Lugansk ile Ukrayna arasında, gerilimin ortasında... 

Lugansk ile Ukrayna arasında, gerilimin ortasında... 

Okay Deprem, Stanitsa Luganskaya'nın (Luganskaya Kasabası) bünyesinde yer alan LNR’in yegane sınır kontrol/geçiş noktasını yazdı.

Okay DEPREM
Luganskaya

Eski Ukrayna’nın güneydoğusunda ortaya çıkan ve tak taraflı bağımsızlıklarını ilan eden iki cumhuriyetin, Kiev yönetiminin kontrolünde olan bölgeler ile olan sınırının neye göre belirlendiği ve tam olarak nerelerden geçtiği yabancı kamuoyu tarafından öteden beri çok az bilinen ve epey merak edilen konulardan birini oluşturuyor.

Donetsk Halk Cumhuriyeti’nin (DNR) bölünmüş eski Donetsk vilayetinde Ukrayna ile olan hududu de facto tayin edilmiş durumda. Lugansk Halk Cumhuriyeti’nin (LNR) Lugansk vilayetinin halen Ukrayna’nın kontrolü altında olan kesimleri ile olan sınır hattı ise doğal bir engele, tek bir nehrin varlığına dayanıyor.

DNR’nin, bu göreli avantajının sonucu olarak Ukrayna tarafına açılan birden fazla sınır kapısı varken, LNR’nin yalnızca bir adet bulunuyor ve o da sadece yayalar tarafından kullanılabiliyor. DNR-Ukrayna arası tüm sınır geçiş noktaları hem araç hem de yaya trafiğine açık iken Lugansk tarafının bu dezavantajlı durumu, insani ve sosyal bir trajedinin yaşanmasına neden oluyor.

Başkent Lugansk’ın ortalama 20 kilometre kuzey doğusundaki “Stanitsa Luganskaya” yani Luganskaya Kasabası’nın bünyesinde yer alan LNR’in yegane sınır kontrol/geçiş noktasındaki durumu yerinde görmek üzere olay bölgesine doğru yola koyuluyoruz.

TEK KARA YOLU YIKILMIŞ DURUMDA

Kozakların meşhur Prensi İgor’un büyük anıtının çevresi dahil olmak üzere, her iki tarafın doğal sınırı niteliğindeki “Severskiy Donets Nehri”ne 1-2 kilometre kala LNR’in askeri mevzileri başlıyor. Ve bu andan itibaren fotoğraf çekmemem isteniyor. Akarsuyu vadisine indiğimiz bayır boyunca Luganskaya kasabasının LNR tarafında kalan ve istisnasız bütünüyle harap olmuş kısmı seçiliyor.

Viran haldeki onlarca müstakil konutta birkaç yıldır tek bir kişi bile yaşamıyor. Aynı anda da hemen ötedeki demir yolu köprüsü beliriyor. Ukrayna rejimi bu yılın mart ayında tek taraflı olarak cumhuriyetlerle arasındaki yük treni seferlerini (yolcu trenleri 2014’ten beri karşılıklı olarak işlemiyor) süresiz askıya aldığını duyurmuştu. Nitekim tam da bundan dolayı beyaz köprünün üzerinde haftalardır durduğu tahmin edilebilen yük vagonlarının beklediği görülüyor.

Luganskaya kasabasını ikiye ayıran ve ağırlıklı bölümü Ukrayna askeri birliklerinin hakimiyetinde olan taraf ile LNR’yi bağlayan aslında bir kara yolu köprüsü. Ne var ki, iki sene önce köprünün kuzey yönündeki bitimine doğru yıkılmasından dolayı uzunca zamandır salt yayalar kullanabiliyor. İnsanları kitleler halinde, sabahtan akşama kadar Lugansk’tan buraya taşıyan minibüslerin önündeki uzun kuyrukları ve berisinde Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatının (AGİT) alışılmış beyaz cipleri görülüyor.

9 MAYIS NEDENİYLE SAVAŞ GAZİLERİNE PARA YARDIMI

Kasabada “Sosyal Yardım ve İdari Hizmetler Mobil Merkezine” (SYİHM) giriyoruz.

SYİHM’nin, adı üzerinde, olağanüstü durumlara karşı başka yere taşınabilmesine uygun inşa edilen prefabrik yapısına girip buradaki memurlar Lyudmila Vladimirovna ve Olga Alekseyevna ile “Donbass Halkı’nın Birleşmesi Sürecinde İnsani Yardım Programı” kapsamındaki sosyal yardımlar hakkında bilgi veriyorlar: “SYİHM’ler 1 Nisan’da faaliyete geçti. Esas olarak, eski Lugansk ilinin geçici olarak Ukrayna tarafında kalan parçasında yaşayan Büyük Anayurt Savaşı (1941-45) gazilerine, 9 Mayıs Zafer Günü şerefine yılda bir kereliğine mahsus olmak üzere parasal yardım temin ediyoruz. İkinci Dünya Savaşı’nda Sovyet ordusunda aktif şekilde görev aldığını kanıtlayan her gaziye bu yardımı sağlıyoruz.

