Fotoğraf: AA

?Edebiyat miras? bir daha belgelendi?

1978-1983 y?llar? aras?nda yay?nlanan ?T?rkiye Yaz?lar?? dergisinde ?Kendileri? ba?l?kl? bir b?l?m bulunuyordu. Bu b?l?mde d?nemin ?nemli yazar ve ?airleri ?kendilerini? anlat?yorlard?.


1978-1983 y?llar? aras?nda yay?nlanan ?T?rkiye Yaz?lar?? dergisinde ?Kendileri? ba?l?kl? bir b?l?m bulunuyordu. Bu b?l?mde d?nemin ?nemli yazar ve ?airleri ?kendilerini? anlat?yorlard?. 1980?e kadar s?rd? bu b?l?m. Derginin sahibi, yaz?i?leri m?d?r? ve teknik haz?rl???ndan matbaa a?amas?na kadar eme?ini ve t?m imkanlar?n? seferber ederek ?T?rkiye Yaz?lar??n? ??karan Ahmet Say, ge?ti?imiz ay ?Kendileri? ba?l?kl? yaz?lar? bir kitapta toplad?. ?Kendileri?, 479 sayfal?k bir belgesel, ayn? zamanda ?lkenin namuslu ayd?nlar?n?n ?ileli ya?am?na da tan?kl?k ediyor. Ahmet Say, Evrensel Bas?m Yay?n taraf?ndan yay?nlanan ?Kendileri?ni ve ?T?rkiye Yaz?lar?? dergisini Evrensel?e anlatt?.

As?l konumuz olan ?Kendileri? ba?l?kl? kitaba ge?meden, bu belgesel yaz?lar?n yay?mland??? 30 y?l ?ncesinin ?nl? ?T?rkiye Yaz?lar?? dergisini tan?t?r m?s?n?z bize?
?T?rkiye Yaz?lar??, 1977 ile 1982 y?llar? aras?nda 72 say? yay?nlanan ayl?k bir sanat, edebiyat ve d???n dergisiydi. O y?llar?n en be?enilen, etkili dergilerinden say?l?yordu. Bir edebiyat dergisi i?in sat?? rakam? ?l??t de?ildir; ama ?T?rkiye Yaz?lar??n?n hi?bir zaman 4 binden a?a?? bas?lmad???n? s?yleyebilirim. Bug?n bile b?y?k medya gruplar?n?n ??kard??? baz? sanat dergileri bu sat?? rakam?na ?zenirler. Peki, ?T?rkiye Yaz?lar??n?n g?rd??? bu ilginin s?rr? nedir diye soracak olursan?z, tabii ki derginin i?eri?iydi ?ekici olan.

Hangi kadrolar taraf?ndan ??kar?l?yordu? Ya da ??yle soral?m:, dergi kadrosunun ?ekirde?ini olu?turan sanat??lar kimlerdi?
?air Cemal S?reya, ele?tirmen Vecihi Timuro?lu, hik?yeci Demir ?zl?, dilbilimci Rag?p Gelencik, dilci ve s?zl?k?? Ali P?sk?ll?o?lu ve ben, derginin kurucular?yd?k. Sahipli?ini, yaz?i?leri m?d?rl???n?, derginin ?mutfak i?leri? dedi?imiz bas?m i?lerini ben ?stlenmi?tim. ?Devrimci dergiydi? gibi basmakal?p iri laflar etmeden, derginin genelde ?ileri insanl?ktan yana? ilkeleri oldu?unu s?yleyebilirim. Yaz? ve ?iir sipari?i verdi?imiz sanat??lar da bu geni? ?evrenin insanlar?yd?. Yani, olduk?a geni? bir ayd?n ?evreye sesleniyor, giderek bu ?evrelerin deste?ini kazan?yorduk. O d?nemde birbiriyle s?rt??me i?inde olan devrimci siyasetler ?n?nde biz hepsini kucaklayan bir anlay??tayd?k. Hepsiyle dost?a ili?kiler i?indeydik ve birlik b?t?nl?kten yana oldu?umuz i?in hepsinin sayg?s?n? kazanm??t?k.

??leri insanl?ktan yana? dedi?iniz ilkeler neydi?
Bir kere, o y?llar?n bir tutkusu olan sloganc?l??a hi? prim tan?mad?k. Bir sanat dergisi, s?yleyece?i s?z? ?slogan?larla de?il, sanat diliyle s?ylemelidir. Birinci ilkemiz buydu. ?kincisi, ?r?n sergilemeye ?nem verdik. ?rne?in her ay 20 dolay?nda ?iir, ??-d?rt sa?lam ele?tiri yaz?s?, hik?ye ve s?yle?iler, ayr?ca yaln?zca dergimize ?zg? bulu??u, ilgin? formlarda yaz? unsurlar? yay?mlard?k. ?Kendileri? dedi?imiz dergi b?l?m? de bunlardan biriydi?

D?nemin toplumsal ve siyasal ko?ullar?n? k?saca ?zetler misiniz?
1977-1980 aras?ndaki y?llar (yani 1980 y?l?n?n 12 Eyl?l??ne kadar), T?rkiye?de sol hareketin kitlesel nitelik kazand??? bir d?nemdir. ?zellikle devrimci gen?lik, ?lkenin siyasal geli?imini etkileyecek bir y?kseli?teydi. B?yle bir ortamda, gen?li?in k?lt?r, sanat ve d???n plan?ndaki ihtiya?lar?na cevap verecek yay?nlar?n ?nemli bir yeri vard?. ?T?rkiye Yaz?lar?? dergisi, bu gereksinimi hi?bir k???k hesaba y?nelmeden, y?rekten gelen bir anlay??la elinden geldi?ince kar??lamaya ?al??t?. Tabii ki T?rkiye Yaz?lar??n?n yan? s?ra birka? de?erli dergi de vard?.

