bir doland?r?c?n?n portresi

?imdi ad?n? bilen bile yok. S?l?n Osman, bir zamanlar?n en ?nl? ki?isiydi. Doland?r?c? deniyordu o zamanlar yapt??? i?e. Bug?n kamusal maldan k?r sa?lama diye adland?r?labilir.


?imdi ad?n? bilen bile yok. S?l?n Osman, bir zamanlar?n en ?nl? ki?isiydi. Doland?r?c? deniyordu o zamanlar yapt??? i?e. Bug?n kamusal maldan k?r sa?lama diye adland?r?labilir. Tramvay, Galata K?pr?s?, Taksim?deki Meydan Saati gibi sat?lmas? kolay akla gelmeyecek ?eyleri satt??? s?yleniyordu efsane gibi.
27 May?s 1960 sonras?nda bir g?n Vatan gazetesinin birinci sayfas?nda g?rd?k ad?n?. ?T?vbekar? olmu?tu. Bu t?vbeden caymamas? i?in halktan yard?m toplan?yordu. Gazetede de an?lar? yay?mlan?yordu. Ben tam Vatan gazetesinin ?apraz?ndaki haftal?k B?y?k Gazete?nin sanat haberleri yazar?yd?m. (Hafta i?i tersanede, ?al??mad???m hafta sonlar? B?y?k Gazete?de. Tashih, sayfa yapma, bir t?r stajyerlik. Bu dergi benim Ahmet Arif?in ?iiriyle, Orhan Kemal?in kendisiyle tan??t???m yer.) O ara yaz? i?leri m?d?r?m?z de?i?mi?ti. Ve sanat haberleri i?in bir muhabir bulunmas? ona gereksiz geliyor, beni magazin haberleri i?in yeti?tirmeye/s?namaya ?al???yordu. Bu s?naman?n bir a?amas? olarak konu?tum S?l?n Osman?la. Doland?r?c?l???n en ge?erli bi?imlerini anlatt? ?nce. Definecili?i.

Ekip gerekir
?Bu i? tek ba??na yap?lmaz ekip gerekir. Bizans alt?nlar?n?n ?st?nde domuz resmi vard?r. Bir kenar?nda ?Drima Konstantin? yazar. Kumkap??da bir Ermeni d?k?mc? arkada? vard?. O haz?rlard? bize defineyi. Pirin?ten. Bir tanesinin bir kenar?na 24 ayar alt?n par?as? eklenir. Sonra biz in?aat i??isi k?l???nda etraf? kola?an ederiz. Eski binalar?n y?k?l?p yerine yeni bina yap?lacak yerleri. Elimizde kazma k?rek bir hafta kadar ?al???r?z. Bir g?n buluruz defineyi (!). Ev sahibini ?a??r?r?z. O definedeki alt?n kal?plar?na bakar. Biz kal?b?n kenar?ndaki alt?n par?as?n? k?rar veririz eline. Adam da do?ru kuyumcuya. G?t?rd??? par?an?n iyi kalitede alt?n olu?unu ??renir ??renmez, hemen yan?m?za ko?ard?: ?Evlad?m, bakt?rd?m, ?ok ?nemli bir ?ey tutmayacak anla??lan, iyisi mi ben size be? on kuru? vereyim de helalla?al?m.? Biz polim olarak ?Bir de h?k?mete ba?vursa m?yd?k? deyince tela?lan?r. ?H?k?met b?t?n?yle el koyuyormu?, ne gere?i var, ?deseler bile kim bilir ne zaman. Benim ?l?ml?k dirimlik bir ?? bin liram var, getireyim de payla??n.? Biraz ?eki?ir, raz? olmaz, sonunda d?rt be? bine sulh oluruz. Adam ?uvala y?kleyip g?t?r?r defineyi. Biz de p?rr.? Tabii d?rt bin liraya d?rt milyarl?k alt?n? ald?m diye sevinirken ger?e?i ??renip, ??ker. Definecili?i boyunca, bir tek ev sahibi de hazineyi sat?p payla?ma, devlete haber verme gibi yollara ba?vurmam??.
Onun doland?r?c?l?k diye anlatt??? insan kand?rma yollar?ndan biri de insanlar?n ?tamah? duygular?na y?nelik. Bunun i?in de grup ?al??mas? yap?l?yor. Bir zarfa ka??t para boyunda gazete ka??d? kesilip yerle?tiriliyor alta ?ste birer banknot. Sonra cebi dolu oldu?una karar verilen birinin ?n?nde bu zarf d???r?l?yor (!). Bir yard?mc? yoluyla ?av??n zarf? g?r?p cebine atmas? sa?lan?yor. Sonra paray? d???ren (!) geri d?n?yor. Oradakilerin ?st?n? ar?yor ya da yan?ndakine arat?yor. Elbet zarf dolusu para buldu?unu sanan?n da ?st? aran?yor. Zarf kal?yor, c?zdanlar temize havale.
Para bozdururken t?rnak??l?k yoluyla eksik sayma, abdest al?nan yerde ceketini ba?kas?n?n ceketinin ?st?ne asarak altaki ceketin cebindekilere ?kalk gidelim? demek... Bence doland?r?c?l?k de?il, yankesicilik. S?l?n Osman??n ?n? de b?yle adi /s?radan olaylardan de?il. Mesela meydan saatini satmaktan:
?Taksim alan?nda dola??yorum. O zamanlar bir saat var, herkes o saatin alt?nda randevu veriyor. Saat do?ru i?ledi?inden millet saat ayar?n? bile bu saate g?re yap?yor. Ben biraz ta?ral? tipli birinin saate bakt???n? g?r?nce yan?nda bittim: ?Hem?erim, saatini ayarlad?n ver elli kuru?.? Bu hem elli kuru?u verdi hem sordu ?Sen ne kar???yon saatimi kurmama.? Ben o saatin sahibiyim. ?Yaa. B?yle her saat kurandan para m? al?yon? derken i? ne kazand???ma gelir. Adam b?yle kolay yoldan para kazanmay? b?rak?r m?? Benimle bir pazarl?k bir pazarl?k, saati devral?r. Saatini d?zelten birini g?r?nce adamdan para ister, karakolluk olur.?
Bana bunlar? hikaye eden S?l?n??n cebinde be? kuru? yok o g?nlerden. Neden? Haydan gelen huya gitmi? vesselam. Onun deyi?iyle ?Kolay kazan?lan para kolay harcan?r.?

