G?ZLEMEV

G?ZLEMEV

  • ?stanbul B?y?k?ehir Belediyesi ?ehir Tiyatrolar?, 2005-2006 sezonunun son oyunu olarak Marsha Norman'?n "?yi Geceler Anne"sini galiba mart sonundan itibaren sahnelemi?ti, g?rememi?tim.


    ?stanbul B?y?k?ehir Belediyesi ?ehir Tiyatrolar?, 2005-2006 sezonunun son oyunu olarak Marsha Norman'?n "?yi Geceler Anne"sini galiba mart sonundan itibaren sahnelemi?ti, g?rememi?tim. Ge?enlerde gittim, "?yi Geceler Anne"yi izledim. ?zledikten sonra, kafam iyice kar??t?. Nedenini sorarsan?z, oyunu "bihakk?n" yazabilmek i?in, kendimi psikanalitik literat?r? inceleme zorunda duyumsad?m. Merakl? okurlar?m bilirler, Freud (1914) iki tip nesne se?imini narsistik ve analitik olarak ikiye ay?rm?? ya! Okuduk?a ??rendim, "narsistik nesne se?imi", ki?inin hayali ya da ger?ek anlamda kendine benzeyen y?nleri olmas? nedeniyle nesneyi se?mesi durumunda s?z konusu ediliyor. "Analitik nesne se?imi" ise, kendine benzemeyen birini ifade ediyor.
    Jessie Narsist mi?
    "?yi Geceler Anne"de, anne (Thelma Cates - Celile Toyon) ile k?z?n?n (Jessie Cates - Hikmet K?rm?k??) ya?amlar? boyunca birbirine olan sorumluluklar?yla s?n?rl? tuttuklar? ili?kiler masaya yat?r?lm??. Oyun ba?lad???nda, iki saate yak?n ara verilmeksizin s?recek, bir hesapla?ma ak?am?nda oldu?umu anlam??t?m. Oyunu ilgiyle izledim, ama Jessie narsistik bir yakla??m i?inde miydi, do?rusu ?nce karars?z kald?m. Daha do?rusu karar vermekte zorland?m. Ama konuyu, yata?a yat?p sabaha kadar irdeledi?imde, Thelma'da daha ?ok deneyime yak?n simgesel-k?lt?ralist bir ?er?eve yakalad?m. Jessie ise, teorik-nat?ralist bir g?r?n?mdeydi. Jessie'nin ki?isel deneyimini esas ald?m, s?yleminin ard?ndaki g?d?lenmelerin gizli bilin?d??? anlam?n? yorumlamaya ?al??t?m. Yorum ?al??mam, analitik s?recin temelini olu?turdu. Freud'dan beri psikanalizin bilin?d??? simgesel faaliyetin yorumlanmas?yla yetinmedi?ini, daha teorik bir ikinci dile metapsikolojiye gereksinim duydu?unu y?llar ?ncesinden biliyordum. ?kinci d?zey olarak Jessie'nin ruhsal s?re?lerini nat?ralist bir bi?imde ele ald?m, b?ylelikle oyunu sahneye koyan Arif Akkaya'n?n yorumunun tad?na daha da vard?m.
    Thelma ve Jessie ile ba?ba?a
    Zuhal Soy, fevkalade nat?ralist bir sahne d?zeni kurmu?tu. Buzdolab?, elektrik s?p?rgesi, kahve makinesi, televizyon, ?ama??r makinesi, telefon, ?alar saatler, ?t? masas?, ?t?, evye? Yani birlikte ya?ad???m?z aletlerle bir aradayd?k. Aletlerin sesini duyduk, kahvenin, deterjan?n kokusunu ald?k. Bir anlamda do?adan kopu?un ana hatlar? vard? ?evremizde. Zaten, seyirci-sahne-oyuncu ay?r?m?n? silip atan bir oturma d?zeni i?indeydik. Seyirci koltu?unda danteller, k?rlentler, falan? Duvarlarda Jessi ile Thelma'n?n aile foto?raflar?, duvar tabaklar?... ?ki oda, bir salon i?inde kocas? intihar eden Thelma ile kocas? Cecil taraf?ndan terk edilen 40'l? ya?lar?n? s?ren Jessie ile ba? ba?a kald?k.
    Sorgulama, sorulama, savunma
    Thelma ve Jessie ile ba? ba?a kald???m?z iki saate yak?n zaman diliminde, on y?l s?ren ana-k?z birlikteli?indeki ileti?imsizli?e tan?kl?k ettik. Jessie intihar edecekti, ne yapt? etti babas?n?n tabancas?n? buldu. Kur?unlar?n? bir hafta ?nceden alm??, evdeki t?m saatleri intihar saatine ayarlam??t?. Karar?n? annesine b?y?k bir so?ukkanl?l?kla a??klad?. K?z? ile sadece al??veri? listesine madde eklemesi i?in ileti?im kuracak kadar bencil, kapitalist, burjuva, b?t?n ilgisini televizyon kanal?ndaki yay?na ve dergilerdeki bulmacalara endekslemi? anne, k?z?n?n bu karar? kar??s?nda ?a?t?, ?a?alad?. Sonras?nda, k?z?n? karar?ndan cayd?rmak i?in yo?un ?aba g?sterdi. Jessie buna yana?mad?, hesapla?ma giderek k?z??t?. Jessie, ya?am? boyunca anas?na sormaya cesaret edemedi?i t?m sorular? ard? ard?na s?ral?yor, Elektra karma?as? i?inde hayranl?k besledi?i babas?n?n intihar?n?, Thelma'n?n Cecil'i kendisine nas?l e? olarak yap?p yak??t?rd???n?, ?evresindekilerin kendisi ve sara hastal??? hakk?ndaki g?r??lerini, ??k???t?? karde? Dawson'?, hay?rs?z evlat Ricky'yi sorguluyordu. Ortaya bir y?zle?me ??kt?. Sosyal ya?ama uyumsuzlukla, ba?ar?s?zl?klarla geli?en bir y?zle?me?