LNR tarafındaki gaziler de aynı tutardaki yardımı çok daha kolay biçimde, ilgili kurumlara başvurmak suretiyle edinebiliyor. 1 Nisan’dan 30 Eylül’e kadar geçerli olan söz konusu sosyal destek 5 bin Ukrayna grivnası veya 10 bin Rus rublesi tutarında. Önümüzdeki yıllarda da aynı yardımın, son harp gazisi hayatını kaybedene kadar devam ettirilmesi planlanıyor.

Gelemeyecek durumdaki gazilerin, akrabası ya da yakını olsun, herhangi bir yetişkine noter onaylı vekalet vermesi kafi geliyor. Halen o bölgede 500 kadar veteranın olduğunu düşünüyoruz. Bizim gibi merkezlerden LNR çapında 15-20 kadar var. Lugansk şehrinde 2, Kranıy Don ve Krasnıy Luç kentlerinde ve bunlar gibi diğer belirli başlı yerleşim yerlerinde bir veya ikişer adet”

UKRAYNA İLE LNR’Yİ AYIRAN KÖPRÜ

Stanitsa Luganskaya’yı olduğu kadar LNR’yi de Rusya dışındaki dünyaya Ukrayna üzerinden bağlayan tek geçiş noktası olma özelliğine sahip köprüyü, ne gerçek adını ne kod adını vermek isteyen bir halk milisi ile geçiyor; bir yandan da buranın hikayesini ondan dinliyorum.

Birinci dereceden askeri bölge sayılan köprü, LNR gümrük kontrol noktasından, yıkık olduğu yere kadar 300-400 metre kadar devam ediyor. Ardından köprü bitip yol başlıyor ve bir 800-1000 metre kadar daha gidildikten sonra Ukrayna tarafındaki ilk askeri pozisyonlara ulaşılıyor. Sonrasında da, savaş öncesi nüfusu 15 bin olan kasabanın geri kalan büyük bölümüne varılıyor.

LNR tarafındaki sektörde kimsenin kalmaması bir yana, karşı taraftan da birkaç bin insanın sosyoekonomik ve hatta politik sebeplerden ötürü Rusya’ya ve Ukrayna’nın değişik yörelerine göç ettiğini aktarıyor yanımdaki askeri görevli. Köprünün LNR tarafı çok değil tam da yeni yılın ilk günlerinde, sadece 1-1.5 kilometre ötedeki Ukrayna mevzilerinden zırhlı piyade muharebe aracı, havan topu, RPG roketatar gibi ağır silahlar eşliğinde sayısız kez vurulmuş.

Köprüyü yüzlerce siville birlikte geçiyoruz; yürüyemeyecek durumda olan 80-90 yaşındaki ihtiyarlar, kimisi tekerlekli sandalyeye bağımlı engelliler, hatta sedye ile taşınan ağır hasta ve yatalak insanlar. Hepsinin de bu fiziksel şartlarda köprüden düzenli olarak geçmek zorunda kalışlarının birkaç temel nedeni olsa da yaşlı insanları birleştiren ortak bir motif var: Ukrayna tarafından emekli maaşlarını alabilmek.

TEK GEÇİŞ NOKTASI NEONAZİLERİN ELİNDE

Kiev yönetiminin nispeten yakın zamanda çıkardığı bir kararname uyarıca Ukrayna döneminde emekli olup da LNR tarafında kalan bütün emeklilerin, maaşlarının kesilmemesi için her iki ayda en kez bir kere Ukrayna tarafına geçip kendilerini ilgili kuruma göstermeleri, fotoğraflarının çekilmesi ve lüzumlu formları yeniden doldurmaları gerekiyor. LNR’deki emekliler 2015’ten beri, Ukrayna tarafında gerekli işlemleri yapmaları halinde, eş zamanlı olarak olarak hem LNR’den hem de Ukrayna’dan emekli aylığı alabiliyorlar.

Emekli maaşları haricinde; genellikle Ukrayna tarafında gıda maddelerinin daha ucuz olması, bir tarafta okunup diğer tarafta ikamet edilmesi ve de akraba-eş-dost ziyaretleri de diğer belli başlı nedenleri teşkil ediyor.

Günlük 5-9 bine kadar kişinin karşılıklı gidip geldiğini, her gün sabah saat yediden akşam altıya kadar Ukrayna cephesinin kendi tarafını açtığını belirtiliyor. O saatten sonra ise köprü ve çevresindeki geniş mahal sivillerden tamamıyla arındırılıyor ve buradaki mini askeri birliğin kontrolüne bırakılıyor.

O sırada hem sağımızdaki demir yolu köprüsünde hem de birkaç yüz metre ötemizdeki Kiev Rejimi’ni temsil eden siperlerde Ukrayna bayrağının yerine siyah-kırmızı renkli bir bayrağın dalgalandığını fark ediyorum. İnanılması güç ancak Ukrayna’nın LNR ile biricik bağlantı noktası doğrudan Ukrayna düzenli birliklerinin değil de bütünüyle, “Sağ Sektör” adı verilen Neonazi faşist paramiliter grubunun denetiminde.

