Gönen Çayı’nda ekolojik bir çöküş yaşanıyor: Su kalitesi ölçümleri çaydaki korkunç kirliliği ortaya koydu

Balıkesir - Bandırma 17 Eylül Üniversitesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Mustafa Sarı ve Doç. Dr. Uğur Karadurmuş tarafından Gönen Çayı’nda yapılan araştırmalarda çayın bir ekolojik çöküş yaşadığı tespit edildi. Bilim insanları Maramara Denizin’deki müsilaj oluşumu, tarımsal üretim ve suyun geleceği için bu sorunun acilen çözülmesi gerektiğini dile getirdiler.

Bölgenin en kiritik tatlı su ekosistemi

İki bilim insanı yaptıkları ortak açıklamada Gönen Çayı’nun, Marmara Denizi’nin su rejimindeki konumu, deltası ve ekolojik fonksiyonları nedeniyle bölgenin en kritik tatlı su ekosistemlerinden biri olduğunu belirterek, çayın aynı zamanda Gönen Ovası’ndaki tarımsal üretimin de ana su kaynağı olduğunu belirtti. Bilim insanları bu nedenle çayda meydana gelen kirliliğin yalnızca lokal bir çevre sorunu değil, bölgesel ekoloji ve halk sağlığını ilgilendiren çok boyutlu bir mesele olduğunu kaydetti.

Çaydaki kirlilik kritik seviyelerde

24 Ekim 2025 tarihinde Gönen Çayı’nda, deltadan Gönen Regülatörü’ne kadar 11 farklı istasyonda su kalitesi ölçümleri yaptıklarını belirten bilim insanları su kalitesi ölçüm cihazlarıyla elde ettikleri verilerin çaydaki kirliliğin kritik seviyelere ulaştığını açıkça gösterdiğini dile getirdi.

Sarı ve Karadurmuş elde ettikleri veriledrin çayın bir ekolojik çöküş yaşadığına işaret ettiğini belirterek verilere dair şu bulguları paylaştı;

• Mansap bölgesinde ve OSB atıklarının çaya karıştığı kesimde çözünmüş oksijen 0,11–0,17 mg/L değerlerine kadar düşmüştür — bu seviyeler sucul yaşamın sürdürülemeyeceğini göstermektedir.
• pH ve amonyum değerleri, yüksek organik ve endüstriyel kirlilik yükünü işaret etmektedir.
• Tuzluluk ve iletkenlik, kirliliğin endüstriyel karakterini desteklemektedir.
• Yukarı havzada çözünmüş oksijenin 11,7 mg/L olması, çayın doğal durumunda I. sınıf su kalitesine ulaştığını göstermektedir.
• Misakça Köprüsü’den Bostancı Mahallesi yakınına kadar olan çay kesiminde balık ve makrofauna tespit edilememiştir.

Çaydaki kirlilik marmara’daki müsilaj riskini büyütüyor

Gönen Çayı’ndaki kirlenmenin Marmara Denizi’nde müsilaj oluşumu riskini büyüttüğüne vurgu yapan bilim insanları, bu durumun Marmara için yalnızca ekolojik değil, aynı zamanda sosyoekonomik bir tehdit olduğunun altını çizdi.

İklim değişimi ve artan kuraklık tehdidi karşısında tatlı su kaynaklarının sürdürülebilir yönetiminin ulusal bir güvenlik meselesi haline geldiğini ifade eden bilim insanları, “Birçok bölgemizde su yetersizliği tartışılırken, mevcut su kaynaklarımızı kirleterek kendi elimizle kullanılabilir suyu yok ediyoruz. Gönen Çayı’nın kirlenmesi, yalnızca mevcut ekosistemin değil, gelecekteki su rezervlerimizin, gıda üretimimizin ve bölgesel dayanıklılığımızın da zayıflaması anlamına gelir. Su kıtlığı gerçeği ortadayken, var olan suyu kirletmek telafisi olmayan bir stratejik hatadır” dedi.

Ana kirlilik kaynağı Gönen OSB

Gönen Çayı’nda ana kirlilik kaynağının Gönen OSB’den gelen yapay atık kanalı olduğunu kaydeden bilim insanları, buna ek olarak Gönen kent merkezinden ve çevre mahallelerden çaya karışan evsel atıkların ve orta havzada tarımsal ve hayvansal faaliyetlerden kaynaklı organik kirliliğin de göz ardı edilemeyeceğini dile getirdi.

Çayın yukarı havzasının I. Sınıf su niteliğinde iken, belirli kesimleri IV. sınıf su niteliğinde olduğunu belirten bilim insanları; “Bu su içme ve kullanma suyuna uygun olmadığı gibi sulama suyu olarak dahi kullanılamaz. Oysa bu bölümde yoğun sulama gözlenmiştir. Bu durum toprak kirliliği, tuzlanma, ağır metal birikimi ve gıda güvenliği riski oluşturma potansiyeline sahiptir” dedi.

Çözüm önerileri ve atılması gereken adımlar

Bilim insanları Gönen Çayının insan etkinlikleriyle kirletildiğinin altını çizerek, alınması gereken önlemler ve atılması gereken adımlarla ilgili şu önerilerde bulundu; “

• OSB kaynaklı deşarj derhal durdurulmalıdır.
• Çaya arıtmadan evsel atık deşarjına son verilmeli, mevcut AAT etkin çalıştırılmalı, ileri biyolojik arıtma kapasitesi artırılmalıdır.
• Çaya tarımsal ve hayvansal atık yönetimi salımı, dökümü sıkı denetlenmelidir.
• Kirli suyun sulamada kullanımına geçici sınırlama getirilmelidir.
• Gönen Çayı Sulakalanı gerçek anlamda korunmalı, doldurulması, kurutulması önlenmelidir.
• Gönen Çayı Acil Eylem Planı hazırlanmalıdır.