Fotoğraf: Evrensel

??retmeye devam ediyor...

5 A?ustos 1895?te ?len i??i s?n?f?n?n b?y?k ??retmeni Friedrich Engels, ?l?m?n?n ?zerinden ge?en 112 y?ldan sonra da yapt?klar? ve yazd?klar?yla ??retmeyi s?rd?r?yor.


?Marx ve Engels?in i??i s?n?f?na yapm?? olduklar? hizmetler, birka? s?zc?k i?inde ??yle ifade edilebilir: onlar, i??i s?n?f?na kendini bilmeyi, kendi bilincine ula?may? ??rettiler ve bo? hayallerin yerine bilimi koydular. ??te bunun i?indir ki, Engels?in ad? ve ya?am? her i??i taraf?ndan bilinmelidir.? (V.?.Lenin)


Friedrich Engels, 28 Kas?m 1820?de Almanya?n?n Barmen kentinde do?du. Babas? bir pamuk dokuma fabrikat?r?yd?. 1837?de babas?n?n bask?s?yla ona ait dokuma fabrikas?nda ?al??maya ba?lad??? i?in okulu b?rakmak zorunda kald?.
Manchester?daki fabrikada ?al??t??? bu d?nemde kapitalist ?retim tarz?n?n ?ngiliz i??i s?n?f? ?st?ndeki etkileri konusunda bir ara?t?rma yapt?. 1844 Eyl?l??nde Paris?te Marx?la tan??t? ve onunla ortak kuramsal ?al??malara y?neldi. 1847 Haziran??nda Londra?da, sonradan Kom?nistler Birli?i?ne d?n??en Do?rular Birli?i?nin kongresine kat?ld?. Kom?nist Manifesto?yu Marx?la birlikte haz?rlad?. 1848 devrimi s?ras?nda, Marx?la K?ln?e ge?ti ve ayaklanmalara kat?ld?. 1864?te Uluslararas? Emek?iler Derne?i?nin (Enternasyonal) kurulu? ?al??mas?nda yer ald? ve y?r?tme organ?na se?ildi. ?al??ma d?nyas?na ili?kin g?ndelik deneyimleri, kapitalist ?retim tarz?n?n geli?me bi?imlerini derinlemesine ??z?mleyebilmesine olanak sa?lad?. Marx??n ?l?m?nden sonra Kapital?in ikinci ve ???nc? ciltlerinin baz? b?l?mlerini tamamlayarak yay?nlad?. ?ngiltere?de Emek?i S?n?flar?n Durumu, Anti-D?hring, Do?an?n Diyalekti?i, Ailenin, ?zel M?lkiyetin ve Devletin K?keni, ?topik Sosyalizm ve Bilimsel Sosyalizm, Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu, Tarihte Zorun Rol?, K?yl?ler Sava??, Almanya?da Devrim ve Kar?? Devrim, Konut Sorunu gibi ?ok say?da kitab? ve yazd?klar?ndan derlenen kitaplar? T?rkiye?de de yay?nland?. Kendi yazd??? bu kitaplar?n d???nda Marx?la birlikte yazd??? Kutsal Aile, Alman ?deolojisi, Kapitalizm ?ncesi Ekonomi Bi?imleri, Kom?nist Manifesto, Gotha ve Erfurt Programlar?n?n Ele?tirisi, N?fus Sorunu ve Malthus adl? her biri sosyalizm teorisi ve politikas? bak?m?ndan ?nemli olan eserleri de bulunuyor.

Marx?la tan??ma
Engels, ilk gen?lik y?llar?yla birlikte i?inde ya?ad??? toplumu anlamaya, ??z?mleme ?abas?na giri?ti. Lise ??renimini yar?da b?rakmas?yla ba?layan bu s?re?, 1844?te daha ?nce mektupla?t??? Marx?la tan??mas?n?n ard?ndan yeni bir evreye girdi. Marx??n ?l?m?ne kadar ortak ?al??malara devam eden Engels, daha sonra da onun yar?m kalan eserlerini d?zenleyerek yay?nlanmas?n? sa?lad?.
B?y?k bir k?sm? Marx taraf?ndan yaz?lan ilk ortak kitaplar? Kutsal Aile?de, kendilerini b?t?n ger?eklerin ?zerinde, siyasetin d???nda tan?mlayan ve bulunduklar? yerden toplumu kendilerince ??z?mlemeye ?al??an ve sadece ele?tirenleri ele ald?lar.
Bug?n d?nyan?n d?rt bir taraf?nda ya?ananlara bak?p ?z?len, ?fkelenen, ele?tiren; ancak s?z konusu olan de?i?tirmek i?in yap?lmas? gerekenler oldu?unda, ?nutku tutulan? modern ayd?nlara, filozoflara, teorisyenlere bakarak diyebiliriz ki asl?nda bunlar?n ?eyleminin? i?eri?ini de ilk Marx ve Engels de?ifre ettiler. Yine Engels?in Marx?la birlikte kaleme ald?klar? Feuerbach ?zerine tezlerin on birincisinde ?Filozoflar bug?ne dek d?nyay? anlamaya ?al??makla yetindiler; aslolan onu de?i?tirmektir? derken de anlatmaya ?al??t?klar?, hareketin, anlama ?abas? da dahil olmak ?zere do?an?n ve insan?n, b?t?n varl??? ve faaliyetini etkiledi?idir. Toplumsal ya?amda bunun kar??l???, herhangi bir eylem-pratik i?ine girmeden topluma s?ylenecek her s?z?n suya yaz?lm?? olmas?d?r. Do?ru tespitler yapmak m?mk?nd?r, ancak bu rastlant?sal olman?n yan?nda etkisizdir de.
Marx ve Engels, diyalektik ve tarihsel materyalizmin temel ilkelerini form?le ederek, b?t?n do?al olaylar?n temelinde maddi nedenler oldu?u gibi ayn? bi?imde insan toplumunun geli?mesinin de ?retici g??lerin geli?mesiyle paralel oldu?unu ortaya koydular. Yani ?topyalarla de?il, kurgularla de?il, ger?ek ?eli?kilerin ger?ek ??z?mleriyle u?ra?t?lar.