Aziz Nesin?le daval?k oldu
S?l?n Osman??n ?n?n?n kayna??n? bilmemekten mi, ad? ho?una gitti?inden mi, Aziz Nesin bir firar hikayesi yazm??t? ?S?l?n Osman P?rr? diye. S?l?n Osman an?nda telif davas? a?t?. Allah sizi inand?rs?n, kar??s?ndaki Aziz Nesin gibi bir inat?? olmasayd?, kazanabilirdi de.
S?l?n?le konu?tu?umda, ileti?im ara?lar? bunca magazinle?medi?inden kar?s? ve ?ocuklar?yla ilgili sorular sormam??t?m. H?l? merak ederim, Osman??n kar?s?n?, duygular?n?. Bu Kumkap?l? ?Efendi K?lhan??n?n ?mazide kalm??? yak???kl?l??? ile k?zlar?n aras?ndaki itibar?n?... Bir de var ki S?l?n Osman??n doland?r?c?l?klar?ndan hepsi de planl? de?ilmi?:
?Bir g?n ?i?ek Pasaj??nda m?, Bal?kpazar??nda m? bir bira i?meye kalkt?m. Yan masadan Anadolulu biri kibrit istedi. Sonra muhabbete koyulduk. Konyal?ym??. Kamyonlar? varm??. Lastik almaya gelmi?. Nas?l oldu bilmem s?z tramvaylara geldi. Adam demez mi ?Bunlar Konya?da ne g?zel gider. Acaba g?nde ne kazan?yordur. Sahibini bulsam da sorsam.? Eh adam aya??ma gelmi?. Hi? ge?i?tirmek olur mu. Ben sahibiyim dedim. Birlikte tramvaya bindik, ben bilet?iye paray? ?akt?rmadan verdim. ?Bak benden para bilet istiyorlar m??? hesab?. Sonra adam lastiklerin paras?n? tramvaylar kar??l??? bana verdi...?
Bug?n S?l?n Osman??n ?n?n?n ona yapmad??? i?lerin de yak??t?r?lmas?na yol a?t???n? d???n?yorum.
An?lar?ndan para kazand? m?, rahat bir ?emeklilik? ya?ad? m?, kim bilir? Boy boy foto?raflar? yay?mlan?nca iyice ?nlendi. Bunca ?nl? biri art?k doland?r?c?l?k yapamazd?. Belki de yan?l?yorumdur. ?Beni S?l?n doland?rd?? demek i?in gidip ak?l soranlar, g?n?ll?ler olmu?tur belki de.
Sennur Sezer
www.evrensel.net