Tiyatro varolu? sava?? veriyor

Tiyatro varolu? sava?? veriyor

Be? y?lda ?nemli oyunlar sahneleyen, dikkat ?ekici ba?ar?lara imza atan Tiyatro Pera'n?n Sanat Y?netmeni Nesrin Kazankaya ile ?al??malar?n? ve tiyatroyu konu?tuk.


Be? y?lda ?nemli oyunlar sahneleyen, dikkat ?ekici ba?ar?lara imza atan Tiyatro Pera'n?n Sanat Y?netmeni Nesrin Kazankaya ile ?al??malar?n? ve tiyatroyu konu?tuk. T?rkiye'de tiyatro sanat?n?n ger?ekten varolu? sava?? verdi?ini s?yleyen Kazankaya, var olan ortam? ?u s?zlerle ?zetliyor: "Bir yanda sanatsal olandan iyice uzakla??p pop?lizm bata??na g?m?len televizyonlardaki dram anlay???; ?te yandan ?denekli tiyatrolardaki ruhsuz tiyatro yakla??m? ve baz? ?zel tiyatrolarda gi?e kayg?s? g?den oyunlar. Arada, bizim de i?inde bulundu?umuz ?d?n vermeden, kendi be?enisi ve d?nya g?r???n?n tek ?l??t oyunlar sahneleyen ?zel tiyatrolar.?

Say?n Nesrin Kazankaya, Tiyatro Pera be? y?l ?nce kuruldu ve sahneledi?i oyunlar, kurslar? ve b?nyesine ald??? sanat??larla tiyatro ortam?nda ?nemli bir itibar edindi. Sanat ?izginizden biraz bahseder misiniz?
Tiyatro Pera, t?m oyunlar?nda insana dair evrensel varolu? sorunlar?n? konu al?yor. Sosyal ve bireysel kimlik olarak. ?lk oyunumuz, ?ilili yazar Ariel Dorfman'?n "?l?m ve K?z" oyunu, fa?ist darbe s?ras?nda i?kence g?ren bir kad?n?n y?llar sonra i?kencecisiyle kar??la?mas?n? ve kendi ge?mi?iyle y?zle?mesini anlat?r. Ard?ndan sahneledi?im Frans?z yazar Coline Serreau'nun "Tav?an Tav?an (Bir ??k???n G?ld?r?s?)", vah?i kapitalizmin ezip yok etti?i bir aileyi sergiler. Benim yazd???m "Seyir Defteri (Julia)", iki payla??m sava?? aras?nda, ABD ve Avrupa'da, fa?izmin ?nlenebilir y?kseli?i ard?nda bir yolculu?a ??kar?r seyirci?i. Yaz?p sahneledi?im bir di?er oyun "Dobrinja'da D???n", hemen yan? ba??m?zda, eski Yugoslavya'da, etnik nefret tetiklenerek halklar?n birbirini katletti?i bir vah?ete d?n??en Yugoslav i? sava??n? konu al?r. Ge?en y?l sahneledi?im W. Shakespeare'in "Yanl??l?klar Komedisi", a?k?n ve ihanetin g?receli?ini komediyi ?iirle bulu?turarak betimler. ?u an oynad???m?z benim yazd???m "?erefe Hat?ralar" 1955 y?l? T?rkiye'sini fon olarak al?r. Bu "fon olarak almak" kavram? yapt???m t?m oyunlar i?in ay?rt edici ve belirleyici ?zellik. Hi?bir oyunumda direkt olarak politik olaylar? anlatm?yorum ve anlatmay? da se?miyorum. ?nsan ya?am?n?n ?znelli?i ?zerinden giderek, kendili?inden ?aresiz ve ka??n?lmaz olarak sosyo-politik durumlara ula??yoruz. Sahneledi?im her oyunda i?erik kadar, estetik a??dan anlat?m bi?imlerini de ?nemsiyorum ve dert ediniyorum. Onun i?in her oyunumuz uzun ve yo?un prova s?re?leriyle sahneleniyor. Kadromuz da buna al??k?n. Her oyunda, genelde benim d?nemimden Devlet Tiyatrolar?'ndan bir-iki oyuncu arkada??m konuk oyuncu olarak aram?za kat?l?yor. Asal kadromuz benim yeti?tirdi?im mezun ??rencilerimden olu?uyor. Tiyatroda ba?ar?n?n en ?nemli ??esi; ?slup ve anlay?? birli?i. Bu nedenle mesleki a??dan tan?mad???m kimseyle ?al??mad?m, ?al??amam.