Kahramanlarla de?il s?n?f m?cadelesiyle
?Marks ve Engels, insanl???, onu halen ezmekte olan k?t?l?klerden kurtaracak olan?n, y?ce duygulu bireylerin iyi niyetli giri?imleri de?il de, ?rg?tlenmi? proletaryan?n s?n?f sava??m? oldu?unu g?sterdiler.? (V.?.Lenin)

Onlar kom?nizmin, hayalcilerin bir bulu?u, ya da kahramanlar?n bir ?r?n? olmad???n? da g?sterdiler. B?t?n niyetlerden ba??ms?z olarak tarih boyunca birbirleriyle uzla?maz kar??tl?klara sahip olan ve bu nedenle kendili?inden, i?sel bir sava??n taraf? olan s?n?flar?n ka??n?lmaz m?cadelesinin, sava??n?n, insanl??? barbarl?k d?nemine de?il de ger?ek ?zg?rl???n d?nyas?na g?t?rebilmesinin nas?l ve kimler arac?l???yla ger?ekle?ebilece?ini ortaya ??karmaya ?al??an Marx ve Engels; sonu?ta bunun, yine ancak bir s?n?f m?cadelesi arac?l???yla m?mk?n olabilece?i fikrine ula?t?lar. Bi?imi ve alan? ne olursa olsun bu s?n?f m?cadelesi -i??i s?n?f?n?n b?t?n emek?i s?n?flar? da yan?na alarak sermaye s?n?f?na kar?? m?cadelesi- g?rmemek i?in ?zel ?aba harcayanlar dahil herkes taraf?ndan de?i?ik bi?imler alt?nda da olsa, ?arp?t?lmaya da ?al???lsa, ger?ekli?inden bir ?ey kaybetmedi.
Bug?n onlar?n s?z ve eylemlerinin b?t?n?ne bakmay? anlaml? k?lacak olan da, bug?nden yar?na, bu m?cadelenin ihtiya?lar?na ne ?l??de hizmet edilip edilmedi?i olsa gerek.
20 y?zy?l boyunca ya?ananlar, onlar?n b?y?k bir isabetle g?ndeme getirdiklerinin ne kadar do?ru oldu?unu bir kez daha g?sterdi. ?ki b?y?k payla??m sava??, d?nyan?n d?rt bir taraf?nda b?lgesel sava?lar, onlar?n ger?ek i?eri?ini ??z?mledikleri kapitalizmin ka??n?lmaz sonu?lar? olarak insanl?k k?lt?r?n? tahrip etti; etmeye de devam ediyor. D?nya genelinde bir avu? az?nl?k, sadece ?retim ara?lar?n?n m?lkiyetine sahip olduklar? i?in zenginliklerine zenginlik katarken, milyarlarca emek?i, ba?kalar?n?n el koydu?u bu zenginli?i b?y?tmek i?in ?retim s?recinin bir ?aleti? olman?n ?tesine ge?emedi.

?nsanl???n kurtulu? ?re?etesi?
?G?n?m?ze kadar olan kay?tl? tarih, s?n?f sava??mlar?n?n belirli toplumsal s?n?flar?n ?tekiler ?zerindeki birbirini izleyen egemenlik ve zaferlerinin tarihi olmu?tur. Ve, s?n?f sava??m? ve s?n?f egemenli?inin temelleri -?zel m?lkiyet ve anar?ik toplumsal ?retim- kayboluncaya dek bu s?recektir. Proletaryan?n ??kar?, bu temellerin y?k?lmas?n? gerektirir ve bu nedenle, ?rg?tlenmi? i??ilerin bilin?li s?n?f sava??m? bunlara kar?? y?neltilmelidir. Ve her s?n?f sava??m?, politik bir sava??md?r.? (V.?.Lenin)
Engels, 5 A?ustos 1895?te Londra?da ?ld?. Marx?la birlikte onun, pratikleri bir tarafa, insanl???n d???nce tarihi ve birikimine yapt??? katk?y? anlama ?abas? ise ?l?m?n?n ?zerinden ge?en 112 y?la ra?men d?nyan?n d?rt bir taraf?nda s?r?yor. Birbirlerinden ayr? olarak ele al?nmas? olanaks?z olan Marx ve Engels?in b?rakt??? ?miras?, g?r?nen o ki onlar?n ger?ekle?mesinin olanaklar?na i?aret ettikleri s?n?fs?z, s?m?r?s?z; insanl???n b?t?n tarihsel eyleminin biriktirdi?i de?erlere dayanan toplum (kom?nizm) ger?ekle?ene kadar tart???lmaya, sonu?lar ??kar?lmaya; b?t?n d???nce sistemlerini etkilemeye devam edecek. Ve as?l ?nemlisi, B?y?k Ekim Devrimi ile bir ?hayalet? olmaktan ??kan kom?nizm, kapitalizme ve b?t?n s?n?fl? toplumlara ?90?l? y?llardan bu yana unutturulmaya ?al???lsa da kendisini hissettirmeyi s?rd?recek. ?nsanl???n kurtulu? ?re?etesi? olarak...

Nurettin ?ztatar
www.evrensel.net