KÖPRÜNÜN AYIRDIĞI, SAVAŞIN YARALADIĞI AİLELERİN HİKAYELERİ

Ayaküstü yakaladığımız Lugansklılar ile konuşuyoruz. 

​Nina İvanovnaNina İvanovna (79): Kocamı yakın zamanda kaybettim. O Ukrayna tarafına gömüldü, ben ise halen Lugansk’ta yaşıyorum. Geçenlerde onu mezarlıkta ziyaret ederken düşüp kalça kemiğimi kırdım bu yüzden de Ukrayna’daki hastaneye tedavi olmaya bu yatalak vaziyette gidip geliyorum şimdilik. Karşı tarafta birkaç saat beni bu halimle beklettiler.

Nila Arkadyevna (81): İkinci kere yeğenim ile buradayım. Neredeyse 2.5 sene boyunca Ukrayna’dan emekli maaşı hiç alamadım. Bu süre zarfında sadece LNR’den emekli aylığı edinebildim. LNR aylık 3 bin ruble veriyor. Ukrayna da 1500 grivna. (1 Grivna=2 Ruble, 1 TL=16 ruble) Nihayet ilk defa Ukrayna’dan emekli maaşımı almak için, gereken prosedürleri yerine getirmek üzere geçiş yaptım. Sınırı geçtikten sonra minibüsle üç saat mesafedeki başka bir şehre devam ettik. Çünkü kişinin en yakın akraba ve tanıdıklarından birinin huzurunda ve şahitliğinde ilgili bankada fotoğrafınızı çekiyorlar.

Lidya Andreyevna (80): 55 yaşındaki oğlum, Ukrayna bombardımanı sırasında Luganskaya’daki evinde tek başınayken kalp krizi Lidya Andreyevnageçirerek öldü. Ailesini güvende olsunlar diye Lugansk’a taşımıştı. Geride bir eş, iki çocuk ve bir de torun bıraktı. Kocam ise iki yıl önce Ukrayna’nın ağır silah atışlarından dolayı önce sağır oldu, ardından da zamanla hafızasını yitirip aklını kaybetti. Bir ara yirmi gün kadar ortadan kayboldu. Ardından uzun aramalar sonucu cesedini morgda buldum. Artık yalnız yaşıyorum. Az sonra Ukrayna tarafına geçmeye hazırlanıyorum.

Marina İvanovna (42): Akrabalarımı ziyaret etmek için Ukrayna’ya geçtim bugün. Her ay ortalama bir kere geliyorum. Bugün o tarafta tam 4-5 saat beklettiler. Problem her daim kuyruklarda ve geçirilen zamanda.    

Yekaterina Vasilyevna (60): Lugansk’tanım ve Ukrayna’ya emekli maaşım için geçtim. Ukrayna’ya tam 35 sene hizmet verdim. Tam beş saat beklettiler köprünün başında. LNR tarafında ise tüm formaliteler yaklaşık bir saat sürdü. Düzenli olarak her ay bir kere geçmek zorundayım buradan. 80 yaşında bir halam var. Yaş ve sağlık durumu elvermediği için Ukrayna tarafına geçemiyor, dolayısıyla da birkaç yıldır emekli maaşını alamıyor oradan. 

Valentina Mihaylovna (65): Ben de düzenli olarak emekli aylığımı çekmek ve ayrıca anne, babam ve diğer akrabalarımın mezarlarını ziyaret etmek gayesiyle sürekli Ukrayna tarafına geçiyorum. Bu sefer üçüncü kez çektiğim maaş topu topu 1100 grivna. (1 TL. 8 Grivna’ya yakın). Ukrayna tarafındaki Markovka kasabasında evimiz var ancak ortalama bir konutu ısıtmanın aylık bedeli şimdilerde ortalama 400 Grivna olduğu için orada kalamıyorum. Ukrayna tarafına ancak akşam geç saatte ulaştığımız için her seferinde geceleme yapmak üzere günübirlik daire kiralamamız icap ediyor. Burada kimi zaman 6-7 saat beklediğimiz oluyor.

İrina Anatolyevnaİrina Anatolyevna (51): Dört çocuğum var. Kocam savaştan önce ölmüştü. Bu sefer yanıma Ulyana adında gördüğünüz kızımı (12) aldım bana eşlik etsin diye. Ta Alçevsk’te yaşıyor, bulaşıkçılık yapıyorum. Her defasında birkaç saatlik yolculuk sonrası önce buraya ulaşıyorum. Köprünün iki ayağında da yerine göre 3-5 saat bekledikten sonra da tam sekiz saatlik ikinci bir seyahat sonrası, iki oğlumun da okuduğu Severodonetsk şehrine ulaşıyorum. Her iki kızım ise Alçevsk’te benim yanımda okula gidiyorlar. Ortalama her ay bir kere sınırdan geçiyorum. Hem LNR hem de Ukrayna cephesinde değişen sürelerle bekliyorum. En büyük şikayetim ise minibüs şoförlerinin bizlerden bagajı vs. bahane ederek ek para alması ve bizlere kötü, kaba davranması.    

www.evrensel.net