde-gorevlerimiz? 7 Haziran seçimlerinde HDP’nin baraj engelini yıkmasıyla 12 Eylül düzeni fiilen yıkılmıştır. Aynı anda binlerce işçinin direnişe geçerek darbecilerin dayattığı vesayet sendikacılığını iş yerlerinden kovmasıyla bu siyasal düzenin toplumsal ayağı da çökmüştür. İçinde bulunduğumuz an darbeden 35 yıl sonra demokrasi güçlerinin önüne yeni bir toplumsal ve siyasal düzen kurmak için eşsiz fırsatlar sunmaktadır. Ağrı’da, Amed’de, Gezi’de ve son olarak seçimlerde halklarımızın gösterdiği sağduyu 35 yıldır verilen mücadelelerden derslerin çıkarıldığını, demokrasi güçlerinin siyaseten olgunlaştığını ve kontrgerilla, psikolojik harp tekniklerinin boşa çıkarıldığını göstermektedir. Düzen güçlerinin ezberi bozulmuş, mevcut araçları etkisizleşmiş, 12 Eylül idaresi artık idare edemez hale gelmiştir. Bu durumda düzen güçlerinin bir muhasebe yapması ve düzenin restorasyonu için gerekli düzenlemeleri hayata geçirmeleri burjuva devletinin devamlılığı açısından bir zorunluluktur. Tam da bu noktada demokras..]]> Tue, 09 Jun 2015 04:47:31 +0300 Geçim ve seçim: Sendikal ve siyasal hakları beraber düşünmek https://www.evrensel.net/yazi/74167/gecim-ve-secim-sendikal-ve-siyasal-haklari-beraber-dusunmek https://www.evrensel.net/yazi/74167/gecim-ve-secim-sendikal-ve-siyasal-haklari-beraber-dusunmek? Bursa Renault fabrikasından ülkenin başka işyerlerine, iş kollarına yayılan işçi mücadelesi toplumda ciddi bir dalganın varlığını gösteriyor. Bu dalga henüz siyasi bir ifade bulmuş değil. Yani işçiler işyerindeki mücadeledeki birliklerini ortak çıkarları doğrultusunda ülkenin idaresine müdahale edecek bir siyasi birliğe yöneltmiş değiller. Ancak bu siyaset yapmadıkları anlamına gelmiyor. Örneğin, saat başına 2 TL’lik ücret artışı talebi sadece “ekonomik” bir talep olmanın ötesinde, hem ürettikleri toplam değerden daha fazla pay almak hem de bu meşru taleplerini elde edebilmek için gerekli olan örgütlenme hakları için mücadele ettiklerinin bir ifadesidir. Bursa’daki işçilerin çoğu “Biz siyaset yapmıyoruz hak arıyoruz” derken kendi aralarında farklı partilere oy veren veya üye olan işçilerin birliğini ülkedeki hakim siyasi kutuplaşmadan korumaya çalışıyorlar. İşçiler bu kutuplaşmada bir taraf olmadıklarını vurgulayarak bir yandan da çok gergin bir seçim ortamında toplumun tümünden destek..]]> Tue, 02 Jun 2015 04:34:57 +0300 Yaklaşan kriz ve seçimler https://www.evrensel.net/yazi/74115/yaklasan-kriz-ve-secimler https://www.evrensel.net/yazi/74115/yaklasan-kriz-ve-secimler? 7 Haziran genel seçimlerinin Türkiye’nin yakın tarihindeki en önemli seçimler olduğu konusunda memlekette eşine az rastlanır bir görüş birliği var. Selahattin Demirtaş’ın Kadıköy Yoğurtçu Parkı’ndaki konuşmasında vurguladığı gibi bu seçimler sadece Türkiye değil Ortadoğu ve Avrupa siyaseti açısından da ciddi bir mesaj içerecek. Seçim sonuçları üzerine yorumu seçim ertesine bırakarak öncelikle seçimin toplumsal bağlamını değerlendirmekte fayda var. Seçimlerin esas konusu Erdoğan liderliğinin tüm yetkileri elinde tutan bir tek adam yönetimi kurup kuramayacağı sorusudur. Uzun süredir sosyal bilimlerde ve siyasette Türkiye’deki gelişmeleri sadece Türkiye’ye özgü tarihsel ve kültürel değerlerle açıklayan bir zihni alışkanlık hakim. Bu açıklamalarda sıkça devletin ve memleket insanının yapısı, kafası, genleri gibi ne idüğü belirsiz kavramlar açıklayıcı bir değişken veya belirleyici bir yapı olarak sunuluyor. Daha da önemlisi bu açıklamalar gündelik konuşmalarda hiç itiraz görmeden kabul gör..]]> Tue, 26 May 2015 04:19:32 +0300 Böl ve yönet https://www.evrensel.net/yazi/74063/bol-ve-yonet https://www.evrensel.net/yazi/74063/bol-ve-yonet? Böl ve Yönet” siyaseti kökeninin Makedonyalı Filip’e kadar uzandığı söylenen en eski hakimiyet taktiklerinden biridir. Tarih boyunca tiranlar kendi iktidarlarını sarsacak birleşik bir muhalefeti engellemek için boyun eğdirmeye çalıştıkları halkları bir birine düşman ederek eşitlik ve özgürlük taleplerinin önünü almaya çalışmışlardır. Bu taktiği uygulayan tiranlar halkların örgütsüzlüğüne güvenirler, çünkü örgütsüzlük siyaseti anlamamak, bilmemek demektir. Siyasetin okulu ortak hareket etmek yani örgütlenmektir. Ülkemizde insanca çalışma koşulları ve ücretler için hak arayışına başlayan herkesin önünde aynı acil ihtiyaç belirmektedir: Birlikte mücadele. Madenlerde, tersanelerde, atölyelerde, inşaatlarda insanlık haysiyetiyle ve yaşam hakkının kutsallığıyla bağdaşmayan koşullarda çalışan işçiler, anayasada ve uluslararası hukukta tanındığı söylenen hakları için ne zaman taleplerini yükseltseler tiranların da sesi yükseliyor: “Aramıza nifak sokmak, huzurumuzu bozmak isteyenler var!” Tiran..]]> Tue, 19 May 2015 04:19:07 +0300 ABD para politikasına dair izlenimler https://www.evrensel.net/yazi/74020/abd-para-politikasina-dair-izlenimler https://www.evrensel.net/yazi/74020/abd-para-politikasina-dair-izlenimler? Sermayeyi, büyüklüğü bir rakamla ifade edilebilen bir “şey” olarak gören yaklaşımlar sermaye birikiminin sınıflar arasındaki bir hakimiyet mücadelesi olduğunu gözden kaçırırlar. Emek gücüyle değeri yaratan işçinin saat kaçta kalkacağını, kaç saat çalışacağını, nerede nasıl yaşayıp, ne yiyip ne içeceğini, kısacası yaşamını nasıl sürdüreceğini sınıf mücadelesi belirler. Bu mücadelenin en önemli ayaklarından biri burjuvazinin çeşitli fraksiyonlarının kendi içlerinde ve aralarında sürdürdükleri rekabettir. Bu rekabet burjuvazinin işçi talepleri karşısında birlik içinde hareket edebileceği temel ekonomik ve siyasi programı belirler. Dünya ekonomisinden en büyük payı alan devletlerin aralarındaki diplomasiyi takip ettiğimizde bu rekabetin ABD tarafından yeniden düzenlenmeye çalışıldığını gözlemliyoruz. Geçtiğimiz kasım ayında The Economist dergisinin finans ve ekonomi sayfalarındaki yorumda şu tespit yapılıyordu: “Gelişmiş dünyadaki merkez bankaları artık uyumlu bir şekilde hareket etmiyorl..]]> Tue, 12 May 2015 05:00:15 +0300 Kıbrıs'ta 1 Mayıs https://www.evrensel.net/yazi/73972/kibrista-1-mayis https://www.evrensel.net/yazi/73972/kibrista-1-mayis? Kıbrıs Lefkoşa’daki ara bölgede hem Rum hem de Türk işçilerinin beraber katıldığı 1 Mayıs gösterilerinden bir kare gözüme takıldı Cumhuriyet gazetesinde: kameraya gülümseyen bir kadın elinde “Her Mahalleye Beleş Kreş” yazan mor bir döviz taşıyordu (03.05.2015). Fotoğraftaki gülümsemeye gülümsemeyle cevap verirken, Türkiye’de yaygın olarak Kıbrıslıları “bedavacı” olmakla suçlayanların aynı fotoğrafa baktıklarında ön yargılarına yeni bir kanıt bulduklarını düşünecekleri aklıma geldi. Ne de olsa “Beleş Kreş” talebi sermayenin en korkulu rüyalarından biri! Kreş talebi gibi demokrasi ve barış talebi de işçinin yüzünün gülmesiyle ilerleyecek, işçi sınıfının mücadelesi adanın geçmişinde olduğu gibi geleceğinde de belirleyici bir rol oynayacak. Mülkiye’nin kıdemli Siyasi Tarih Hocası Prof. Melek Fırat Kıbrıs sorununun kökenine ilişkin yazdığı makalede Kıbrıs’taki siyasallaşmada 1941’de kurulan Kıbrıs Sendikal Komitesi (PTUC) ve Çalışan Halkın İlerici Partisinin (AKEL) önemine dikkat çeker. 19..]]> Tue, 05 May 2015 04:42:33 +0300 İnsansız hava araçları https://www.evrensel.net/yazi/73920/insansiz-hava-araclari https://www.evrensel.net/yazi/73920/insansiz-hava-araclari? ABD Başkanı Obama Amerikan güvenliğinin (hegemonyasının) tek-taraflı askeri müdahalelerle sağlanabileceğini iddia eden Yeni Muhafazakarlara karşı Amerikan askerlerini Afganistan ve Irak’tan eve getirme sözüyle iktidara geldi. Yeni Muhafazakarların savaş kararlarını alırken Batı ittifakının diğer üyelerine danışmamaları ve askeri müdahalelerin meşruiyetine kendileriyle beraber hareket etmeye gönüllü devletlerle oluşturulan geçici koalisyonlara dayandırma girişimleri başarısızlıkla sonuçlandı. Fransa ve Almanya gibi Avrupa Birliği’nin temelini oluşturan iki ülkenin Bush’un Irak Savaşına muhalefeti Yeni Muhafazakarların bu politikalarının Amerikan hegemonyasına verdiği zararın önemli bir işaretiydi. Aynı yıllarda Amerikan üniversitelerinde mantar gibi biten Kamu Diplomasisi programları bu zararı telafi etme ve hegemonyanın meşruiyetini tamir etme girişiminin başladığını gösteriyordu. Bu ortamda iktidara gelen Obama Birinci Dünya Savaşı sonrasında Milletler Cemiyeti projesini ortaya atan W..]]