?nce mahkumlar!

?nce mahkumlar!

Cezaevi Duvarlar?n? A?mak? ad?yla Anadolu K?lt?r ve Ceza ?nfaz Sisteminde Sivil Toplum Derne?i taraf?ndan d?zenlenen etkinlikler kapsam?nda Band?rma M Tipi Cezaevi?nde Dervi? Zaim?in ?Cenneti Beklerken? filminin g?sterimi yap?ld?.


Cezaevi Duvarlar?n? A?mak? ad?yla Anadolu K?lt?r ve Ceza ?nfaz Sisteminde Sivil Toplum Derne?i taraf?ndan d?zenlenen etkinlikler kapsam?nda Band?rma M Tipi Cezaevi?nde Dervi? Zaim?in ?Cenneti Beklerken? filminin g?sterimi yap?ld?.
Film yer ald??? festivallerin d???nda ilk ?nce tutuklu ve h?k?ml?ler taraf?ndan izlendi. Tutuklu ile h?k?ml?leri sanat?n her alan?yla bulu?turmak ve yarat?c?l??? te?vik etmek amac?yla d?zenlenen etkinlikler dizisi kapsam?nda yap?lan bu ?zel g?sterimi salonun k???kl??? nedeniyle 400 tutuklu ve h?k?ml?n?n 110?u izleyebildi. ?lk hedef ise filmi tutuklu ve mahkumlar?n b?t?n?ne izletmek...
17. y?zy?l ?stanbul?unda ya?ayan minyat?r ustas? Eflatun?u konu edinen ?Cenneti Beklerken? in y?netmeni Dervi? Zaim ile oyuncular Mehmet Ali Nuro?lu ve Mesut Akusta filmin ard?ndan tutuklu ve h?k?ml?lerle bir s?yle?i ger?ekle?tirdi. Her iki taraf?nda kar??l?kl? memnuniyetlerini bildirmesiyle ba?layan s?yle?i de tutuklu ve mahkumlar filmin ?ekimlerinin nerede yap?ld???n?, ba?ka y?netmenlerin ?a?al? galalar yapt???n? onlar?n neden kendilerini se?tiklerini, filmin tarihle ne kadar ba?da?d??? gibi sorular sordular.
Film m?ziklerinin ve sava? g?r?nt?lerinin ise az oldu?unu ifade ettiler. Filmi ?stanbul, Kayseri, Konya?da ?ektiklerini s?yleyen Dervi? Zaim ise, gala yapmak i?in onlar? se?melerinin nedenini ise, ?Sanat?n ?zelliklerinden biri de ku?at?c? olmas?d?r. Bunu payla?mak bizi memnun ediyor? diye a??klad?.
Filmde Osmanl? taht kavgalar?ndan esinlendiklerini yar? tarih yar? kurmaca bir film oldu?unu ifade eden Zaim, sava? sahnelerini konusunda da bir daha ki filminde ise elini bol tutaca??n? s?yledi. Yap?lan bu keyifli s?yle?inin tek olumsuz yan? ise k?sa s?rmesiydi diyebiliriz. Kokteylin ard?ndan sanat??lar ve bas?n mensuplar? cezaevinden ayr?larak ?stanbul?un yolunu tuttular. (Band?rma/EVRENSEL)
Dervi? Zaim (Y?netmen)
Cenneti Beklerken?in g?sterime girmeden ?nce mahkumlara g?sterilmesi s?z konusuydu. Deyim yerindeyse ?zel g?sterim gibi bir ?ey oldu. ??nk? sinema da normal salon g?sterimine girmeden ?nce cezaevinde mahkumlara g?sterildi. Sineman?n, sanat?n ku?at?c?, insanlar? kucaklayan bir taraf? oldu?unu d???n?yoruz. Bunun bir tezah?r? olarak biz burdayd?k. O insanlar?n i?erisinden iyile?me ihtimali olan bir grup insan olabilir. Bu insanlar?n topluma yeniden kazand?r?lmas? i?in yaln?z olmad?klar?n?n hat?rlat?lmas? gerekiyor. Bunun k???k m?tevazi bir par?as? olarak bu projeyi g?t?rmenin iyi olaca??n? d???nd?k. Ordaki ald???m?z elektrik de bana bu ?abam?z?n yerini buldu?unu g?sterdi. Ben mutlu oldu?umu itiraf edeyim. Oradaki mahkumlar?n g?zlerindeki ???lt? bizim i?in yeterince b?y?k bir hediyeydi.