?T?rkiye Yaz?lar??, dergi sayfalar?nda ?Kendileri? ba?l?kl? bir b?l?me neden gerek g?rd??
?ok a??k: De?erbilirlik? Devrald???m?z edebiyat miras?na sayg?? Bu miras? belgeleme iste?i?
Derginin i?inde ?Kendileri? ana ba?l??? alt?nda, o d?nemin ?nde gelen ?air ve yazarlar?ndan kendi hayat hik?yelerini anlatmalar?n? istiyorduk. Sayfa s?n?r? koymam??t?k. Bu ?air ve yazarlar, kendi ya?amlar?ndan uygun g?rd?kleri bir kesiti, ya da ya?amlar?n?n b?t?n?nden ustaca yaz?lm?? bir ?zeti bize iletiyordu. Bu yaz?lara belgesel destek olarak onlardan foto?raflar da istiyorduk.

Kitapta ?air ve yazarlar?n yan? s?ra iki de karikat?rist yer al?yor?
Evet, dergi i?inden arkada??m?z Turgut ?eviker, her zaman s?rd?rd??? ?zverili ?al??malar?n?n yan? s?ra Turhan Sel?uk ve Ferruh Do?an gibi iki de?erli karikat?rc?m?zle geni? kapsaml? birer ?kurgu r?portaj? haz?rlad?. Bu de?erli sanat??lar?m?z da tabii ki ?Kendileri? ba?l?kl? kitapta yer ald?.

Kitapta kendi ya?am ?yk?leriyle yer alan sanat??lar?n adlar?n? s?ralar m?s?n?z?
Dergideki yay?n tarihi s?ras?yla ?u sanat??lar: Hasan ?zzettin Dinamo, Cahit K?lebi, Edip Cansever, Mehmed Kemal, Adalet A?ao?lu, Ya?ar Kemal, Fikret Otyam, Kerim Korcan, Mahmut Makal, ??kran Kurdakul, Tahsin Sara?, Fakir Baykurt, Hasan H?seyin, N?z?m Hikmet, Muzaffer Buyruk?u, Talip Apayd?n, Turhan Sel?uk, Abdullah A???, G?lten Ak?n, ?mer Faruk Toprak, Mehmet Ba?aran, Orhan Asena, Muzaffer Hac?hasano?lu, Tar?k Dursun K, Ferruh Do?an, Muzaffer ?zg?, Samim Kocag?z. Aradan 30 y?l ge?tikten sonra ne yaz?k ki bu 27 sanat??dan bug?n yaln?zca 10?u aram?zda.

27 sanat??m?z?n ya?am ?yk?s?nden ortaya ??yle bir sonu? da ??k?yor: T?rkiye?de sanat??lar ?ok ?ile ?ekmi?...
Bug?n art?k halk aras?nda iyice yerle?en bir deyi? var: ?Buras? T?rkiye!? Ba?ka t?rl? olabilir miydi? Sistem, bir?ok y?n?yle sanat??lara ?ile ?ektirmek i?in kurulmu? sanki. Sanat??l?k, ?airlik, yazarl?k, ?bo?lu?a atlamak? gibi g?steriliyordu. Ama buna kanmay?p atlayan da sert bir zemine d???yordu.

Her ?eye kar??n ?Kendileri? ba?l?kl? bu m?thi? kitap, edebiyat tarihimize, edebiyat bilimine, hatta yak?n tarihimize ?ok de?erli bir belgesel olarak ge?ecek. Merakl?s? olan da olmayan da b?yle bir kitab? zor ele ge?irir? Son derece de?erli bir kaynak kitap?
Benim s?yleyeceklerimi benden ?nce s?ylediniz. Evet, edebiyat tarihi ve bilimi y?n?nden oldu?u kadar, yak?n tarihimiz a??s?ndan da bir?ok ?bilinmeyen? toplumsal duruma ???k tutan bir belgesel? ??nk? yazarlar kendi ya?am ?yk?s?n? anlat?rken ister istemez bu zor y?llar?n toplumsal ya?am?n? da yans?t?yor.

Peki, ?Kendileri? dizisindeki ?zya?am ?yk?leri neden 27 sanat??yla s?n?rl? kald??
12 Eyl?l darbesinden itibaren dergideki bu b?l?m? durdurduk. ??nk? bu karanl?k d?nemde bu t?r yaz?lar?n g?n?l rahatl???yla yaz?lmas? olanakl? de?ildi. G?n?l rahatl???n? b?rakal?m, bu yaz?lar, birtak?m resmi mercilerin g?kte ararken yerde bulabilece?i malzemeleri olu?turacakt?. Derginin yay?n?n? daha iki y?l s?rd?rmemize kar??n, bask?c? ortam dolay?s?yla bu t?r ?belgesel? yaz?lar? yay?mlamay? uygun g?rmedik.

Onlar?n i?inde san?yorum 100 dolay?nda foto?raf da vard?.
Evet vard?. Ancak dergide bas?lan foto?raflar?n ?o?unlu?u, 1970?li y?llar?n bas?m teknolojisi y?z?nden pek i? a??c? de?ildi. Ama belgesel de?eri nedeniyle foto?raflardan bir k?sm? kitaba aktar?ld?. ?nemli bir nokta daha var: Bendeki ?T?rkiye Yaz?lar?? koleksiyonunun i?inden 27 ?Kendileri? yaz?s?n? bas?ma haz?rlayan dostum Selim Esen?e ve 480 sayfal?k bu belgeseli yay?nlayan Evrensel Bas?m Yay?n?a te?ekk?r borcum? (Ankara/EVRENSEL)
?iar Can ?ener
www.evrensel.net