> Tue, 28 Apr 2015 05:00:16 +0300 İnkar cambazlığı ve yüzleşme https://www.evrensel.net/yazi/73867/inkar-cambazligi-ve-yuzlesme https://www.evrensel.net/yazi/73867/inkar-cambazligi-ve-yuzlesme? Her gün televizyon, gazete ve sosyal medyada korkunç manzaralarla karşılaşıyoruz: Toplu katliamlar, insanı şok eden vahşet gösterileri, tesadüfen canlarını soykırımcının kılıcından kurtarmış yollarda ölüm kalım mücadelesi veren insanlar, korku, açlık, yorgunluk, hastalık, gözyaşı. Ve bazen soykırımcının eline geçmektense ölümde karar kılanlar, tıpkı Şengal’de IŞİD’e köle düşmemek için el ele tutuşup uçurumdan atlayan Êzidî kadınlar gibi. Ortadoğu’da bölgesel güçler aralarındaki hesabı bir mezhep savaşı üzerinden görürken ve bölge halkları savaş ve kırım politikalarında istatistiksel rakamlara dönüşürken, Türkiye’deki inkarcılar 1915 Ermeni Soykırımı’nın yüzüncü yılında vantroloji, akrobasi ve illüzyon yeteneklerini sergilemekle meşguller. Cambazlık zor bir iştir. Uzun süren bir eğitim, adanmışlık ve yetenek gerektirir. Havada parendeler atarken birbirlerini yakalamaları ve aynı ip üzerinde üst üste binip teker üstünde ilerleyenleri düşünün. Siyasi cambazlık da böyledir. 28 Ocak’ta Doğ..]]> Tue, 21 Apr 2015 04:17:30 +0300 Moskova ve Kahire hattında Suriye diplomasisi https://www.evrensel.net/yazi/73817/moskova-ve-kahire-hattinda-suriye-diplomasisi https://www.evrensel.net/yazi/73817/moskova-ve-kahire-hattinda-suriye-diplomasisi? Suriye sorunu iki başkentteki toplantılarda ele alınıyor: Moskova ve Kahire. Moskova’daki toplantının yapılacağı geçen aralık ayında Rusya tarafından ilan edilmiş ve 14 Ocak’taki Cenevre’deki ziyaretinde ABD Dışişleri Bakanı Kerry toplantıya başarılar dilemişti. 22 Ocak’ta 100’e yakın muhalefet temsilcisi Kahire’de bir araya gelmişti. Böylece İstanbul merkezli Suriye Ulusal Koalisyonuna (SUK) karşı Esad’la müzakereye oturabilecek ve Cenevre sürecini tekrar diriltebilecek yeni bir yapı yaratılıyor. Bu alternatif güçler SUK’un Türkiye güdümünde ve Müslüman Kardeşler çizgisindeki lideri Halid Hoca’ya alternatif bir yapı oluşturmuş ve hem ABD hem de Rusya’dan çalışmaları için onay almış durumdalar. 26 Şubat’ta Paris’te buluşan SUK ve Demokratik Değişim İçin Ulusal Koordinasyon Kurulu Birleşmiş Milletler kararları ve 30 Haziran 2012 Cenevre Bildirgesi üzerinde uzlaştıklarını ve Berlin’de ikinci bir toplantı yapacaklarını ilan etmişlerdi (Carnegie Endowment, 31.03.2015). Toplantıya hazırlık ..]]> Tue, 14 Apr 2015 04:32:58 +0300 Lozan mutabakatı ve ABD liderliği https://www.evrensel.net/yazi/73765/lozan-mutabakati-ve-abd-liderligi https://www.evrensel.net/yazi/73765/lozan-mutabakati-ve-abd-liderligi? 2 Nisan’da İsviçre’nin Lozan kentinde bir araya gelen Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi daimi üyeleri (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) ve Almanya’dan oluşan P5+1 grubu ve İran nükleer enerji müzakerelerinde bir anlaşma taslağı üzerinde mutabakata vardıklarını ilan ettiler. 30 Haziran’da nihai şeklini alacak olan anlaşma yeni bir dönemin arifesinde olduğumuzun işareti ve içinde bulunduğumuz dönemin en önemli diplomatik gelişmesi. Lozan’daki diplomatik heyetlerin olumlu mesajlar içeren açıklamalarından sonra ABD Başkanı Obama Beyaz Saray’daki Gül Bahçesi’nde bir açıklama yaptı ve Amerikan kamuoyunu varılan mutakabatın iyi bir çözüm olduğuna ikna etmeye çalıştı. Obama’ya göre sıkı bir denetim altında olacak İran’ın anlaşmaya uymadığı takdirde bir nükleer bomba üretmek için en az bir yıla ihtiyacı var. Obama konuşmasında ekonomik yaptırım destekli Amerikan diplomasisinin hem dünya düzenindeki büyük güçlerin ABD girişimini desteklemelerine, hem de İran’ı müzakere masasına oturtmaya ..]]> Tue, 07 Apr 2015 05:00:25 +0300 Yemen, Tikrit ve nükleer müzakereler https://www.evrensel.net/yazi/73716/yemen-tikrit-ve-nukleer-muzakereler https://www.evrensel.net/yazi/73716/yemen-tikrit-ve-nukleer-muzakereler? Ortadoğu’daki bölgesel güçlerin mücadelesi yeni bir aşamaya geçmiş bulunuyor. Temmuz 2013’te Genelkurmay Başkanı Sisi’nin Cumhurbaşkanı ve Müslüman Kardeşler lideri Mursi’yi devirmesinden sonra oluşan Suudi Arabistan-Katar çatışması Yemen’e müdahaleyle şimdilik tamamen kontrol altına alınmış durumda. Her üç ülke de geçtiğimiz iki yıl içinde iktidar el değiştirdi: Sisi 2014’te Cumhurbaşkanı seçildi; Haziran 2013’te Şeyh Tamim bin Hamad el Sani tahttan çekilen babasının yerine geçerek Katar Emiri oldu; Ocak 2015’te Selman bin Abdülaziz el Suud ölen ağabeyinin tahtına oturarak Suudi kralı oldu. Mısır’daki iktidar savaşında bir biriyle çarpışan Suudi Arabistan ve Katar 11 Eylül 2014 tarihli Cidde Bildirgesi’yle ABD’nin IŞİD’e karşı başlattığı askeri harekata destek vererek diyalog ve iş birliği sürecini başlatmışlardı. 28 Mart’ta iki ülke ve müttefikleri Mısır’ın Şarm el Şeyh kentinde toplanan 26. Arap Birliği zirvesinde bu sefer İran’a karşı yaptıkları ittifakı tescillediler. Suudi Arabis..]]> Tue, 31 Mar 2015 05:00:43 +0300 Muhafazakar ve liberal emperyalizm: Türkiye için sonuçlar https://www.evrensel.net/yazi/73668/muhafazakar-ve-liberal-emperyalizm-turkiye-icin-sonuclar https://www.evrensel.net/yazi/73668/muhafazakar-ve-liberal-emperyalizm-turkiye-icin-sonuclar? Geçen hafta ABD’deki 2016 başkanlık seçimlerinde dış politika ve güvenlik konusunun özellikle önemli olacağını vurguladım. Aslında bu konuların öne çıkmasını sadece seçim yarışının mantığıyla anlayamayız. 2008 kriziyle beraber ABD yönetiminin önündeki en büyük görev Amerikan ekonomisinin dünya ekonomisi üzerindeki liderliğini tekrar tesis etmekti. İkinci Dünya Savaşından beri sermaye ihracatıyla öncelikle Avrupa ve Japonya ekonomilerini, daha sonra yükselen pazarları canlandırmaya yönelen ABD, bu coğrafyalarda ihracat artmaya başladıkça borçlanmaya ve bütçe açığı vermeye başladı. Kapitalizmin küresel yönetişiminden sorumlu olan devlet olarak ABD bu süreci doların hakimiyetiyle idare edegeldi. Obama yönetiminin başlıca amacı dünyanın en büyük finans, teknoloji ve tüketim kaynağı olan ABD’nin bu hakimiyetini tahkim etmekti ve bunu içinde bulunduğumuz anda başarmış durumda. Obama’nın bu misyonu, kendisini dış politika ve güvenlik alanında sınırları dikkatlice çizilmiş bir doktrin izlemekt..]]> Tue, 24 Mar 2015 04:24:17 +0300 ABD'de kılıçlar çekildi https://www.evrensel.net/yazi/73614/abdde-kiliclar-cekildi https://www.evrensel.net/yazi/73614/abdde-kiliclar-cekildi? Cumhuriyetçilerin çoğunluğu elde tuttukları Kongrenin Başkan Obama’nın dış politikasına yönelik saldırgan muhalefeti daha önce eşine rastlanmamış bir hadde dayanmış durumda. Son seçimlerde Kongrenin her iki kamarasında da çoğunluğu elde eden Cumhuriyetçiler 2016’daki Başkanlık seçimlerine doğru giderken özellikle güvenlik ve dış politika konusunda Demokratlar’a abanacaklarının işaretini veriyorlar. İlk bakışta Demokratların bu seçimlere rahat girdiği söylenebilir. Birincisi, Demokratların Hilary Clinton gibi aktif bir First Lady olarak Beyaz Saray’da, Senatoda ve Dışişleri Bakanlığında önemli görevlerde bulunmuş güçlü bir adayı var. Bu aday Clinton ailesinin etrafında bir araya gelmiş siyaset erbabı sayesinde hem ciddi mali kaynaklara, hem seçimlerde ve idarede uzmanlaşmış bir kadroya, hem ulusal ve uluslararası müttefiklere, hem de ulusal popülariteye sahip. Cumhuriyetçiler’in Clinton karşısındaki benzer bir “özgül ağırlığa” sahip adayı ancak Eski Başkan Bush’un oğlu ve Eski Başkan Bu..]]> Tue, 17 Mar 2015 05:09:35 +0300 Erdoğan ve Putin, Babacan ve Kudrin https://www.evrensel.net/yazi/73564/erdogan-ve-putin-babacan-ve-kudrin https://www.evrensel.net/yazi/73564/erdogan-ve-putin-babacan-ve-kudrin? Financial Times gazetesi geçen hafta “Türkiye’nin büyük güç olma hayali buraya kadarmış” diye yazdı. Hürriyet’in aktardığına göre “Gazete, Ankara’nın Mısır, İsrail ve Suriye’de büyükelçisinin olmadığını belirttikten sonra, ’Kahire Türk TIR’larının Afrika ve Körfez’e ulaşmasına izin veren değerli bir anlaşmadan vazgeçmek üzere. Libya geçen hafta, bir zamanlar Türk inşaat sektörü için büyük bir gelir kaynağı olan firmaların devlet sözleşmelerine artık alınmayacağını açıkladı. Geçen hafta da Türkiye Yemen’deki elçiliğini kapayarak vatandaşlarından ülkeyi terk etmelerini istedi. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi de Türkiye’nin gerilemekte olan uluslararası itibarının bir göstergesi. 2008’de oy birliğiyle üyeliğe seçilen Türkiye 6 yıl sonra aynı başarıya yaklaşamadı bile’ ifadelerine yer verdi.” (04.03.2015) Türkiye’nin diplomatik yalnızlığı Erdoğan’ın çoğu zaman kişisel tercihleriyle açıklanıyor. Kapitalist dünya siyasetini eleştirmekten kaçınan her açıklama kaçınılmaz olarak bu siyase..]]> Tue, 10 Mar 2015 04:17:33 +0300 Üçüncü Dünyacı para politikası https://www.evrensel.net/yazi/73512/ucuncu-dunyaci-para-politikasi https://www.evrensel.net/yazi/73512/ucuncu-dunyaci-para-politikasi? Burjuvazinin temel programı olan orta gelir tuzağından çıkamayacağı ve ekonomiyi daha fazla büyütemeyeceği ortaya çıkmış olan AKP, iktidarda kalabilmek için içeride baskı rejimi ve dışarıda ufak serüvenlerle topu döndürmeye çalışıyor. Ama nafile. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Merkez Bankası Başkanı Erdem Başçı’nın da dahil olduğu “yüksek faizcileri” vatan haini ilan ederek büyük sanayi burjuvazisini açıkça hedefine koydu. Ama sadece “TÜSİAD’ın İstanbul dükalığı” değildi hedefteki. TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu da G-20 ülkelerinin toplantısında Ali Babacan’la beraber Başçı’yı övmüştü. Erdoğan, Suudi Arabistan’a ayrılmadan önce yaptığı açıklamada ihanet suçlamasını getirerek İç Güvenlik Yasası’nın Mecliste olduğu bir dönemde ağır bir baskı uyguluyor. Bunun nedeni ülkenin halihazırda ekonomik bir krize doğru sürüklendiği, ancak kredi sağlanıp, para döndüğü için adına henüz kriz denilmeyen bir süreçte olmasıdır. Erdoğan’ın en azından seçimlere kadar krediyi sağlayabilmesi iktidarı açısından h..]]> Tue, 03 Mar 2015 04:15:12 +0300 Üçüncü Dünyacılık, G-20 ve İran https://www.evrensel.net/yazi/73415/ucuncu-dunyacilik-g-20-ve-iran https://www.evrensel.net/yazi/73415/ucuncu-dunyacilik-g-20-ve-iran? Latin Amerika gezisinden dönerken Cumhurbaşkanı Erdoğan gazetecilere şöyle konuşmuş: “Türkiye’nin dünya nezdinde yalnızlığını umursamıyorum. Önemli olan halk. Son seçimde gördük ki halk bizi bağrına basmış. Dünyaya baktığınızda halklar nezdinde de yalnızlık yok. Liderler nezdinde olabilir ama bu durum da kıskançlıktan başka bir şey değil”. (Sabah, 15.02.2015) Erdoğan hızla Üçüncü Dünyacılığa ve onun stratejisi Avrasyacılığa doğru savruluyor. Bu programın temel fikri Türkiye’nin Rusya, İran ve Çin’e yakınlaşarak görece bir bağımsızlık sağlamak. Erdoğan’ın iktidarda kalabilmek için böyle bir bağımsızlığa ihtiyacı var, çünkü giderek Batı ve Batı’yla bütünleşmiş Türkiye sermayesinin ekonomik ve siyasi programını gerçekleştirebilmekten uzaklaşıyor. Erdoğan Türkiye’nin hava savunma sistemini, NATO’nun füze savunma sistemi sırlarına hakim olabileceği bir şekilde, Çin’e ihale edeceğini açıklayarak bu siyasetin en somut adımlarından birini ilan etmişti. Çin ise Perinçek üzerinden Erdoğan’a en..]]> Tue, 17 Feb 2015 04:28:08 +0300 İran meselesi https://www.evrensel.net/yazi/73368/iran-meselesi https://www.evrensel.net/yazi/73368/iran-meselesi? Hükümete yakın Yeni Şafak Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni İbrahim Karagül birkaç gündür Gülen Cemaatinin Türkiye’yi İran’la savaşa sokmayı planladığına dair iddiaları dile getiriyor (7-9.02.2015). Karagül’e göre ABD’den güçlü destek alan “paralel örgüt” Türkiye’de devleti yeniden şekillendirmeyi, onu yeniden Atlantik merkezine çekmeyi ve yeniden Anadolu ile sınırlı bir ülke yapmayı, sonunda da Kürt ve Alevi ayrışmalarıyla ülkeyi küçültmeyi planlıyordu. Karagül’ün ifadesiyle “Erdoğan ve ekibinin Türkiye’yi bir taraftan dünyaya açarken diğer taraftan yerli bir ülkeye dönüştürmesini hazmedemeyenler onlara destek veriyordu”. Senaryoya göre planın tasarımı İsrail-Neocon ortaklığı tarafından gerçekleştirildi ve Mossad “paralel örgüte” takip edilecek kişilerin listesini verdi, bunların terör eylemleriyle ilişkilendirilmesini sağlayacak, darbe yapacak ve böylece İran’la bir savaş çıkaracaktı. İddiaları anlayabildiğim kadar aktarmaya çalıştım. Şimdi bu iddiaları sorgulayalım. Transatlantik itti..]]> Tue, 10 Feb 2015 04:40:53 +0300 Üç strateji, üç model: İşçilerin dış politikası nedir? https://www.evrensel.net/yazi/73317/uc-strateji-uc-model-iscilerin-dis-politikasi-nedir https://www.evrensel.net/yazi/73317/uc-strateji-uc-model-iscilerin-dis-politikasi-nedir? Model denilen şey, olmayı istediğimiz şeyi ifade eder. Hangi modeli izleyeceğimiz sorusu hangi rolü oynamak istiyoruz sorusudur. Önümüzde üç model durmaktadır: Mısır-Suudi Arabistan modeli, İran modeli ve Akdeniz modeli. Mısır’da, Suudi Arabistan’da, İran’da işçinin grev hakkı yoktur. Akdeniz modeli bugün Rojava’da, Yunanistan’da, İspanya’da ve Tunus’ta şekillenmeye başlanan modeldir. İşçiler ve dostları bu ülkelerde ciddi siyasi kazanımlar elde etmişlerdir. Gelişmeler bu yöndeyken, Türkiye’de seçimler öncesinde üç dış politika stratejisi vardır: Birincisi, uluslararası sermayeyle ortak olan büyük burjuvazinin stratejisidir. NATO askeri ittifakında olmayı ve Avrupa Birliği’yle bütünleşmeyi öngörür. O yüzden bu stratejiye Batıcılık diyelim. Buna göre AB reformlarıyla demokrasi düzelecek, ekonomi büyüyecek, refah artacaktır. Avrasyacılık etkisindeki Ecevit ve MHP’yi hükümetten düşürmeyi başaran Batıcılar AKP’yi desteklemiştir. Büyük burjuvazi bunu yaparken devlet desteği sayesinde rekab..]]> Tue, 03 Feb 2015 04:55:40 +0300 SYRIZA: Savunma değil, saldırı zamanı! https://www.evrensel.net/yazi/73265/syriza-savunma-degil-saldiri-zamani https://www.evrensel.net/yazi/73265/syriza-savunma-degil-saldiri-zamani? 1990’lı yıllarda “Sermayenin Avrupası’na karşı Emeğin Avrupası” diye bir slogan vardı. Avrupa Birliğinin (AB) neoliberal bir yönetişim modeli olduğunu kabul eden bu çizgi AB’ye ulusal egemenlik açısından karşı çıkan “milliyetçi-ulusalcı sola” karşı, AB’nin üye ülkelerin solcularıyla beraber içeriden değiştirilebileceğini savunuyordu. 2008 krizi sonrasındaki kemer sıkma politikalarıyla AB, yıllardır eriyen meşruiyetini tamamen kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldığında bu çizgi iyice güçten düşmüştü. Aynı dönemde AB’ye cepheden muhalefet eden aşırı sağcı, faşist parti ve hareketler ise güç kazandı. Yunanistan’da SYRIZA’nın seçim zaferi, İspanya’da Podemos ve İrlanda’da Sinn Fein’in yükselişiyle bu stratejik çizgi ve sorunları yeniden önem kazanıyor. SYRIZA’nın zaferi hem Almanya’nın şekillendirdiği AB kemer sıkma politikalarına hem de yükselen aşırı sağa karşı demokratik bir cephenin hükümete gelebileceğini göstermiş ve halk güçlerine moral aşılamıştır. Ancak Podemos Lideri Pablo Igle..]]> Tue, 27 Jan 2015 05:00:36 +0300 Libya'da iç savaş https://www.evrensel.net/yazi/73218/libyada-ic-savas https://www.evrensel.net/yazi/73218/libyada-ic-savas? Libya’da iç savaş son hızıyla sürüyor. Ülkede biri doğuda Tobruk kentinde, diğeri Batı’da Trablus’ta iki ayrı parlamento hüküm sürüyor. Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Suudi Arabistan tarafından desteklenen Tobruk, Tuğgeneral Halife Hafter’in doğudaki Bedevi kabileleri, federalistler ve ordunun arta kalanlarıyla İslamcılar’a karşı yürüttüğü Onur Harekatı’nın merkezi durumunda. Katar, Sudan ve Türkiye tarafından desteklenen Trablus ise İslamcılar, Mısratalı ve Berber milislerden oluşan Libya Şafağı Harekatı’yla ele geçirildi (Foreign Affairs, 06.10.2014; Frankfurter Allgemeine, 06.01.2015). Kaddafi’ni devrilmesindan sonra Temmuz 2012 seçimleriyle iktidar yeni kurulan Genel Ulusal Kongre’ye (GUK) devredildi. Ancak İslamcı partiler mecliste partilere ayrılan 80 sandalyeden ancak 19’unu ele geçirebilmişti. Trablus’un askeri konseyini idare eden ve eski Afgan cihatçılarından Abdülhakim Belhac’ın Vatan Partisi hiç sandalye kazanamamıştı. Liberal eğilimli Ulusal Güçler İttifakı bi..]]> Tue, 20 Jan 2015 04:55:27 +0300 Paris saldırıları ve sol https://www.evrensel.net/yazi/73165/paris-saldirilari-ve-sol https://www.evrensel.net/yazi/73165/paris-saldirilari-ve-sol? Paris’teki cihatçı terör saldırıları sol içinde laiklik ve İslami söylem kullanan siyasi akımlara ilişkin tartışmaları tekrar gündeme getirdi. Saldırıları kınayan geniş bir kesimin dayanışmasının yeterli olmadığını iddia eden Slavoj Zizek, New Statesman dergisindeki yazısını şöyle bitirmiş: “Paris saldırılarına cevaben düşünmenin yolu, hoşgörülü bir liberalin halinden memnun kendini tatmin duygusunu bir kenara atmayı ve liberal hoşgörü ve köktencilik arasındaki çatışmanın nihayetinde yanlış bir çatışma – birbirini yaratan ve varsayan iki kutbun fasit döngüsü - olduğunu kabullenmekten geçiyor. 1930’larda Max Horkheimer’ın faşizm ve kapitalizm hakkında söyledikleri – kapitalizm hakkında eleştirel konuşmaktan imtina edenler faşizm hakkında da susmalılar – bugünkü köktenciliğe de uygulanmalı: liberal demokrasi hakkında eleştirel konuşmaktan imtina edenler köktencilik hakkında da susmalılar”. Paris saldırıları değerlendirilirken sol içinde iki tavırdan bahsedebiliriz: Bir tarafta her tür..]]