K?rk y?ld?r s?ren ?ilk T?S? tart??mas?

K?tahya?da 14 Temmuz 1776 tarihinde yap?lan Fincanc?lar Esnaf? Anla?mas??n?n ?d?nyadaki ilk toplu i? s?zle?mesi oldu?u?na ili?kin iddia bu y?l yine g?ndeme gelecek.


K?tahya?da 14 Temmuz 1776 tarihinde yap?lan Fincanc?lar Esnaf? Anla?mas??n?n ?d?nyadaki ilk toplu i? s?zle?mesi oldu?u?na ili?kin iddia bu y?l yine g?ndeme gelecek. K?tahya M?ze M?d?rl???, bu iddiay? s?rd?r?rken, sendikac?lar ve akademisyenler, ?Bu belge toplu i? s?zle?mesi de?ildir? diyor.
Y?ld?r?m Ko??un ?T?rkiye ???i S?n?f? ve Sendikac?l?k Hareketi Tarihi? kitab?nda yer verilen bilgilere g?re iddiay? 1969 y?l?nda d?nemin K?tahya Belediye Ba?kan? Abdurrahman Kara?a ilk kez ortaya att?. Kara?a, Fincanc?lar Cemiyeti Anla?mas??n?n ?ngiltere?den sonra d?nyadaki ilk toplus?zle?me oldu?unu iddia etti. ?ddias?n? 1966 y?l?nda K?tahya Vahit Pa?a K?t?phanesi?nde bulunan bir belgeye dayand?ran Kara?a, 1975 y?l?nda iddias?n? yinelerken, bu sefer d?nyadaki ilk toplus?zle?menin K?tahya?da yap?ld???n? ?ne s?rd?.
Bu iddia 1993 y?l?nda Ger?ek dergisinde de yinelendi. K?tahya Valili?i 1999?da T?rk-??, Hak-?? ve D?SK?ten konuyla ilgili bir a??k oturum yap?lmas? konusunda g?r?? istedi. K?tahya M?ze M?d?rl????n?n sendikalara g?nderdi?i yaz?da bu belgenin ??ngiliz Sosyal Bilimler Enstit?s??n?n tarihteki ilk toplu i? s?zle?mesinin 1815 y?l?nda ?ngiltere?de imzaland??? iddias?n? ??r?tt???? ?ne s?r?ld?. 2003 y?l?nda K?tahya?daki T?rk-?? ?ube y?neticileri belediye ba?kan?n? ziyaret ederek, bu iddiay? sahiplendi. ?ddia bir?ok gazeteye de yans?rken, anla?man?n y?ld?n?mlerinde baz? etkinlikler d?zenlendi.
K?tahya M?ze M?d?r Vekili ?ehime Atabey gazetemize yapt??? a??klamada, belgenin Kad? Ahmet Efendi?ye ait sicillerin tasnifi s?ras?nda bulundu?unu belirterek, belgenin asl?n?n Milli K?t?phane?de korundu?unu kaydetti. ?ddiay? yineleyen Atabey, ?Bu gayet a??k bir ?ekilde toplu i? s?zle?mesidir. Taraflar aras?nda daha ?nce yap?lm?? b?yle bir s?zle?me yok? dedi.
Anla?mada ne var?
Tart??malara konu olan Fincanc?lar Esnaf? Antla?mas? 13 Temmuz 1776?da Vali Ala Pa?a huzurunda yap?lan K?tahya Eyalet Divan? toplant?s?nda kabul edildi. Anla?ma Anadolu Eyaletleri ?avu?lar? Keth?das? Salih A?a, M?derris Feyzizade Muhiddin Efendi, Anadolu Divan??ndan ?brahim ?avu?, K?tahya?da oturan fincanc? ustalar? ile kalfalar? aras?nda yap?ld?. Anla?man?n alt?nda g?revleri bilinen ?brahim ?avu?, Muhiddin Efendi, Salih A?a ile g?revi belirtilmeyen Abd?lkadir ?avu??un imzas? yer al?yor.
Anla?mada, kalfa ve ??raklar?n g?nde ka? fincan i?leyecekleri, parlatacaklar?, ?retecekleri ve hizmetlerinin kar??l???nda ustalar?ndan ne kadar yevmiye alacaklar? d?zenleniyor. Ayr?ca ustalar?n takdir ve onay? ile kalfal??a ge?en ??raklar?n kalfa yevmiyesine hak kazanaca?? da belirtiliyor. Bu d?zenlemelerin ard?ndan anla?mada, ?Kalfalar bu anla?mada belirtilen h?k?mler d???nda bir istekte bulunmayacakt?r. 24 i?yerinden ba?ka i?yeri a??lmayacakt?r. Kalfalar ve ??raklar belirtilen d?zeni bozmaya sebep olmayacaklard?r. B?yle bir davran??a kalk??an ?l?me bedel k?rek cezas?na ?arpt?r?lacakt?r? deniyor.
?Taraflar aras?nda yap?lmam???
Gazi ?niversitesi ??retim ?yesi Prof. Dr. Y?ksel Akkaya, ?sendika, toplu pazarl?k, toplu i? s?zle?mesi ve grevin sanayile?me s?recinin bir ?r?n? ve kapitalist topluma ?zg?? oldu?unu kaydetti. Akkaya, ?B?yle oldu?u i?in de her ?n?ne gelen arkeolojik bir kaz? yaparak en eskiyi arayamaz. Aranacak zaman dilimi bellidir. K?tahya Valili?i?nin elindeki belgeye benzer pek ?ok belge d?nyan?n ba?ka yerlerinde de vard?r. Lonca sisteminin ?z?ne uygun olan bu esnaf anla?mas?n?n en ?nemli ?zelli?i yaz?l? yap?lm?? olmas?d?r? dedi. Toplu i? s?zle?mesi i?in ?i?veren ve i??i aras?nda pazarl?k sonucu yap?lan bir s?zle?me? ?art?n?n aranaca??n? belirten Akkaya, bu anla?man?n bu ?art? ta??mad???n? ve toplu i? s?zle?mesi olmad???n? kaydetti. Akkaya, ?Bu belgeye tipik bir i?yeri talimatnamesi de denebilir? dedi.
ODT? ??retim ?yesi Y?ld?r?m Ko? gazetemize yapt??? a??klamada, ?Metin bir toplu i? s?zle?mesi de?il, loncan?n hakimi olan ustalar?n y?neticilerinin kendi aralar?nda imzalad?klar? bir belgedir. Belgenin alt?nda kalfalar?n ve ??raklar?n imzas? yoktur. ??veren ve i??ilerin ?zg?r iradeleriyle imzalad?klar? bir belge olmad??? i?in toplu i? s?zle?mesi say?lamaz. B?y?k olas?l?kla, baz? ustalar?n daha y?ksek ?cret vererek birbirlerinin kalfa ve ??raklar?n? ayartmas?n? ve d???k ?cretler yoluyla haks?z rekabete ba?vurmalar?n? ?nlemek amac?yla d?zenlenen bu metin, kesinlikle bir toplu i? s?zle?mesi de?ildir? dedi.
T?rk-?? ?l Temsilcisi Ahmet Levent E?iyok,???e bilimsel a??dan bak?ld???nda T?S diyemeyiz. Tek tarafl? yap?lm?? iki taraf s?z konusu de?il. K?tahya?n?n ad?n? ?n plana ??karmaya y?nelik bir giri?im. Bizim de daha ?nce bu T?S?i ?n planda tutarak sorunlar?m?z? ?n plana ??karabilir miyiz? diye d???nd?k? dedi. (Ankara/EVRENSEL)
Onur Bak?r
www.evrensel.net