Hayatın terazisi satranç

Fotoğraf: Chase Clark/Unsplash

Hayatın terazisi satranç

'Satranç haramdır' söylemleri, satrançtan sanata yansıyanlar ve Alpha Zero ile Stockfish'in efsanevi maçı... Evrensel Bilgin yazdı.

Evrensel BİLGİN

Satranç, Sapiens’in yarattığı en muhteşem zeka oyunu olmanın  ötesinde kültürel, sosyal ve tarihsel bir olgu. Satrancın tarihsel yolculuğunun yaklaşık 5 bin yıl önce Hindistan’dan başladığı kabul edilir.  İran üzerinden Arap yarımadasına ulaşan satranç, 9 ila 12. yüzyıllar arasında doğu toplumlarının gözbebeğiydi. Öyle ki sonradan Batı’nın sömürgesi haline gelen Arap topraklarında o dönemde deve üstünde giderken körleme (tahta olmaksızın) satranç oynanırdı. Anadolu’ya giren Türklerin de bu oyundan etkilenmeleri sonrası zamanın en güçlü oyuncularına sahip olduğu biliniyor.

CÜBBELİ İLE VATİKAN’IN ORTAK DÜŞMANI SATRANÇ

Batı  toplumları bu büyülü oyunu, Endülüs  devleti ile İspanya’ya giren Araplar ve Bizans’la temas halinde olan Türkler sayesinde keşfetmişti. Satranç kısa sürede Katolik kilisesi tarafından kafir oyunu olduğu gerekçesiyle yasaklandı ve oynayanlar aforoz edildi. Bu yasaklarla ilgili kayıtlar halen Vatikan arşivindedir. Fakat bilim ve akıl bir kez daha galip gelir. Gizli gizli satranç oynayan papazların sayısı arttıkça Vatikan satrancı serbest bırakmak zorunda kalır.  Reform ve Rönesans hareketlerinden sonra düşüncenin özgürleştiği Batı toplumlarına nazaran, Doğudakiler radikal dincilerin etkisiyle yavaş yavaş karanlığa gömüldü. Öyle ki bilimle birlikte bilimsel bir oyun olan satranç da ellerinden kayıp gitti. Günümüz Türkiyesi’nde tarih bilmez bazı kişilerin ‘’Satranç haramdır, oynayan domuz eti yemiş gibidir’’ demesi de, oyunu “Kafir oyunu” diyerek yasaklayan Vatikan gibi tarihin bir şakası olarak  karşımıza çıkar.  Malum şahsı şikayet eden Türkiye Satranç Federasyonu göstermelik görevini tamamlar, mahkeme takipsizlik verir ve konu kapatılmaya çalışılır. Biz bunlarla oyalanırken Fransız İhtilalı,  Sanayi Devrimi ve Ekim Devrimi’nin etkisi gibi süzgeçlerden geçmiş olan Batı toplumları satrancı çoktan sinemaya aktarmıştır.

SANAT VE SATRANÇ

Gerek Hollywood gerek Avrupa sinemasında yüzlerce satranç filmi çekilmiş hatta birçok ünlü filmde satranç sahnelerine yer verilmiştir. Hazır yeri gelmişken  ‘’Searching for Bobby Fischer’’ (Masum Hamleler) filmini her satrançsevere ve veliye tavsiye edebilirim.  Eski ABD’li Şampiyon Fischer’in hayatını konu alan ve yakın zamanda çekilen ‘’Pawn Sacrifice’’ (Şah Mat) ise tarihsel safsatalara ve Hollywood’un Amerikan emperyalizmine alet edilmiş bir filmi izlenimi vermekte. John Turturro ve Emily Watson’ın oynadığı “Luzhin Defence” (Lujin Savunması), Afrikalı yoksul bir kızın satranç ile hayatının değişmesini anlatan “Queen of Katwe” (Katwe Kraliçesi) ve Cuba Gooding’in başrolünü oynadığı “Life of a King” (Bir Efsanenin Hayatı) filmleri tavsiye edilebilecek  diğer yapımlar. Ülkemizde sinemanın satrançla ilişkisi ise  Türkiye Satranç Federasyonu yöneticilerinin satranç ile ilişkisiyle doğru orantılı olarak, 1989’da çekilen “Şah Mat” adlı kalitesiz bir polisiyeden öteye geçememiştir.

BİLİM VE SATRANÇ

Dünyanın geri kalanında Google’ın ürettiği yapay zeka “Alpha Zero” 4 saatte satranç öğrenip Dünya satranç programları şampiyonu 3424 ELO’ya (Uluslararası kuvvet derecesi) sahip Stockfish’i, 100 oyunluk bir maçta 28 galibiyet, 72 beraberlik ve hiç maç kaybetmeden yenmiştir. Dünya Satranç Şampiyonu ölümlü  Magnus Carlsen’in 2843’LÜK ELO puanı düşünüldüğünde Stockfish ile Alpha Zero arasındaki bu maç  Yunan mitolojilerindeki yarı tanrılarla, Zeus arasındaki bir savaş gibiydi.  Alpha Zero’nun şimşeklerini iliklerinize kadar hissettirecek bir oyunla sözü şimdilik noktalıyorum.

Alpha Zero - Stockfish  Londra 04.12.2017
 1.Af3 Af6 2.c4 b6 3.d4 e6 4.g3 Fa6 5.Vc2 c5 6.d5 exd5 7.cxd5 Fb7 8.Fg2 Axd5 9.0–0 Ac6 10.Kd1 Fe7 11.Vf5 Af6 12.e4 g6 13.Vf4 0–0 14.e5 Ah5 15.Vg4 Ke8 16.Ac3 Vb8 17.Ad5 Ff8 18.Ff4 Vc8 19.h3 Ae7 20.Ae3 Fc6 21.Kd6 Ag7 22.Kf6 Vb7 23.Fh6 Ad5 24.Axd5 Fxd5 25.Kd1 Ae6 26.Fxf8 Kxf8 27.Vh4 Fc6 28.Vh6 Kae8 29.Kd6 Fxf3 30.Fxf3 Va6 31.h4 Va5 32.Kd1 c4 33.Kd5 Ve1+ 34.Sg2 c3 35.bxc3 Vxc3 36.h5 Ke7 37.Fd1 Ve1 38.Fb3 Kd8 39.Kf3 Ve4 40.Vd2 Vg4 41.Fd1 Ve4 42.h6 Ac7 43.Kd6 Ae6 44.Fb3 Vxe5 45.Kd5 Vh8 46.Vb4 Ac5 47.Kxc5 bxc5 48.Vh4 Kde8 49.Kf6 Siyah vezirin acınası hali Kf8 50.Vf4 a5 51.g4 d5 52.Fxd5 Kd7 53.Fc4 a4 54.g5 a3 55.Vf3 Kc7 56.Vxa3 Vxf6 57.gxf6 Kfc8 58.Vd3 Kf8 59.Vd6 Kfc8 60.a4 1–0

 

Son Düzenlenme Tarihi: 27 Mayıs 2018 12:07
www.evrensel.net
ETİKETLER Satranç