> Tue, 13 Jan 2015 05:00:34 +0300 Yeni sürüm kontrgerilla https://www.evrensel.net/yazi/73114/yeni-surum-kontrgerilla https://www.evrensel.net/yazi/73114/yeni-surum-kontrgerilla? Pazar günkü Habertürk gazetesindeki Bülent Aydemir imzalı habere göre Milli Güvenlik Kurulu ve askeri bürokrasi, yeni Milli Güvenlik Siyaset Belgesi’nin uygulama kitapçığı olarak nitelenen Askeri Güvenlik Strateji Belgesi’ni güncelleyecek. ABD modeline dayanan ve Bakanlar Kurulunun onayıyla yürürlüğe girecek olan bu kılavuzu haber şöyle açıklıyor: “Kobanê ve Gezi olaylarından yola çıkılarak Counter Insurgency (ayaklanmaya karşı koyma) stratejisi ve doktrini oluşturulacak; kurumlara ve sivil toplum örgütlerine görev verilecek. Borsa, finans, bankacılık sektöründe dışarıdan spekülatif girişimler, kara para aklama operasyonları, sosyal medya aracılığıyla yürütülen operasyonlara karşı dinamik, çok katmanlı, asimetrik mücadele stratejileri oluşturulacak. Toplumsal yapıyı, kamu düzenini bozmaya yönelik sosyal medyadaki mücadele de bunlardan biri...”(Habertürk, 4.1.2015) Haberde counterinsurgency ayaklanmaya karşı koyma olarak çevrilmiş ancak Türkiye’de bu kavramı karşılayan kelime kontrgeril..]]> Tue, 06 Jan 2015 04:50:10 +0300 Roboskî’den sonraki gün: Yaralı diz https://www.evrensel.net/yazi/73062/robosk-den-sonraki-gun-yarali-diz https://www.evrensel.net/yazi/73062/robosk-den-sonraki-gun-yarali-diz? 28 Aralık Roboskî’nin, 29 Aralık Yaralı Diz’in yıldönümü. Her iki olay da yaşadıkları toprakta başkalarının koyduğu sınırları aşarken katledilenlerin hikayesi. Her iki olay da kendi varlığını sürdürme çabasının tehdit olarak algılanıp ortadan kaldırılma hikayesi: 19. yüzyılın sonlarına gelindiğinde Amerikan yerlileri ABD hükümetiyle yaptıkları anlaşmalara rağmen topraklarının Beyaz yerleşimciler ve altın madencileri tarafından işgal edilmesine engel olamıyorlardı. 1850’lerden itibaren Avrupa’dan gelen yerleşimciler doğuya doğru yerlilerin yaşadığı topraklara ilerliyor ve bu yerliler ve yerleşimciler arasında çatışmalara neden oluyordu. ABD Yerli İşleri Komiseri William Medill’in önerisiyle yerliler Mississippi nehrinin ötesindeki topraklara techire ve buradaki rezervasyonlarında iskana zorlandılar. Rezervasyona karşı çıkan yerli kabileleri ve ABD hükümeti arasındaki çatışmalar Yerli Savaşları adıyla bilinen bir dizi savaşa yol açtı ve savaşın sonunda yerliler yenildi. 1887’de ABD h..]]> Tue, 30 Dec 2014 04:58:21 +0300 Almanya'da aşırı sağın yükselişi https://www.evrensel.net/yazi/73014/almanyada-asiri-sagin-yukselisi https://www.evrensel.net/yazi/73014/almanyada-asiri-sagin-yukselisi? Geçen hafta Avrupa sosyal demokrasinin neoliberalizm dışında sunacağı bir programı olmadığını yazmıştım. Bu hafta bu olguyla doğrudan bağlantılı olan aşırı sağın yükselişine değinmek istiyorum. Almanya’da Almanya İçin Alternatif (AfD) ve Batı’nın İslamlaşmasına Karşı Avrupalı Vatanseverler’in (Pegida) yükselişi alarm verici boyuta ulaşmış durumda. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Alman siyasi rejiminin temel parametrelerinden biri Hristiyan Demokrat Birliği’nin (CDU) sağında federal parlamentoya girecek bir parti bulunmamasıydı. 2008’den bu yana Avrupa ekonomisinin düşük seyriyle beraber bu parametrenin değişmekte olduğunu gözlemliyoruz. AfD’nin güçlü olduğu eyaletlerden Saksonya’ya yakından bakmakta fayda var. Almanya’nın 1990’da birleşmesinden sonra hep CDU’nun iktidarında olan Saksonya eyaleti, yüksek teknoloji ve araba sanayi sayesinde ciddi bir büyüme kaydetti. Eğitim sistemi Almanya’nın en iyilerinden biri olarak kabul edildi. 31 Ağustos 2014’teki seçimlerde CDU’dan Stanislaw T..]]> Tue, 23 Dec 2014 04:57:29 +0300 Majestelerinin solu: Gabriel ve Macron https://www.evrensel.net/yazi/72965/majestelerinin-solu-gabriel-ve-macron https://www.evrensel.net/yazi/72965/majestelerinin-solu-gabriel-ve-macron? Avrupa’nın içinde bulunduğu ekonomik kriz orta vadede tüm dünya ekonomisini etkileyebilecek bir nitelikte. Bu yüzden avro bölgesinin iki kurucu unsuru olan Almanya ve Fransa’nın ortak bir ekonomik programda anlaşması zaruri. Her iki ülkede de ekonominin başında sosyal demokrat bakanlar var. Alman Ekonomi Bakanı Sigmar Gabriel 2009’dan bu yana Almanya Sosyal Demokrat Partisinin (SPD) başkanı ve Aralık 2013’ten bu yana Hristiyan Demokrat Birliğiyle (CDU) kurulan büyük koalisyonda Şansölye Yardımcısı. Gabriel’e göre SPD şu anda aktif bir endüstri politikası izleyen tek parti. Der Spiegel’e verdiği röportajda Gabriel sosyal demokrasinin temel işlevini güzel özetliyor: “Kim büyümekten vazgeçerse hızlıca bölüşüm kavgaları yaşayacak ve bu kavgada kazanan kural olarak aileler ve çalışanlar değil.” (Spiegel, 1.12.2014) Almanya’nın çok fazla tasarruf ettiğinden ancak yeterince yatırım yapmadığından yakınan Gabriel AB Komisyonu Başkanı Jean-Claude Juncker’in 300 milyar avroluk yatırım programı..]]> Tue, 16 Dec 2014 05:00:12 +0300 Petrol fiyatları ve Rusya https://www.evrensel.net/yazi/72906/petrol-fiyatlari-ve-rusya https://www.evrensel.net/yazi/72906/petrol-fiyatlari-ve-rusya? Geçen hafta petrol fiyatlarındaki düşüşün üretim teknolojisindeki bir değişimden kaynakladığına değinmiştim. Fiyatlardaki düşüş öncelikle ekonomisi petrole dayanan devletlerin gelirlerini vuruyor. Bunların içine Venezuela, İran ve Rusya gibi ABD’yle neredeyse düşmanca ilişkiler içinde olan ülkeler de var. Amerikan müttefiki olan Suudi Arabistan’ın son OPEC toplantısında petrol arzında düşüşe gitmeyi reddetmesi birçok yorumcu tarafından Amerikan-Suudi hattının, bu devletleri zayıflatan bir manevrası olarak algılandı. Bu yorum elbette yanlış değil ancak eksik. Nitekim bu hareketin önemli bir amacı dünya petrol piyasasında hakimiyeti sağlayabilmek. Piyasanın siyasi hakimiyeti kuran ve pekiştiren bir kurum olduğunu tahlil etmeden güncel dünya ekonomisi ve siyaseti arasındaki ilişkileri görebilmek mümkün değil. Petrol fiyatlarındaki son gelişmelerin Rusya’ya etkisini bu açıdan değerlendirmeli. Rus Merkez Bankası önümüzdeki iki yıl için büyüme beklemiyor. Yıllık enflasyon oranı yüzde 9’a..]]> Tue, 09 Dec 2014 04:59:56 +0300 Petrol fiyatları üzerine: Güvenlik mi kâr mı? https://www.evrensel.net/yazi/72858/petrol-fiyatlari-uzerine-guvenlik-mi-k-r-mi https://www.evrensel.net/yazi/72858/petrol-fiyatlari-uzerine-guvenlik-mi-k-r-mi? Dünya siyasetini açıklarken, devletlerin güvenlik çıkarlarına mı, yoksa sermayenin ekonomik çıkarlarına mı bakmalı? Önümüzdeki dönemde Marksist uluslararası ilişkiler kuramının çıkış noktası bu soru olacak. Güncel yaklaşımlar içinde iki genel eğilimden bahsedebiliriz. Birincisi, Sosyolog Immanuel Wallerstein’in Marx’tan ve Braudel’den esinlenerek geliştirdiği dünya sistemi kuramıdır. Bu yaklaşımın önde gelen temsilcilerinden Christopher Chase-Dunn dünya ekonomisi ve dünya siyaseti arasındaki ilişkiyi irdelerken “iki mantık mı, tek mantık mı” sorusuyla başlar ve her ikisinin de dünya sistemine hakim kapitalizm mantığına göre işlediğini savunur. İkinci eğilim Marksist Coğrafyacı David Harvey’in ifade ettiği gibi devletlerin ülkesel (territorial) mantığıyla sermayenin mantığı arasında farklılık olduğunu öne sürer. Tartışmaya bu köşede doyurucu bir katkı yapmak mümkün değil, ancak diyalektik bir yaklaşımda siyaset ve ekonomi arasındaki mutlak bir ayrımın kabul edilemeyeceğini ve aynı olgun..]]> Tue, 02 Dec 2014 04:59:12 +0300 Enternasyonal https://www.evrensel.net/yazi/72809/enternasyonal https://www.evrensel.net/yazi/72809/enternasyonal? Bu köşede olanak buldukça Türkiye’deki ana akım siyaset ve medyanın gündemine girmeyen ülkelerdeki tarihsel, toplumsal ve siyasi gelişmeleri ele almaya çalışıyorum. Dış politikanın giderek iç politikayla iç içe geçtiği ve içinde bulunduğu bölgenin bir krizden diğerine sürüklendiği ülkemizde dünyanın başka yerlerinde meydana gelen olayların bilgi değerinin ne olduğu ilk bakışta fark edilmemesi doğaldır. İç siyasetteki sürekli kriz hali de dünyaya olan ilgimizi ister istemez azaltıyor. Ancak her şeye rağmen dünya gelişmelerini her gün takip etmek entelektüel bir ilginin ötesinde siyasi bir zorunluluktur. Öncelikle ülke ve bölge olarak içinden geçtiğimiz siyasal süreçler ne kadar bize özgü görünse de bunları yeterli bir şekilde çözümleyebilmek için dünya çapında karşılaştırmalar yapmaya mecburuz. Erdoğanizmi anlayabilmek için Brezilya’da Rousseff’i, Hindistan’da Modi’yi, İtalya’da Berlusconi’yi, Macaristan’da Orban’ı, Rusya’da Putin’i, Tayland’da Thaksin’i, Çin’de Xi’yi bilmemiz; tüm özgü..]]> Tue, 25 Nov 2014 05:00:24 +0300 Amerikan siyasi sisteminin krizi https://www.evrensel.net/yazi/72755/amerikan-siyasi-sisteminin-krizi https://www.evrensel.net/yazi/72755/amerikan-siyasi-sisteminin-krizi? 