Band?rma Cezaevinde daha ?nce de Tabutta R?va?ata?y? g?stermi?tik. Tabutta R?va?ata?n?n ard?ndan yap?lan s?yle?i de benim o filmle ilgili yapt???m s?yle?i en unutulmaz an?lar?m aras?nda yer al?r. Filmde bir araba h?rs?z? konu ediniliyor. Mahkumlar orada bu adam h?rs?zl??? hastal?k dolay?s?yla m? yap?yor, do?u?tan m? b?yle yoksa toplum mu onu b?yle yap?yor diye tart??m??lard?. Asl?nda temelde ?ok felsefi bir tart??mayd?. ?nsanlar baz? ?zelliklerini sonradan m? edinirler yoksa onlar? do?u?tan m? yanlar?nda getirirler diye temellendirebilece?imiz tart??man?n ba?ka s?zlerle ifade edilmi? haliydi. Ama hala daha hat?rl?yorum. Dolay?s?yla yeniden burada olmak a??k?as? istedi?im bir ?eydi. Bunu da ger?ekle?tirmi? olduk. Burada olmak iyi duygularla bir de tabii buruklukla geri d?nmemize yol a??yor.
Mehmet Ali Nuro?lu (Oyuncu)
Dervi? cezaevinde s?yle?inin olaca??n? bize s?yledi?i zaman heyecanlanm??t?m. Hayat?mda ilk kez cezaevine girecektim. Nas?l bir yer oldu?unu merak ediyordum. Cezaevinde adli su?lular m? var, siyasi su?lular m? var, E Tipi mi F Tipi mi oldu?undan haberim yoktu. Nas?l bir ortam olaca??n? bilmiyordum. Daha samimi bir ortam olaca??n? d???nm??t?m a??k?as?. Mahkumlar?n daha ?o?unlukta olaca??n?, yak?n olaca??m?z? ve uzun uzun konu?abilece?imizi d???nm??t?m. Ama T?rkiye i?te b?rokrasi yine kendini g?sterdi. Savc?lar, belediye ba?kanlar?, cezaevi m?d?r? de bu etkinli?e i?tirak edince ?ok k?sa bir s?yle?i yapabildik. Mahkumlar da do?al olarak bas?n?n ve kameralar?n a??k olmas?ndan, savc?lar olmas?ndan dolay? ?ok rahat soru sorabildiklerini ben d???nm?yorum. Bug?n? sembolik bir jest gibi d???nd?m. Ama yine de ne olursa olsun i?erideki insan?n d??ar?yla olan ba?lant?s? i?in, ya?am?n devam etti?ini an?msatmak i?in iyi bir hareketti. Bir kere anlad???m kadar?yla ?ok mutlu oldular. ?eklen de?il ger?ekten faydal? olabilece?ime inand???m bir konu olursa ben de seve seve bu t?r etkinliklere kat?l?r?m. Bunu di?er y?netmen ve oyunculara da tavsiye ediyorum. Onlarda gitsinler...
Mesut Akusta (Oyuncu)
Cezaevinde bir filmin galas?n?n yap?lmas? ve benimde o filmin i?inde olmam enterasand?. S?yle?i s?ras?nda mahkum arkada?lardan g?zel sorular geldi. Sonu?ta ?ok g?zel bir etkinlik oldu. Cezaevlerinde bu tarz etkinliklerin yap?lmas?n?n insanlar?n yeniden topluma kazand?r?lmas? anlam?nda ?nemli bir i?levi oldu?unu d???n?yorum. Bunu da Anadolu K?lt?r?den ve Ceza ?nfaz Sisteminde Sivil Toplum Derne?i?nden arkada?lar gayet iyi yap?yorlar.
Behl?l Elverdi (Mahkum)
Film gayet g?zel, be?endik. M?zik aletlerinden biraz anl?yorum. Vurmal? ?alg?larda becerim var. M?zi?in az olmas?n? ele?tirdim. Bu t?r etkinliklerin ger?ekle?tirilmesi ve hapishanede bir filmin galas?n?n yap?lmas? hem g?zel hem ?a??rt?c?. Mahkumlarla birlikte s?yle?i yapmalar?n? da ?nemli buluyorum. Mahkumlar?n aras?na girdi?iniz i?in ?ok te?ekk?r ediyorum. Eskiden b?yle de?ildi hapishaneler ama ?imdi memnunuz. Bir de ?zel bir ?ey s?ylemek istiyorum. Kendi ailemle ilgili. Ben 23 senedir annemle g?r??m?yordum. Cezaevi m?d?r?m?z ve psikologumuz sayesinde 23 sene sonra burda annemle bulu?tum. Arad?lar, buldular ve gelmesini sa?lad?lar.