Tiyatro Pera, ?zel tiyatro olmas?na kar??n ciddi yap?mlarla seyirci kar??s?na ??k?yor, T?rkiye'de ?zel tiyatro yapman?n s?k?nt?lar? nelerdir? Repertuvar, seyirci ve g?sterim ba?lam?nda de?erlendirir misiniz?
En ?nemli s?k?nt?m?z maddi destek. Sponsorluk sisteminin sponsor olanlar i?in de bir avantaj oldu?u hen?z kavranamad?. Tek tarafl? bir yard?m gibi g?r?l?yor. Devlet de tiyatrolara destekten vazge?ince -ki biz zaten hi? almad?k- ger?ekten bir mucizeyi ger?ekle?tiriyoruz. Bilet fiyatlar?na da yans?tm?yoruz bunu. ?te yandan yaln?zca parayla ula??lamayacak y?ksek d?zeyde oyuncularla ?al???yorum. Tiyatroya olan inan?lar?, kaliteli i? ?zlemleri ve bireysel ?zverileriyle var oluyorlar tiyatromuzda.
Repertuvar olu?turmak zevkli ve emek isteyen bir i?. S?yleyecek s?z? olan; estetik yakla??mda beni de heyecanland?racak, kendini yinelemeyen, yeniliklere a??k aray??lara uygun metinler bulmak ya da yazmak ho? bir macera. Tiyatro Pera 5 y?lda kendi seyircisini olu?turdu. Say?s? giderek artan, giderek daha se?erek gelen ve daha se?ici davranan bir Tiyatro Pera seyircisi. Bu olu?umda iyi bir repertuvar politikas? g?tmemiz ve kendi sahnemizde istikrarla temsil vermemiz etken ku?kusuz. Ayr?ca ?ok ho? prestij turneleri yap?yoruz. Yurti?i ve yurtd??? festivallere kat?l?yoruz. En son Almanya M?lheim'da Theater an der Ruhr'un d?zenledi?i festivalde T?rkiye'yi temsil ettik. Onur verici bir ?ey tabii.