1992’de yayınlanan Tarihin Sonu ve Son Adam adlı kitabıyla ünlenen Japon-Amerikalı siyaset bilimci Francis Fukuyama yeni kitabı Siyasi Düzen ve Siyasi Çürüme başlıklı kitabıyla yeniden gündemde. Tarihin sonu tezi, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra insanlık için artık yegane model olarak kaldığını ilan eden ABD zafer naralarını attığında güçlü bir yankı bulmuş ve geniş bir çevrede okunmuştu. Üzerinden 22 yıl geçtikten sonra Fukuyama bu sefer Amerikan siyasi sisteminin çürümesi üzerine yazıyor. Kitabı henüz okuyamadım ancak her zamanki gibi Fukuyama temel tezini ünlü Foreign Affairs dergisinin Eyül-Ekim 2014 sayısına yazdığı bir makalede özetledi. Makaledeki açıklamanın belkemiğini kurumların neden çürüdüğünü anlatan bölüm oluşturuyor. Hocası Samuel Huntington’ın yaklaşımını benimseyen Fukuyama, belirli koşulların ihtiyaçlarına cevap vermek için yaratılan siyasi kurumların yeni ve değişen koşullara uyum sağlayamadığı ve işlevsizleştiği noktasından hareket ediyor. Fukuyama’ya göre..]]> Tue, 18 Nov 2014 05:00:55 +0300 Yirmi beşinci yılında 'Yeni Almanya' https://www.evrensel.net/yazi/72701/yirmi-besinci-yilinda-yeni-almanya https://www.evrensel.net/yazi/72701/yirmi-besinci-yilinda-yeni-almanya? Berlin Duvarı’nın yıkılışının yirmi beşinci yılı kutlanırken Almanya bir kimlik şantiye alanına benziyor. Ciddi bir deflasyon riski ve avro kuşağında yeni bir resesyonla karşı karşıya olan Almanya’da siyaset önümüzdeki dönemde kuşkusuz daha da kızışacak. Bu gerilimli dönemde her siyasi aktör geleceğin Alman kimliğine dair öngörüsünü ve taleplerini ortaya koyarken, geçmişe yönelik bir yorum geliştiriyor. Resmi Alman kimliği nasyonal sosyalizm sonrası, göç sonrası ve komünizm sonrası gibi üç eksen üzerinde tanımlanıyor. Her üç eksende “sonra”nın ne olduğu kadar, “sonra”ya geçişin nasıl olduğu ve ne anlama geldiği tartışmalı. Berlin’de eski duvarın hemen yanında Terörün Topografisi müzesindeki sergide 1952’de Şansölye Konrad Adenauer’in Mehmet Ağar’ın TBMM Susurluk Komisyonuna verdiği meşhur “tuğlayı çekerseniz” ifadesini hatırlatan sözü yer alıyor: “Artık Nazi koklamaya son vermemiz gerektiğini düşünüyorum. Çünkü inanın eğer buna başlarsak nerede biteceğini kimse bilemez”. Aynı sergide “..]]> Tue, 11 Nov 2014 04:59:38 +0300 Saray toplumu https://www.evrensel.net/yazi/72643/saray-toplumu https://www.evrensel.net/yazi/72643/saray-toplumu? 350 milyon dolara ve korkuluk ve aydınlatma olmayan iskeleden düşerek dünyaya veda eden Savaş Oğuz’un hayatına mal olan ak saray Türkiye’de yeni bir rejimin vücuda gelmiş hali olarak gündeme oturdu. Saray mimarisi, adabı ve siyaset arasındaki ilişkiler söz konusu olduğunda Norbert Elias’ın saray toplumu adındaki klasik eserini tekrar okumakta fayda var. Versailles sarayını 17. ve 18. yüzyıllarda Avrupa’daki sarayların modeli olarak inceleyen Elias araştırmasına şöyle başlar: “Saray insanlarını sarayda bir araya getiren ve bir arada tutan şey sadece onların özgür iradeleri değildi... Bu insani birlikteliğe şekil veren şey yine tek bir insanın, mesela kralın, dahiyane bir buluşu da değildi...” Elias’a göre bu yüzyılın sarayı - tıpkı kilise, şehir, fabrika veya bürokrasi gibi - gayet belirli bir toplumsal formasyonun ifadesiydi. Versailles’in doğuşu Kıta Avrupası’nda erken modern merkezi devletin mutlak monarşi formunda ortaya çıkışının işaretidir. 1643’te henüz dört yaşında tahta çık..]]> Tue, 04 Nov 2014 04:59:27 +0300 Dış politikada çıkmaz https://www.evrensel.net/yazi/72532/dis-politikada-cikmaz https://www.evrensel.net/yazi/72532/dis-politikada-cikmaz? Türkiye’nin uluslararası alandaki yalnızlığı giderek artıyor. Hükümetin izlediği Suriye politikası orta vadede sürdürülebilir olmadığı gibi, giderek hem bölgede hem de Batı’da kendisini yıpratıyor. Bu politikaya yönelik muhalefeti bir yandan yasalarla kriminalize ederken diğer yandan kamusal söylemde hain ilan ediyor. Son olarak Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Marmara Üniversitesinde yaptığı konuşmada Sykes-Picot Anlaşması’na atıfla Türkiye’de yeni Arabistanlı Lawrenceların çalıştığını söylemesi Batı medyasında derhal haber oldu. The Daily Beast’ten Jamie Dettmer Osmanlı’ya karşı Arap isyanını örgütlemeye çalışan Britanya Ajanı Lawrence’ın Araplara verilen sözlere aykırı olduğu gerekçesiyle Sykes-Picot’ya karşı olduğunu hatırlattıktan sonra Batı ve Batılı gazetecilere yönelik bu öfkeli dilin Batı başkentlerinde alarm zilleri ç..]]> Tue, 21 Oct 2014 00:14:14 +0400 Geçici adalet, uluslararası ceza hukuku ve Kobanê https://www.evrensel.net/yazi/72481/gecici-adalet-uluslararasi-ceza-hukuku-ve-koban https://www.evrensel.net/yazi/72481/gecici-adalet-uluslararasi-ceza-hukuku-ve-koban? Bu hafta Cornell Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Türkiye ve Ortadoğu’da Melez Rejimler ve Geçici Adalet başlıklı konferansta hukukçular, sosyal bilimciler, tarihçiler ve aktivistlerle fikir alışverişi olanağı buldum. Geçici adalet siyasi değişim dönemlerinde geçmişte devlet tarafından işlenen suçların ortaya çıkarılması ve böylece yeni bir toplumsal barış ortamı yaratılmasını ifade eden bir kavram. Konferansın katılımcılarından ve alanın önde gelen uzmanlarından New York Hukuk Fakültesinden Profesör Ruti Teitel geçici adalet kavramının gelişimini üç tarihsel döneme ayırıyor. Buna göre, İkinci Dünya Savaşı sonrasında savaş suçları ve insanlığa karşı suçların yargılandığı Nürnberg ve Tokyo mahkemeleri birinci kuşak geçici adalet yaklaşımını oluşturuyor. İkinci kuşak geçici adalet ise 1970’lerin sonu, 1980’lerin ba..]]> Tue, 14 Oct 2014 07:41:18 +0400 Kobanê savunması ve diplomatik pazarlık https://www.evrensel.net/yazi/72425/koban-savunmasi-ve-diplomatik-pazarlik https://www.evrensel.net/yazi/72425/koban-savunmasi-ve-diplomatik-pazarlik? YPG/YPJ güçlerinin Kobanê savunması kritik bir noktaya gelmiş durumda. IŞİD’in Kobanê’ye yönelik ağır silahlarla başlattığı kesintisiz saldırı üçüncü haftayı geride bırakırken, YPG’den YPJ’li Arîn Mîrkan’ın Miştenur Tepesi’nde “fedai bir eylem” gerçekleştirdiği açıklaması geldi. IŞİD’in silahlarının YPG/YPJ güçlerinin ellerindeki silahlardan çok daha ağır olması Kobanê savunmasının en önemli sorunu. Ancak IŞİD Kobanê’ye girmeyi becerse bile YPG/YPJ güçlerinin her şekilde direneceği ve Kobanê içinde mücadeleyi sürdüreceği anlaşılıyor. Bu noktada PYD Eşbaşkanı Salih Müslim’in 4 Ekim’de Ankara’da yürüttüğü müzakere son derece önemli. Basına yansıyan bilgilerden tarafların pazarlıktaki tutumlarına ilişkin izlenimler edinmek..]]> Tue, 07 Oct 2014 01:21:02 +0400 Yükselen İran https://www.evrensel.net/yazi/72376/yukselen-iran https://www.evrensel.net/yazi/72376/yukselen-iran? Geçen hafta İran diplomasisinde çok önemli gelişmeler kaydedildi. İran’ın Yemen’deki müttefiği Husiler Müslüman Kardeşler’i iktidardan düşürdü ve eski başkan Ali Abdullah Salih’in 2011’deki istifasından sonra Körfez ülkeleri ve ABD’nin ülkede oluşturmaya çalıştığı siyasi düzeni çökertti. İktidarı doğrudan ele geçirmeyen Husilerin şemsiye örgütü Ensarullah Yemen’in başkenti Sana’da hükümet merkezini, Savunma Bakanlığı’nı, Genelkurmay Başkanlığı’nı, çeşitli bakanlıkları, devlet radyo televizyonunu ve Merkez Bankası’nı ele geçirdi. Ensarullah 21 Eylül’de Birleşmiş Milletler’in (BM) Yemen elçisi Cemal Bin Ömer’in arabulucuğuyla bir barış ve ulusal ortaklık belgesi imzalayarak teknokratik bir hükümetin kurulmasını destekleyeceğini ancak belgenin e..]]> Tue, 30 Sep 2014 00:15:38 +0400 Sır siyaseti ve rejim https://www.evrensel.net/yazi/72322/sir-siyaseti-ve-rejim https://www.evrensel.net/yazi/72322/sir-siyaseti-ve-rejim? Kobanê’ye IŞİD saldırısının örgütün elindeki rehinelerin hükümete iadesine denk gelmesi ciddi soruları gündeme getirdi. Hükümetin dış politika ve güvenlik politikasına ilişkin birçok uygulama ve yaklaşımı gibi rehinelere ilgili yürüttüğü çalışmalar konusunda kamuoyunu bilgilendirmek yerine “Büyük Türkiye’yi engellemeye çalışan iç ve dış mihraklar başarılı olamayacaklar” gibi hamasi nutuklara başvurması bu soruları gündemde tutacak ve her geçen gün yeni soruları ekleyecektir. AKP rejiminin bir yandan basın ve yargı üzerindeki kontrolünü arttırıp diğer yandan parlamentonun denetim mekanizmalarını işlevsizleştirerek yürütmeye çalıştığı siyasetin her yeni aşamada yeni sorunlar üreteceği muhakkaktır. 28 Şubat döneminin basın brifinglerini anımsatan uygulamalar, basındaki sermaye yapısını fırsat..]]