Bahtiyar K?smet (Mahkum)
Filmi ?ok be?endim. Bizim tarihimizle alakal? bilgiler verdi. Galan?n burada yap?l?yor olmas? bizi ger?ekten duyguland?rd?. Bizi unutmad?klar? ve bizimle bunu payla?t?klar? i?in ?ok mutluyuz. Cezaevi idaresi bize ?ok yard?m ediyor. Kesinlikle burada mahkum psikolojisinden ??k?yoruz. G?nd?z at?lyeler, tiyatrolar gibi devaml? de?i?ik aktivitelerimiz var. Ben tiyatro kursuna da kat?l?yorum. Ufak, tefek rollerde oyunculu?umuzu da g?steriyoruz. Bize burada sanat? a??lad?klar? i?in gayet memnunuz. D??ar?dan destek geldi?i zaman bu aktivitelere ilgi alakam?z daha da art?yor.
G?ne? ?nan (Mahkum)
?ncelikle film ?ok g?zeldi. Filmin konusu ?ok g?zel. Ama biraz sade olmu?. Sava? sahnelerini biraz daha fazla yapsalard? bence daha g?zel olurdu. ??nk? film bir i? ?at??may? anlat?yor. Sultanla ?ehzadelerin ?at??mas?n?...Tam olarak ger?ekleri g?stermemi?ler. Tamamen sanatsal bakm??lar. Bunun d???nda cezaevinde ilk defa bir filmin galas?n?n yap?lmas?n? duygularla anlatamam. ?ok g?zel bir ?ey. Hem mahkumlara bak?? a??s?n? da de?i?tirir.
Sonu?ta toplum bize ikinci s?n?f insan stat?s?nde bak?yor. B?yle olmad??? daha iyi anla??lm?? oluyor. Bu t?r etkinliklerin devam etmesini istiyorum. Sadece cezaevlerinde de?il ?ocuk esirgeme kurumlar?, huzurevlerinde de yap?ls?n.
Olumlu tepkiler al?yoruz
Derne?iniz nas?l kuruldu?
Anadolu K?lt?r ?ok ortakl? bir kurum. Sanat??lardan, i? adamlar?ndan, ?e?itli sanat kurumlar?n?n temsilcilerinden olu?uyor. Anadolu?da k?lt?r merkezleri a?mak ve Anadolu?yla ?stanbul aras?ndaki k?lt?rel ili?kileri kolayla?t?rmak konusunda bir tak?m destekler vermek amac?yla kuruldu. Diyarbak?r, Kars gibi illerde k?lt?r merkezleri a?maya ba?lad?. Bu arada ?Cezaevlerinde de olduk?a fazla say?da insan oldu?u i?in, cezaevlerinde de bir k?lt?rel hareketlilik yarat?labilir mi?? ?eklinde bir proje haz?rland?. Bunu Adalet Bakanl????na sunduk. Kars ve Band?rma cezaevlerinde uygulama yapabilmemiz a??s?ndan izin verildi. Cezaevlerinde yap?lan ?al??malarda Sivil Toplum Kurulu?u ?al??mas? yok denecek kadar az. Dolay?s?yla bizim bu izni almam?z ?nemliydi. Bu izni al?rken asl?nda hem siyasi tutuklularla hem de adli h?k?ml? ve tutuklularla ?al??ma yapmak istiyorduk. Dolay?s?yla ilk iki y?l bu projeyi Band?rma?da yap?p tecr?belerden yararlanarak ayn? ?al??may? ba?ka cezaevlerinde de yapabilmek i?in ad?m att?k. Ortak ?al??t???m?z STK temsilcileriyle birlikte 15 cezaevini gezmeye ba?lad?k. Sonu?ta geldi?imiz noktada STK?lar?n cezaevleri ?al??malar?n? bir ?at? alt?nda toplama hedefi g?den ve eksikleri birlikte tamamlama amac?yla hareket eden bir derne?e ihtiya? oldu?unu g?rd?k. Ceza ?nfaz Sisteminde Sivil Toplum Derne?i bu a?amalardan sonra olu?tu. Daha sosyal bir devlet olursak daha duyarl? bir toplum olursak daha ak?ll?ca projeler yap?p i?erideki insan?n ya?am?n? ya da i?eriye girmesini engelleyecek ya?amlar? organize edebilirsek i?eride bu kadar insan olmaz diye d???n?yoruz.