    Yarat?c? kadro
    Y?ld?r?m T?rker'in ?evirisi "tebdil-i mek?n" ve benzeri kimi s?zc?kler d???nda ba?ar?l? say?labilir. ?zellikle finaldeki "My Sweet Lady" ?ark?s?n?n se?imiyle Selim Atakan'?n m?ziklerine iyi diyebilirim. Zuhal Soy imzal? kost?mler konuya fevkalade uymu?. Mahmut ?zdemir'in dekora uygun olarak d?zenledi?i "ev ayd?nlatmas?", "ba?ka nas?l yap?l?rd?" diye d???nd?rtmeyecek nitelikte. Zuhal Soy'un seyirciyi olay?n ge?ti?i eve konuk eden, daha saloncu?a girer girmez insan? sar?p sarmalayan dekor tasar?m?, kutlanacak ?l??de m?kemmel. Y?netmen Arif Akkaya ise, ilerleyi?i, d?zeni ve bi?imi ba?ar?yla uygulam??. Olup biten her detay? yakalarken, izleyicinin nabz?n? da elinden b?rakmam??. Bana g?re iki kusurundan biri, sahnelemede zaman? ekonomik olarak kullanmam?? olmas?. Di?eriyse Thelma'n?n mutfak tezg?h?n? sildi?i bezle yerleri de silmesi? Oyun s?resi, hi? de?ilse yirmi dakika k?salabilir miydi diye h?l? d???nmekteyim. ?kinci kusur istenilirse ?abuk d?zeltilir. Bunun d???nda, hi? ku?kum yok ki, oyun ger?e?inin yazar?n ger?e?ine uygunlu?unu pek g?zel denetlemi?, sa?lam??.
    Oyuncular ve oynan??
    Usta oyuncu Celile Toyon, duyular?n? ?al??t?rma yetene?ini y?llar?n birikimiyle nas?l ke?fetti?ini bu oyunda da g?steriyor. Thelma'n?n ?eker yemekle nas?l ili?ki kurdu?unu, b?ylece Thelma'n?n g?n?n en ?nemli an?n? ya?ay?p ya?amad???n? "?eker yeme" tablolar?nda ?ok g?zel a??kl?yor. Celile Toyon, seyircinin etkilenebilirli?ini artt?ran bir bir ??e bu oyunda. Ancak, gene de tak?ld???m bir yer var: Benim bulundu?um sahnelemenin final sahnesinde, Jessie odas?na girip kap?s?n? kilitledikten sonra, tabanca sesinin gelmesi gerekirken, san?r?m silah tutukluk yapt? ve ate? almad?. Bunun ?zerine, Thelma'n?n Jessie'nin kap?s?n?n ?n?ndeki, sonras?nda evyeye gidi?indeki, cezveyi y?kay???ndaki, kendi odas?na y?neli?indeki tablo b?kk?nl?k verecek kadar uzad?. Uzama, sarkma zorunlu olabilir, ama ben Celile Toyon'un kap?y? yumruklamas?n?, sesini, feryad?n? art?rmas?n? ne yalan s?yleyeyim yad?rgad?m, be?enmedim. Kendisinden farkl?l?k bekliyordum, belki de ondan... G?r?lt?y? art?rmaya ?al??mad? Celile Toyon, ellerini hi? kullanmad?, ayaklar?n? e?i?e vurmad?, eline ge?irdi?i bir metal cisimle y?zeye vurmad?, g?zlerini kullanmad?, kap?ya pencereye ko?mad?, kap?n?n kilidinden i?eriyi g?rmeye ?al??mad?, kula??n?n birini kap?ya dayay?p dinlemedi. Sanki Jessie'nin ?l?m?ne raz? gibiydi. Bence olmad?. Jessie'ye can veren Hikmet K?rm?k??'n?n aksiyonlar?, her oyunda oldu?u gibi gene sadece d??sal de?ildi. Duygular?n? i?e d?n?k olarak hakl?la?t?rd?, inanc?yla peki?tirdi, "Ben Jessie"yim haliyle Jessie'yi ya?ama ge?irdi. Dahas?, i?inde fiziksel aksiyonlar?n?n ?izgisiyle paralel giden, bilin?d???na inen s?rekli bir co?kusal anlar ?izgisi yaratt?. Bu ?izgiler aras?nda tam bir e?le?me sa?lad?. ??inde olduk?a farkl? bir ?eyler duyumsuyor, i?tenlikle, dolays?z bir bi?imde oynayabilece?ini biliyordu. (Harbiye Cep Tiyatrosu - Telefon: 0212 240 77 20) (G?zlemevi?nde sal? g?n?: Atinal? Timon)
    ?st?n Akmen
    www.evrensel.net