> Tue, 23 Sep 2014 00:41:59 +0400 Cidde Bildirgesi ve Türkiye'nin imzası https://www.evrensel.net/yazi/72268/cidde-bildirgesi-ve-turkiyenin-imzasi https://www.evrensel.net/yazi/72268/cidde-bildirgesi-ve-turkiyenin-imzasi? Türkiye’nin 11 Eylül’de Cidde’de 6 Körfez ülkesi, Mısır, Irak, Ürdün, Lübnan ve ABD’yle ortak toplantıdan çıkan müdahale kararına imza atmaması ses getirdi. Ardından ABD finans çevrelerinin etkili gazetesi Wall Street Journal’da çıkan ve Türkiye’nin bir süredir artık Amerikan müttefiki gibi davranmadığını ileri süren bir yazı gündeme düştü (15 Eylül). ABD’nin eski Türkiye Büyükelçisi Francis Ricciardone’nin uyarılarına rağmen Türkiye’nin Kaide bağlantılı Nusra Cephesi’ne destek verdiğini açıklaması, Newsweek’in Kocaeli Dilovası’ndan IŞİD’e katılmak üzere 2 minibüs kalktığını Cihat Otoyolu başlıklı bir haberle bildirmesi ve Fehim Taştekin’in Deyr el Zor ve Rakka’dan gelen mazotun Hatay Altınöz’de sınırdan borularla Türkiye’ye aktar..]]> Tue, 16 Sep 2014 00:22:46 +0400 IŞİD diplomasisi ve siyasi çözüm https://www.evrensel.net/yazi/72217/isid-diplomasisi-ve-siyasi-cozum https://www.evrensel.net/yazi/72217/isid-diplomasisi-ve-siyasi-cozum? IŞİD’le mücadeleye yönelik bölgesel ve küresel diplomasi son hızla sürüyor. Ağustosun son haftası Körfez ülkelerinin arasındaki trafiğin canlanmasına tanık oldu. Suudi Arabistan, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin oluşturduğu ortak komite 22 Ağustos’ta Katar’ın Kasım 2013 tarihli Riyad Anlaşması’na uyup uymadığını ele aldı. Kuveyt Emiri Sabah el-Ahmed’in arabuluculuğuyla Suudi Kralı Abdullah bin Abdülaziz es-Suud ile Katar Emiri Şeyh Tamim Bin Hamad Es-Sani arasında imzalanan bu anlaşmanın temelinde Katar’ın bölgedeki Müslüman Kardeşler’e verdiği desteğe ve Doha merkezli yayın organı el Cezire’nin diğer Körfez ülkelerine ilişkin eleştirilerine son vermesi yatıyor. 24 Ağustos’ta Suudi Arabistan, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri dışişleri bakanları Katar’la aralarındaki gerginliği tartışmak üzere Cidde’de toplandılar. Aynı gü..]]> Tue, 09 Sep 2014 00:30:32 +0400 ABD'nin IŞİD stratejisi https://www.evrensel.net/yazi/72169/abdnin-isid-stratejisi https://www.evrensel.net/yazi/72169/abdnin-isid-stratejisi? Obama’nın IŞİD’le nasıl mücadele edileceğine dair “Henüz bir stratejimiz yok” açıklamasıyla ABD’de ciddi bir tartışma çıkmış durumda. Obama yönetiminin iktidara geldiği günden beri başlıca dış politika hedefi askerlerini Irak ve Afganistan’dan çekmek ve stratejik önceliğini Doğu Asya’ya kaydırmaktı. ABD’ye gelecekte rakip olabilecek tek devlet Çin olduğu için Obama’nın bu politikası genel hatlarıyla kabul gördü. Ancak ABD’nin küresel ve bölgesel çıkarları açısından IŞİD’e müdahale ve yerel ve bölgesel siyasi düzenin kurulması bir zorunluluktur. Bunun nedenlerini şöyle sıralayabiliriz: Bir, NATO’nun yanı başında kendi askeri müdahalelerinin sonucu olan bir bölgesel krizi görmezden gelmesi ABD için mümkün değil. İki, hem Avrupalı hem de Asyalı müttefiklerinin enerji..]]> Tue, 02 Sep 2014 00:09:17 +0400 İran ve bölge siyaseti https://www.evrensel.net/yazi/72120/iran-ve-bolge-siyaseti https://www.evrensel.net/yazi/72120/iran-ve-bolge-siyaseti? Suriye ve Irak’ta önemli su ve petrol havzalarını ele geçiren IŞİD bölge devletlerinin aralarındaki güç mücadelesinin sonucunda ortaya çıktı. ABD 2001’de Afganistan’daki Taliban rejimini, 2003’te de Irak’taki Saddam Hüseyin rejimini düşürerek İran’a hasım iki rejimi ortadan kaldırmış ve böylece İran’a muazzam bir manevra alanı açmış oldu. İran’ın Körfez’deki rakipleri Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Katar ise Irak, Suriye ve Lübnan’daki İran nüfuzuna karşı çeşitli Selefi grupların oluşumunu desteklediler. Körfez’deki isyanlar Suudi askerleri vasıtasıyla bastırılırken İran’la mücadele Körfez’den uzağa, Verimli Hilal’e taşındı. Şu anda Suriye ve Irak’ta yaşanan iç savaşlar aslında İran yanlısı ve İran karşıtı bölgesel ittifakların yürüttüğü..]]> Tue, 26 Aug 2014 00:38:22 +0400 Hint ideolojisi https://www.evrensel.net/yazi/72068/hint-ideolojisi https://www.evrensel.net/yazi/72068/hint-ideolojisi? New Left Review dergisinin eski editörü ve Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi tarih bölümü öğretim üyesi Perry Anderson, Marx’ın ünlü eserine atıfla kaleme aldığı Hint İdeolojisi kitabında Hint milliyetçiliğinin temel varsayımlarını eleştiriyor ve bu varsayımları sorgulamayan solun ülkede güç kazanamayacağını öne sürüyor. Bu varsayımları üç ana başlıkta toplamak mümkün: Hindistan’ın birliği, laiklik ve demokrasi. Anderson, modernlik öncesinde Hindistan’ın hiçbir zaman siyasi ya da kültürel bir birlik oluşturmadığına dikkat çekiyor. Hindistan fikri yerel değil, Avrupalı bir icattı ve İngiliz sömürge yönetiminin Güney Asya’yı altyapısal, hukuki ve kültürel politikalar aracılığıyla idari ve ideolojik olarak bütünleştirmesiyle düşünceden eyleme geçti. Hindistan’..]]> Tue, 19 Aug 2014 00:45:31 +0400 Seçimin ardından: Klientalizm ve popülizm https://www.evrensel.net/yazi/72021/secimin-ardindan-klientalizm-ve-populizm https://www.evrensel.net/yazi/72021/secimin-ardindan-klientalizm-ve-populizm? Böyle bir seçimden sonra yazmamak mümkün değil. Bugüne kadar AKP’nin başarısını açıklarken iki popüler açıklama getirildi: 1) AKP’nin halkın dilini konuştuğu, halkın değerlerine yakın olduğu, yani halkı temsil ettiği için oy aldığı; 2) AKP’nin kömür, makarna, iş-güç, rant dağıtarak oy aldığı. Her iki varsayım da AKP’nin ve AKP seçmeninin söylemine ve pratiğine bakan üstünkörü bir gözlemle doğrulanabilir. Birinci varsayım, AKP’nin ilk zamanlarından bu yana Şerif Mardin’in Edward Shils’ten ödünç alarak Türk siyasetine uyguladığı merkez-çevre kavramları çerçevesinde, özellikle liberaller tarafından ileri sürüldü. Shils’in kavram seti her türlü kültürel gelenek ve kurum için geçerliyken, Mardin bu kavramları Tanzimat sonrası Osmanlı e..]]> Tue, 12 Aug 2014 00:06:47 +0400 Tek parti hakimiyeti ve muhalefetin başarısızlığı https://www.evrensel.net/yazi/71974/tek-parti-hakimiyeti-ve-muhalefetin-basarisizligi https://www.evrensel.net/yazi/71974/tek-parti-hakimiyeti-ve-muhalefetin-basarisizligi? Japonya’da Liberal Demokrat Partinin (LDP) yarım yüzyılı aşkın hakimiyeti, siyaseti partiler arası rekabet olarak tanımlayan liberal demokrasinin dinamiklerini daha iyi anlayabilmemiz için önemli bir örnek oluşturuyor. 1955’te sağ ve sol sosyalistlerin birleşip Japonya Sosyalist Partisini (JSP) kurması üzerine Liberal ve Demokrat Partiler birleşip LDP’yi kurdular ve o tarihten bugüne 1993-1994 ve 2009-2012 aralıkları dışında iktidarda kaldılar. LDP iktidarında muhalefetin neden başarısız olduğu konusunda kapsamlı bir çalışma yapan Davis Kaliforniya Üniversitesinden Ethan Scheiner, LDP’nin seçmenin çoğunluğunun oyunu almamasına rağmen demokratik bir rejimde nasıl iktidarda kaldığı sorusunu irdeliyor. Scheiner’e göre bu sorunun cevabı klientalizm (müştericilik) , mali merkeziyetçilik ve klientalist sistemden nemalananları koruyan kurumlarda yatıyor. Klientalizm seçmenin pr..]]> Tue, 05 Aug 2014 00:14:08 +0400 Puşi ve kefiye https://www.evrensel.net/yazi/71822/pusi-ve-kefiye https://www.evrensel.net/yazi/71822/pusi-ve-kefiye? Biri Kürtçe, biri Arapça. Ama ikisi de aynı şeydir. Tüm Ortadoğu halkları kullanır. Biri Kürt halkının, diğeri Filistin halkının özgürlük ve eşitlik mücadelesinin simgesi haline gelmiş. Biri Serhıldanın, diğeri İntifadanın taş atan çocuklarının suratını örtmüş. Hem Kürtler hem de Filistinliler, emperyalistlerin Ortadoğu’da çizdiği sınırlar tarafından dışlanmış. Bunun sonucunda gün gelmiş yerinden yurdundan edilmiş, hapislere girmiş, işkence görmüş, çoluk çocuk demeden korunmasız insanlar vahşi çetelerin katliamlarına maruz kalmış, başlarına bombalar yağmış. Şimdi Ortadoğu sınırlarının geleceği tartışılırken biri Kobanê’de, diğeri Gazze’de bir ölüm kalım mücadelesi verilmekte. Sınırların nasıl çizileceği bir yandan küresel devletler, diğer yandan bölgesel devletlerin yürüttükleri gü&cced..]]> Tue, 15 Jul 2014 00:41:40 +0400 Japon kapitalizmi güncellenirken https://www.evrensel.net/yazi/71764/japon-kapitalizmi-guncellenirken https://www.evrensel.net/yazi/71764/japon-kapitalizmi-guncellenirken? Dünya siyasetinin seyrini anlamak için Asya’daki gelişmeleri takip etmek şart. ABD Başkanı Barack Obama’nın Asya Pivotu adını verdiği stratejisinin Çin’e yönelik bir çevreleme politikası doğrultusunda bölgedeki Amerikan gücünü tahkim etmeyi planladığından daha önceki yazılarda söz etmiştim. Çevrelemenin en önemli unsuru şüphesiz Japonya. 2001 yılında yazdığı bir yazıda ABD’li Diplomat Zalmay Khalilzad Çin’e karşı çevrelemenin temel hedeflerinden birinin olası bir Çin-Japon güvenlik ittifakını engellemek olduğunu ileri sürmüştü. Khalilzad’a göre böyle bir ilişki “ABD’nin Asya’daki siyasi ve askeri nüfuzuna ölümcül bir darbe vururdu”. ABD açısından Japonya’nın hem güvenlik hem de ekonomik alanda önemli değişiklikler yapması gerekiyor. Güvenlik ala..]]