F Tipi cezaevlerine ili?kin ?zel bir ?al??man?z olacak m? ?
F Tipi cezaevleri de bu b?t?n?n bir par?as?. Bu yapt?klar?m?zdan da F tipi meselesinin de bir ??z?me gitmesinde bir katk?m?z olabilece?ini de g?r?yoruz. ?imdi iki cezaevinde yeni projeler haz?rlad?k. Biri Pa?akap?s? Cezaevi?ndeki kad?nlarla Su Y?cel? in ger?ekle?tirece?i resim at?lyesi di?eri ise Edirne F Tipi? nde G?khan Deniz?in resim at?lyesi ile Sezai Sar?o?lu? nun edebiyat at?lyesi olacak.

Adalet Bakanl??? ?al??malar?n?za nas?l yakla??yor?
Band?rma ve Kars cezaevlerine bakt???m?zda biz 18 ayl?k ?al??ma i?erisinde 100??n ?zerinde insan? sanat??, ayd?n, yazar, sinemac?, tiyatrocuyu g?t?r?p getirmi? olduk. Bu hareketlili?in hazmedilebilmesi i?in bir s?re? gerekiyor. Her iki cezaevinde yakla??k iki y?ld?r yap?lan ?al??malarda herhangi bir olumsuz meselenin ortaya ??kmamas?yla yapt???m?z programlar konusunda yeterince kolayl?k sa?lad?lar. Bunu da ?nemli buluyoruz.
Sanat??lar? bu etkinliklere dahil etme konusunda s?k?nt?lar ya??yor musunuz?
Galan?n yap?lmas? bizim teklifimiz de?ildir. Dervi? Zaim Tabutta R?va?ata?yla buraya gelip ??lk g?sterimini cezaevinde yapmak istiyorum? demi?tir. B?yle yakla??mlar? di?er dallardan sanat??lardan da bekliyoruz.

Yapt???n?z etkinliklerin geri bildirimini nas?l al?yorsunuz?
Birka? yoldan oluyor. Bir cezaevinin idaresinden raporlar istiyoruz. ?kincisi g?t?rd???m?z sanat??lar?n, yazarlar?n, ?airlerin at?lye yapan sanat??lar?n g?r??lerini istiyoruz. En ?nemlisi tabii ki h?k?ml? ve tutuklar?n kendilerinden ald???m?z ipu?lar?. H?k?ml?ler geliyor okumaya ba?lad?klar?n?, izledikleri filmi ba?ka t?rl? g?rebildiklerini s?yl?yorlar. ??nk? biz burada filmleri izleyip ?zerine uzun uzun sohbetler ediyoruz. Oyunculu?undan y?netmenli?ine, sanatsal yap?s?ndan diyaloglar?na kadar tart??malar?m?z oluyor. Cezaevlerinden bu i?in yararlar?na dair y?zlerce mektup al?yoruz. ?Kana bulanm?? ellerimi boyayla tan??t?rd?n?z? diyor bir mektupta. Kat?lan ?airlerin yazarlar?n da daha sonra yaz?lar? oluyor. Mesela ??kr? Erba???n Evrensel?de tam sayfa bir yaz?s? ??kt?.

Son olarak eklemek istedikleriniz...
Bu i?in yerelle?mesi gerekiyor. Her ?ehrin o kendi cezaevini bir k?lt?r merkezine ?evirmesi gerekiyor. Bir de unutmam?z gereken bir ?ey var. ??lenen su?lardan ?t?r? ma?dur aileler bizim bu yapt?klar?m?z? anlamayabilirler. ??nk? ac?lar? vard?r. Biz burada etkinliklerimizi h?k?ml?lerin ya da tutuklular?n ho??a vakit ge?irmesi ya da e?lenmesi i?in yapm?yoruz. Toplumsal bar???n, yeni su?lar?n i?lenmemesinin temellerini atmak i?in yap?lan k???k k???k ad?mlard?r yapmaya ?al??t?klar?m?z.
Ula? Emre
www.evrensel.net