"?erefe Hat?ralar", 1950'lerden 1970'lere uzanan d?nemi, bir ailenin par?alan???n? eksen alarak sorguluyor ve T?rkiye'nin o y?llar?n?n toplumsal ve siyasal panoramas?n? ramp ???klar?na ta??yorsunuz. B?yle bir konuyu yazma fikri nas?l olu?tu, anlat?r m?s?n?z?
Oyunun asal ?yk?s? 1955/56 y?llar? aras?nda ge?iyor. 1955 y?l? T?rkiye Cumhuriyeti tarihinin bir d?n?m noktas?. Bug?n sanc?lar?n? ?ekti?imiz, siyasetten e?itime, devlet anlay???na dek, hemen her d?zlemdeki yozla?man?n ba?lang?c? bence. 1950'de ?ok partili demokrasi ya?am?na ge?ilen ?lkede, ilk 5 y?lda ger?ekten b?y?k umutlar veren at?l?mlar yap?lm??. Ba?ta Amerika olmak ?zere yabanc? ?lke ve sermayeye bor?lanarak at?lan bu ad?mlar, '55 y?l?ndan itibaren bedel ?detmeye ba?lam??. 1955 se?imlerinden b?y?k bir ba?ar?yla ??kan Demokrat Parti, ?ok partili ya?am? tek parti y?netimine, giderek tek parti diktas?na ?evirmi?. Neredeyse Osmanl? padi?ahlar? ?zlemi i?inde, demokrasiyi be? y?lda bir halktan oy almak sanan bir anlay??la, istedi?i her ?eyi yapmak hakk?na sahip oldu?u zehab? i?inde ?lkeyi yava? yava? bir bask? rejimine s?r?klemi?. Milletvekillerine y?nelik s?ylenen, "Siz isterseniz ?eriat? bile getirirsiniz", "Art?k ince demokrasiye paydos", "Odunu aday g?stersem vekil se?ilir", gibi s?ylemler o y?l?n "incileri". B?yle s?re?lerde en do?rudan bask?y? her zaman ayd?nlar ?eker. En korkulan kimlikler, yanl??? g?r?p d???ncelerini ifade ettikleri i?in ayd?nlar olmu?tur. Oyunumuzda da ?yle. Ayd?n olman?n sorumlulu?unu ve baz?lar? i?in dayan?lamaz a??rl???n? g?r?yoruz. D?nemin en ?nemli bir-iki sosyal d?nemecini fon olarak kullan?yoruz. Bir tanesi 6-7 Eyl?l olaylar?. Biliyorsunuz, Atat?rk'?n Selanik'teki evinin bombaland??? yolundaki yalan haber ?zerine, ?nceden haz?rland??? son derece a??k olan utan? verici olaylar ya?anm?? ?stanbul'da. T?rkiye'yi 1960 ihtilaline g?t?ren yo?un olaylar i?inden yaln?zca iki tanesini g?sterip, minik bir pencere a??yoruz ge?mi?imize.
Kendi tarihiyle y?zle?mek konusunda sanc?lar? olan bir ?lkeyiz. Unutmak kolayl???n? se?iyor insan?m?z. Y?zle?mek, irdelemek, yanl???n i?indeki do?ruyu ayr? tutabilmek zor ve emek istiyor. ?? darbeyle sars?ld? ?lkemiz. '60 ihtilali; bir yandan onur duyulacak bir anayasa arma?an ederken, ?te yandan idamlarla sosyal bir utan? b?rakt? ard?nda. Onun bir yans?mas? 12 Mart 1971'dir. Ayn? ?ekilde ?? gen? insan?n idam?, sonra 1980 darbesinde ya?ananlar, bu ?lke tarihinin kara sayfalar?. Oyunda ?ok k?sa z?plamalarla '70'li y?llara da uzan?yoruz.
"?erefe Hat?ralar"?n arka plan?n?, politik temelini konu?tuk; ancak oyunumuz son derece keyifli bir an?lar silsilesiyle ba?l?yor. O 'muhte?em' '50'li y?llar!. Zarif davran?? bi?imleri, ya?am zevki, dans, m?zik ve a?k! K?r?lgan bir yap?yla anlat?yoruz. Ya da Kafkaesk diyelim. ?a?r???mlar; ak?l z?plamalar?; ailenin iki ku?a??n?n ya?ad?klar?, birbirini ?a??ran benzer anlar?n aktar?m? ve t?m bunlar?n m?zik ve dans ad?mlar? deste?iyle anlat?lmas?, hedefledi?im bir estetik oldu.

Yazd???n?z ve y?netmenli?ini yapt???n?z oyunlarla hemen her y?l ?e?itli kurum ve kurulu?lardan ?d?ller al?yorsunuz, ?d?l sizin i?in ne anlam ifade ediyor?
?d?ller icrac? sanat??lar?n beslendi?i ?nemli kaynaklardan biri bence. Ne kadar spek?latif olursa olsun, bir kurul taraf?ndan ?d?le lay?k g?r?lmek son derece motive edici bir ?ey oldu. Hele uzmanl?klar? kan?tlanm??, tarafs?z oldu?u inanc?n? veren ki?ilerden olu?mu? bir j?ri taraf?ndan veriliyorsa -ki b?yle j?ri olu?umu T?rkiye'de var- ger?ekten bir sonra yapaca??n?z i? i?in bir z?plama tahtas? olu?turuyor.

T?rkiye'de tiyatro sanat?; yazarl?k, oyunculuk ve rejis?rl?k ba?lam?nda, nitelik olarak hangi noktada sizce?
T?rkiye'de tiyatro sanat? ger?ekten varolu? sava?? veriyor. Bir yanda sanatsal olandan iyice uzakla??p pop?lizm bata??na g?m?len televizyon kanallar?ndaki dram anlay???; ?te yandan ?denekli tiyatrolardaki s?k?c? ve ruhsuz tiyatro yakla??m? ve baz? ?zel tiyatrolarda (belki de ?aresiz) yaln?zca gi?e kayg?s?yla sahnelenen oyunlar. Arada bizim de i?inde bulundu?umuz ?d?n vermeden, kendi be?enisi ve d?nya g?r???n?n tek ?l??t oldu?u bir anlay??la oyunlar sahneleyen ?zel tiyatrolar... ??imiz zor. Ama hi? bir zaman umudumu yitirmedim. As?l yat?r?m insana yap?lmal?. Umudum, yeti?tirdi?im ??rencilerimde.
Metin Boran
www.evrensel.net