> Tue, 08 Jul 2014 00:22:03 +0400 Suriyeli mülteciler ve enternasyonal dayanışma https://www.evrensel.net/yazi/71706/suriyeli-multeciler-ve-enternasyonal-dayanisma https://www.evrensel.net/yazi/71706/suriyeli-multeciler-ve-enternasyonal-dayanisma? Suriyeli mülteciler gündelik hayatımızın bir parçası haline geldiler. Dışişleri Bakanı Davutoğlu Ağustos 2012’de yaptığı açıklamada Suriye’den gelen mülteci sayısının yüz bini aşması durumunda Türkiye’nin bu sayıda insanı barındıramayacağını ifade etmişti. Davutoğlu’ya göre bu durumda Suriye sınırları dahilinde Birleşmiş Milletler aracılığıyla bir uçuşa yasak bölge oluşturulmalı ve sığınmacılar bu bölgelerdeki kamplara yerleştirilmeliydi. Bugün Türkiye’deki Suriyeli mültecilerin sayısı bir milyonun üzerinde ve bu insanların büyük çoğunluğu büyük kentlerde sefalet koşullarında yaşıyorlar. Barınma, beslenme, eğitim gibi temel ihtiyaçlarının hiçbirini karşılayamıyorlar, bunları karşılayacak araçlardan da yoksunlar. Sağlık hizmetlerinden Türkiye’nin her yerinde bedava yararlanma hakları var, ancak Türk Tabipleri Bi..]]> Tue, 01 Jul 2014 00:34:51 +0400 Kapitalizm ve liberal demokrasinin jeopolitiği https://www.evrensel.net/yazi/71651/kapitalizm-ve-liberal-demokrasinin-jeopolitigi https://www.evrensel.net/yazi/71651/kapitalizm-ve-liberal-demokrasinin-jeopolitigi? Radikal gazetesinin kapanması bir sol liberal yayın mecrasının yok olması anlamına geliyor. 1996’da kurulduğunda, Radikal’i tanıtan reklamlarda bir yanda Saidi Nursi diğer yanda Karl Marx fotoğraflarının “O Bir Radikal” sloganı eşliğinde yan yana gelmesi, dönemin ana akım gazetelerinden farklı bir siyasi hattın izleneceğini ilan ediyordu. Bu hattın sonuna gelmiş durumdayız. 1990’lardan beri Yeni Demokrasi Hareketinden başlayıp TÜSİAD’ın demokrasi raporuyla devam eden ve Türkiye’de Batı tarzı bir liberal demokrasiyi hedefleyen burjuvazi anlaşılan bu konjonktürde bu mecraya daha fazla sermaye yatırmak istemiyor. 2000’li yılların başındaki iyimserliğin yerini kötümserlik almış durumda. Siyaset Kuramcısı C.B. Macpherson’ın vurguladığı gibi liberalizm ve demokrasi her zaman birbiriyle bağdaşmaz. İkisinin terkibi Batı’nın özgün koşullarında meydana geldi. Peki, Batı tarzı liberal demokra..]]> Tue, 24 Jun 2014 00:06:15 +0400 Musul tartışması: Bilgi ve iktidar https://www.evrensel.net/yazi/71595/musul-tartismasi-bilgi-ve-iktidar https://www.evrensel.net/yazi/71595/musul-tartismasi-bilgi-ve-iktidar? Sokakta Musul tartışılıyor. Hükümet endişe etmekte haklı. Çok farklı yerlerde kulak misafiri olduğum sohbetlerde hükümetin konuyu dağıtan propagandasının ikna kabiliyetinin etkili ancak sınırlı olduğunu görmek mümkündü. Cumhurbaşkanlığı seçimleri sürecinde MHP seçmeniyle Kürtler arasında tahterevalli oynayan AKP’nin en mükemmel dengeyi nasıl tutturacağı bir muammayken Musul krizi bir doğal felâket gibi geliverdi. Doğal felâket diyorum çünkü kendi sınırları dışındaki gelişmeleri belirlemek bir hükümet için – hele hele Türkiye gibi orta büyüklükte bir devletin hükümeti için - neredeyse imkânsızıdır. O yüzden uluslararası krizler iç siyasete hâkim olmak için dış politikayı kullanan bütün rejimlerin Aşil topuğudur. Mitinglerde “orası da bizimdir” diyerek sınırlar..]]> Tue, 17 Jun 2014 00:10:58 +0400 Fahriye Yıldırım'ın adımları... https://www.evrensel.net/yazi/71531/fahriye-yildirimin-adimlari https://www.evrensel.net/yazi/71531/fahriye-yildirimin-adimlari? Evrensel Muhabiri Faruk Ayyıldız Lice’deki olayları şöyle özetlemiş: “Lice merkezine gelişleri engelleyebilmek için ilçe merkezine 10 kilometre uzaklıktaki Çalıbükü mezrasına kurulan askeri arama noktasını protesto eden halkın üzerine çapraz ateş açıldı. Ramazan Baran ve Baki Akdemir olay yerinde yaşamını yitirirken çok sayıda kişi yaralandı.” Kürt sorununa ve çözümüne ilişkin görüşünüz ne olursa olsun, Lice’deki olaylarda öncelikli olarak üzerine düşünülmesi gereken durum şudur: Anayasanın temel hak olarak garanti altına aldığı ve insan haklarının vazgeçilmez unsurlarından olan toplantı ve gösteri hakkını kullanan yurttaşların üzerine ateş açılmıştır. Gezi göstericilerini marjinal örgüt mensubu, Berkin Elvan’ı terörist ilan eden, annesini meydanlarda yuhalatan, Kabataş&r..]]> Tue, 10 Jun 2014 07:06:20 +0400 Gezi ve AKP https://www.evrensel.net/yazi/71476/gezi-ve-akp https://www.evrensel.net/yazi/71476/gezi-ve-akp? 31 Mayıs gününde hep beraber gördüğümüz gibi Gezi birinci yılında hâlâ gelişmekte olan bir toplumsal olgu. Hükümeti ve onu destekleyen sair kanaat teknisyeni ve uzmanı çaresiz bir hırçınlığa iten şey tam da bu aslında. Gezi ne bir yerel seçimle, ne polis şiddetiyle, ne de siyasi manevralarla ortadan kalkacak bir hareket değil; benzerleri başka ülkelerde de görülen ve kapitalizmin küresel kriziyle doğrudan bağlantılı bir olgu. Hükümetin Gezi’yi küresel bir komplonun parçası olarak gören zihniyeti bu olgu karşısındaki aczin bir ifadesi. Hükümet açısından sorun tarihsel olarak AKP’nin miyadının dolduruyor olması. AKP 2000’li yıllarda Türkiye’de neoliberalizmin toplumsal hareketlilik kazandırdığı iki toplumsal grubun bir ittifakıydı: kent yoksulları ve yeni yükselen sermayedarlar. 1990’lı yılların sonunda ifla..]]> Tue, 03 Jun 2014 00:08:59 +0400 Tayland'da darbe https://www.evrensel.net/yazi/71425/taylandda-darbe https://www.evrensel.net/yazi/71425/taylandda-darbe? 22 Mayıs’ta General Prayuth Chan-ocha Tay ordusunun hükümete el koyduğunu, monarşiyle ilgili bölüm hariç 2007 anayasasını askıya aldığını ve kendi başkanlığında Ulusal Barış ve Düzeni Koruma Konseyini kurduğunu duyurdu. Başbakan Niwatthamrong Oonsongphaisan ve kabinesinin bundan böyle orduya bağlı çalışması emredilirken, TV yayınları durduruldu, akşam 10’dan sabah 5’e kadar sokağa çıkma yasağı konuldu ve tüm siyasi toplantılar yasaklandı. Böylece hükümet karşıtı ve hükümet yanlısı protestoların liderlerinin bir süredir yürüttüğü müzakerelere de son verildi. Ordu aralarında 7 Mayıs’ta Anayasa Mahkemesi tarafından görevden alından Eski Başbakan Yingluck Shinawatra’nın da dahil olduğu 155 siyasetçinin yanında 35 akademisyen ve aktivisti gözaltına aldı. Böylece ordu 1932’de mutlak monarşi rejimini sona erdirmesinin ardın..]]> Tue, 27 May 2014 00:10:55 +0400 Gezi'yle Soma'nın ortak programı https://www.evrensel.net/yazi/71366/geziyle-somanin-ortak-programi https://www.evrensel.net/yazi/71366/geziyle-somanin-ortak-programi? Üzgünüz, kederliyiz, öfkeliyiz. Boğazımızdaki yumruğu çözmek için sokağa çıkıp bağırdığımız an üzerimize yağan su ve gaz bu duyguları bastırmadığı gibi, onları perçinleyen bir yenisini ekliyor: Çaresizlik. İşte politik müdahalenin gerekli olduğu an! Gençliğimin sokak eylemlerinde çalan Moğollar şarkısındaki gibi: “Bir şey yapmalı”! Esnek ve güvencesiz çalışma bir süredir sadece işyerindeki düzeni değil, toplumsal ve siyasal düzenimizi tanımlayan ve özgüvenimizi belirleyen başlıca etken haline geldi. Sosyalistler bu düzenin işleyişini anlamalı ve buna uygun stratejiler ve örgütler geliştirmeli. Açlık ve yoksulluk korkusu altındaki bireylerin ve ailelerinin yalnız ve çaresiz olmadıklarını gösterecek ve güvenebilecekleri bir toplumsal dayanışma ağı temel bir ihtiyaç. Hayat TV’nin saatler süren iş&..]]> Tue, 20 May 2014 00:37:39 +0400 Tayland'da rejim krizi https://www.evrensel.net/yazi/71305/taylandda-rejim-krizi https://www.evrensel.net/yazi/71305/taylandda-rejim-krizi? Geçtiğimiz hafta Tayland Anayasa Mahkemesi Başbakan Yingluck Shinawatra ve dokuz bakanının hükümetten ayrılmalarına karar verdi. Hükümetin geri kalanı emanetçi olarak Temmuz’a kadar devam edebilecek. Böylece Yingluck’un ağabeyi Thaksin Shinawatra’nın 2006’da bir darbeyle hükümetten uzaklaştırılmasından bu yana üçüncü kez aynı siyasi gelenekten bir hükümet mahkeme vasıtasıyla görevden uzaklaştırılmış oluyor. Tayland, rejim krizinin yargı denetimi ve temsili demokrasi arasındaki ilişkilerde görünür hale gelmesi açısından ilginç bir vaka sunuyor. Konuya giriş için Thammasat Üniversitesinden siyaset bilimci Kasian Tejapira’nın kaleme aldığı ve New Left Review dergisinin mayıs 2006 sayısında yayımlanan yazısına başvurdum. Bangkok’ta yaşadığı için sıkı bir sansür altında yazsa da Tejapira’nın toplumsal analizi ..]]