Mega projeler mega sorunlar yarattı

Mega projeler mega sorunlar yarattı

TMMOB Makina Mühendisleri Odası, sanayinin sorunları bülteninin 21.'sini ‘Mega Projelerin Sorunları’ konusuna ayırdı.

Makina Mühendisleri Odası, mega projeler olarak açıklanan kamu-özel iş birliği projelerinin, bütçeye ağır yükler getirmeye aday olduğunu, banka sistemini zorladığını ve ağır kamusal bedeller ödettiğini açıkladı.

TMMOB Makina Mühendisleri Odası, her ay İktisatçı-Yazar Mustafa Sönmez’in katkısıyla hazırladığı sanayinin sorunları bülteninin 21’incisini ‘Mega Projelerin Sorunları’ konusuna ayırdı. Kalkınma Bakanlığı, Dünya Bankası, Hazine ve çeşitli bakanlık verileri kullanılarak yapılan araştırmada, kamu-özel ortaklığı projelerinin yüz yüze olduğu sorunların altı çizildi ve taşıdıkları riskler sıralandı.

EN BÜYÜK 3. HAVALİMANI

Araştırmanın bulguları ve öneriler şu başlıklarla ifade edildi:
* Yap İşlet Devret, Yap İşlet, Yap Kirala, İşletme Hakkı Devri gibi yöntemleri içeren KOİ’lerden işletmede olan projeler YİD (81) ve Yİ (5) modelli olup toplam yatırım tutarları 11 milyar ABD dolarıdır. Yapım aşamasında olan projeler ise YİD (16) ve YKD (17) modelli olup toplam yatırım tutarları 36 milyar ABD dolarıdır.
* Bunlardan en büyük dördü, bu 34 projenin üçte ikilik büyüklüğünü oluşturmaktadır. Bu 4 ‘mega proje’ içinde ise üçüncü havalimanı 14 milyar dolarlık yatırımı ile (yüzde 38) diğer projelerden ayrışmaktadır. Söz konusu dört mega projenin üçü İstanbul odaklıdır. Bunlardan üçüncü havalimanı ile üçüncü köprü ve henüz tasarı aşamasında olan Kanal İstanbul, İstanbul’un kuzey ormanları sınırlarında yer almış ve birbirini besleyen projeler olarak tasarlanmıştır.

HİÇBİR ŞEY UMURSANMIYOR

* Dünya Bankasının sanayi ve hizmet sektörlerindeki KİT’lerin özelleştirilmesi dayatmasına boyun eğen iktidarlar, özellikle AKP rejimi, bununla kalmamış, kamu mülkünün tamamen devrinin mümkün olmadığı sektörlerde de kamu-özel iş birliği projelerini hızla hayata geçirmiştir. Ancak bunu yaparken ne makro hedeflere uygunluk, ne kamusal çıkarları maksimize etme, ne çevreye duyarlı olma, ne de doğal ve kültürel varlıklara saygıyı umursamıştır. Giderek projeler hukuk dışı, kamu denetimi dışlanarak, üstelik çok ciddi finansal risklere yol açarak icra edilmeye başlanmıştır.

KAMU DENETİMİ ALTINA ALINMALI

* Türkiye’de, özellikle AKP döneminde hayat bulan özelleştirme ve devamı sayılan KÖİ projeleri, büyük bir kapalılık, denetimsizlik, kayırmacılık ve çevre, tarih, kültür varlığı talanı ile uygulanagelmektedir. Bu denetimsiz, kontrolsüz ve içinde büyük riskler barındıran sürecin, bir an önce kamu denetimi altına alınması bir zorunluluktur. Aksi takdirde tüm topluma ait yer altı-yer üstü kaynaklarının daha çok tahrip edilmesi önlenemeyecek, büyük çevre felaketleri kaçınılmaz olacaktır.

KAMULAŞTIRILMAYA GİDİLMELİ

* Kamu varlıklarını kullandığı için kamunun mutlaka denetiminde olması gereken KÖİ projelerinin TBMM ve onun adına Sayıştay denetimine alınmasında gecikilmemeli; yapılmış sözleşmelerle kamunun ne kadar risk, yükümlülük altına girdiği ve bunların karşılanıp karşılanamayacağı, getirip-götürdüklerinin muhasebesi yapılmalı, kamu aleyhine olan projelerin süratle kamulaştırılması yoluna gidilmelidir.
* Henüz ihalesine çıkılmayan proje stoku süzgeçten geçirilmeli ve emsallerinin taşıdığı risklerden, başta Kanal İstanbul olmak üzere hemen vazgeçilmelidir. Yapımının henüz başında olunan 3. havalimanı ise hızla gözden geçirilmelidir.

İŞSİZLİK FONU YAĞMALANIYOR

Yapımı tamamlanan ya da tamamlanmak üzere olan projelerin yol açtığı, açacağı arsa spekülasyonunun önüne geçilmeli, otoyolların çevreleri özellikle Kuzey İstanbul projelerinin çevreleri sit alanı ilan edilerek imara açılması önlenmelidir. Projelerin özellikle dış finansmanın ortaya çıkan sorunlarını aşmak amaçlı, merkezi bütçeye paralel kurulan Varlık Fonu, başta İşsizlik Sigortası Fonu, özelleştirme fonu kaynaklarını kullanarak, ortak firmalara desteği amaçlamaktadır. Kamu denetimi dışında tutulan ve özellikle İşsizlik Fonu’nun yağmalanmasını amaçlayan bu girişimin iptali istenmelidir. (EKONOMİ SERVİSİ)

www.evrensel.net