> Tue, 13 May 2014 00:06:44 +0400 Obama’nın dış politikası https://www.evrensel.net/yazi/71251/obamanin-dis-politikasi https://www.evrensel.net/yazi/71251/obamanin-dis-politikasi? ABD’de kasımdaki ara seçimler yaklaşırken Cumhuriyetçiler 2016 başkanlık seçimleri için ivme kazanmaya çalışıyorlar. Halihazırda Cumhuriyetçiler Hilary Clinton gibi heyecan yaratabilecek bir adaydan mahrumlar. Daha da önemlisi, Bush yönetiminin krizde bıraktığı Amerikan ekonomisinin toparlanma işaretlerinin belirmiş olması: Nisan ayında işsizlik oranı yüzde 6.3’e düştü, bir ay içinde 288 bin yeni iş yaratıldı ve menkul kıymetler piyasası tarihinin en yüksek seviyesine çıktı. Göstergelerdeki bu düzelmenin ne kadar devam edeceğini şimdiden tahmin etmek güç. The Economist dergisi geçen haftaki analizinde Amerika’daki şirket kâr oranlarının aslında düşmekte olduğunu ve Wall Street’teki bazı analistler tarafından başarılı bulunan kârlılığın sebebinin para politikası olduğunu öne sürdü. Buna göre düşük fai..]]> Tue, 06 May 2014 00:09:21 +0400 Asya pivotu https://www.evrensel.net/yazi/71199/asya-pivotu https://www.evrensel.net/yazi/71199/asya-pivotu? 23-29 Nisan arasında ABD Başkanı Barack Obama Asya’ya uzun süredir beklenen bir ziyaret gerçekleştiriyor. 2011 sonbaharında Obama yönetimi stratejik önceliğinin Asya’daki güç dengesini korumak olduğunu açıkladı. Amerikan askerinin Irak’tan çekildiği, Afganistan’daki sayısının da ciddi oranda azaltıldığı bir anda Obama seçim vaadini kısmen yerine getirmiş bir başkan olarak kendi stratejik vizyonunu ortaya koymak durumundaydı. Bush yönetiminde iktidara gelen Yeni Muhafazakarlar’ın önceliği silahlı kökten İslamcı gruplar ve Ortadoğu olmuştu. Reagan döneminden beri ABD’nin giderek rakipsiz hale gelen askeri gücünün uluslararası politikada temel araç olduğunu düşünen Yeni Muhafazakarlar “En iyi savunma saldırıdır” olarak özetlenebilecek Bush Doktrini’ni ortaya atmışlardı. Bu doktrinin merkezinde yer alan “önleyici..]]> Tue, 29 Apr 2014 00:10:27 +0400 Soykırımla yüzleşmek https://www.evrensel.net/yazi/71139/soykirimla-yuzlesmek https://www.evrensel.net/yazi/71139/soykirimla-yuzlesmek? 24 Nisan 1915 gecesi Dahiliye Nazırı Talat Paşa’nın verdiği emirle sayıları 270’i bulan Ermeni entelektüel, siyasetçi, gazeteci ve din adamı tutuklandı. Birkaç hafta içinde tutuklananların sayısı 2 bini aştı. Bu olay Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşayan Ermeniler için felaketin başlangıcı oldu. 27 Mayıs 1915’te Tehcir Kanunu olarak bilinen Sevk ve İskan Kanunu çıkartıldı. 10 Haziran’da bir yönetmelikle ve 26 Eylül’de bir kanunla Ermenilere ait mülk ve arazilerin el konulup tasfiye edilmesi yasallaştırıldı. 24 Nisan, gerek öncesindeki 1894-96 Hamidiye Katliamları ve 1909 Adana Katliamlarıyla ve gerek sonrasındaki Ermenilere yönelik politikalar bağlamında düşünüldüğünde, bir halkın şiddet, sürgün ve asimilasyon vasıtasıyla yaşadığı topraklardan silinmesinde önemli bir tarihsel dönemeç oldu. 1914’te Osmanlı İmparatorluğu’nda 2..]]> Tue, 22 Apr 2014 00:34:48 +0400 Süleymaniye https://www.evrensel.net/yazi/71086/suleymaniye https://www.evrensel.net/yazi/71086/suleymaniye? Bu haftaki yazımı Süleymaniye’den yazıyorum. 30 Nisan’da gerçekleşecek seçimler nedeniyle şehir Celal Talabani’nin liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB), Mesud Barzani liderliğindeki Kürdistan Demokrat Partisi (KDP), Nuşirevan Mustafa liderliğindeki Değişim (Goran) Hareketi ve Kürdistan İslami Birlik bayraklarıyla süslenmiş durumda. Geceleri gençler arabalarda bayrak sallayıp, korna çalıyorlar. Seçimler özellikle KYB açısından önemli. 21 Eylül 2013’teki Kürdistan Bölgesel Yönetimi seçimlerinde KDP yüzde 37.8’le oylarında artış sağlayıp birinci parti konumuna geldi. Goran ufak bir kayıpla yüzde 24.2 oy oranına ulaşırken, KYB büyük bir kayba uğrayarak yüzde 17.8 oy oranıyla KBY’nin üçüncü partisi konumuna yerleşti. Ancak seçimden bu yana yedi aydır Kürdistan hükü..]]> Tue, 15 Apr 2014 00:10:08 +0400 Vahim iddialar https://www.evrensel.net/yazi/71031/vahim-iddialar https://www.evrensel.net/yazi/71031/vahim-iddialar? Bu haftaki yazımı Hürriyet’in Washington DC temsilcisi Tolga Tanış’ın Amerikan Dışişleri Bakanlığı Terörle Mücadele masasından Rhonda Shore’a dayandırdığı haberi üzerine yazacaktım. Tanış’ın bildirdiğine göre Obama yönetimi, Suriye’deki cihatçılar meselesinin koordinasyonuyla ilgili olarak Büyükelçi Robert Bradtke’yi atamıştı ve Türkiye ile ABD arasında Suriye konusunda farklılıklar yavaş yavaş aşılmaktaydı. Ancak pazar akşamı Seymour Hersh imzalı bir haber gündeme deyim yerindeyse bomba gibi düştü. İngiltere’nin önde gelen entelektüel yayınlarından London Review of Books’ta “Kırmızı Çizgi ve Sıçan Hattı” başlığıyla yayınlanan yazısında Hersh, 21 Ağustos 2013’te Şam’ın banliyölerinden Guta’da meydana gelen kimyasal saldırıda Erdoğan hükümetinin rolü olduğu ve bu yüzden Obama yö..]]> Tue, 08 Apr 2014 00:09:47 +0400 Popülizmi anlamak https://www.evrensel.net/yazi/70968/populizmi-anlamak https://www.evrensel.net/yazi/70968/populizmi-anlamak? Uzun uzun tartışılacak bir seçimi geride bıraktık. Siyasi aktörlerin seçim sonuçlarını nasıl yorumlacakları kısa vadede belirleyici olacak. Bugün sonuçlara orta ve uzun vadeden bakmak istiyorum. Çünkü aktörlerin başarısı uzun vadeli hedefler göz önünde bulundurularak değerlendirilmelidir. Bu bağlamda yapılması gereken ilk tespit AKP’nin kent yoksullarının desteğini alma başarısıdır. Bu özellikle sosyalistlerin mutlaka irdelemesi ve anlaması gereken bir noktadır! Bu olguyu çoğunlukla liberal ve Kemalistlerin yaptığı gibi kültürel değerler ve eğitim düzeyiyle açıklamak mümkün değildir. Tersine çoğu zaman bu göstergelere dayanan analizler sınıfsal bir ayrımcılığın ve kibrin dışa vurumudur ve doğal olarak buna dayanan siyasi stratejiler halk nezdinde kabul görmemektedir. AKP’nin başarısını anlamak için demokrasiye içkin bir ..]]> Tue, 01 Apr 2014 00:08:41 +0400 Suriye politikasının iflası https://www.evrensel.net/yazi/70911/suriye-politikasinin-iflasi https://www.evrensel.net/yazi/70911/suriye-politikasinin-iflasi? Pazar günü Genelkurmay Başkanlığından yapılan bir açıklamayla TSK’ye ait bir F-16 uçağının Suriye’ye ait bir MIG-23 uçağını Türk hava sahasına girdiği için düşürdüğü duyuruldu. Suriye yönetimi uçağın Suriye topraklarında düşürüldüğünü iddia etti. Dışişleri Bakanlığı Suriye’nin iddialarının mesnetsiz olduğunu açıklarken, Başbakan Erdoğan İzmit mitinginde Suriye politikasını kalabalıklara alkışlatmaktaydı: “Eğer sen benim hava sahamı ihlal edecek olursan, bundan sonra bizim tokadımız ağır olacak”. (Evet! Duyduk duymadık demeyin, Türkiye hava sahası Erdoğan’ınmış). Yolsuzluk iddiaları karşısında panikleyen ve bunları örtmek için Anayasa’yı fiilen askıya alan Erdoğan oy sandığında aklanıp, meşruiyetini tazeleyebileceği düşüncesinde. Bu düşüncenin doğru olup olmadığı bir yana, bu plan doğrultusunda..]]> Tue, 25 Mar 2014 00:25:07 +0400 Soykırım ve hakikat siyaseti https://www.evrensel.net/yazi/70857/soykirim-ve-hakikat-siyaseti https://www.evrensel.net/yazi/70857/soykirim-ve-hakikat-siyaseti? İran-Irak Savaşının sonuna yaklaşılmış. Basra’yı ele geçiremeyen İran, Peşmerge kuvvetlerinin de desteğiyle kuzeyde Süleymaniye’yi ele geçirmeyi hedefliyor. ABD ve bazı Batılı ülkeler tarafından silahlandırılan Saddam rejimi, Kimyasal Ali olarak bilinen Ali Hasan el Mecid’in komutasında El-Enfal Operasyonu’nu başlatıyor ve binlerce Süryani ve Kürt’e yönelik bir soykırım uyguluyor. 15 Mart’ta İran ordusu ve Peşmerge kuvvetlerinin Halepçe’ye girmesi üzerine, 16 Mart 1988’de kente yönelik bir kimyasal saldırı gerçekleştiriliyor. Katliamın acımasızlığını ve vahşiliğini idrak edebilmek için dönemin haber görüntülerine bakmak yeterli. Bomboş sokaklarda cansız yerde yatan savunmasız insanlar. Saldırıdan kurtulanlara göre güzel bir bahar sabahı saat on bir civarında hem topçu atışı hem havadan bombardıman başlıyor. Saat iki gibi bombard..]]> Tue, 18 Mar 2014 00:34:16 +0400 Sovyetlersiz NATO! https://www.evrensel.net/yazi/70802/sovyetlersiz-nato https://www.evrensel.net/yazi/70802/sovyetlersiz-nato? Bugünden itibaren her hafta Evrensel gazetesi için dış politika yazısı yazacağım. Amacım “güç siyaseti” olarak bilinen yüksek siyaseti yorumlamaya çalışmak. Halka karşı sorumlu ve ona hesap veren bir dış politika ancak dünya siyasetinin halkın gündeminin bir parçası olmasıyla mümkündür. Bu köşede böyle bir tartışma gündemi oluşturabilmeyi umuyorum. Ukrayna sorunuyla beraber tekrar gündemimize giren bir konuyla başlamak istiyorum: Soğuk Savaş sonrası transatlantik ittifakının işlevi. Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasından sonra ABD, dünya siyasetinde hedefinin ne olduğu sorusuyla başbaşa kaldı. ABD dünya siyasetinde tek süper güç haline geldi, ama bu konumunu nasıl koruyacaktı? Veya korumalı mıydı? Peki NATO açısından tartışma neydi? Birinci Körfez Savaşı’nda Baba Bush’un Yeni Dünya Düzeni’ni il..]]> Tue, 11 Mar 2014 00:13:46 +0400