G?ZLEMEV

G?ZLEMEV

  • ?Var taze bal???k?? Sokaktan, kasas? kapal? bir kamyonet ge?ti. ?Var ?upra, var levrek, var tavuk bal???, var barbun, var lidaki?? Bal?k?? bu? Giritli mi ne, t?mceyi ters kuruyor.


    ?Var taze bal???k?? Sokaktan, kasas? kapal? bir kamyonet ge?ti. ?Var ?upra, var levrek, var tavuk bal???, var barbun, var lidaki?? Bal?k?? bu? Giritli mi ne, t?mceyi ters kuruyor. ?Televizyon, anten tamiriii?? ?S?hhi tesisat?? geldiii?? ?Karpuz, kavuuun?? G?nde ??-d?rt seyyar sat?c? ge?iyor evimin ?n?nden. Kazan?lar? vergilendirilmedi?i i?in ikincil piyasan?n temel ta?lar? olarak tan?ml?yorum onlar?.
    ?stanbul?un da giri?imci ve at?l?mc?lar?d?r bunlar. Trafi?in t?kand??? yerlerde, cep telefonlar?n? arac?n ?akmak giri?inden ?arj etmek i?in aparat, ya?murlu havada ?emsiye, ma?larda bayrak, otobanlarda k???t helvas? satarlar. Kazan? neredeyse oradad?rlar. Seyyar k?fteciler, ma? biletlerinin hangi g?n sat?laca??n? bilir ve biletlerin sat??a ??kt??? g?n statlar?n etraf?nda bitiverirler. Ama i?lerinde en ?zg?nleri, tekerlekli bir tezgahta asma kap? kilidinden t?rnak makas?na kadar her ?eyi satanlar?d?r. Olas? bir serbest dola??m hakk?ndan sonra, Avrupa?da ya?ayan insanlar?n bu sat?c?lar? g?r?p ne d???nece?i her zaman en b?y?k merak?m olmu?tur.
    Kazan?nda m?s?r kaynat?p, Alibeyk?y??nde m?s?r tarlas? kalm?? gibi ?Alibeyk?y??n?n s?tl? m?s?r?? diye ba??rarak m?s?r satanlar da vard?r; karl? k?? ak?amlar? mangallar?ndan mis gibi bir koku yayan kestaneciler de? Onlar?n, piknik t?p?yle ?al??an lambalar?, tezg?hta s?ralanan kestanelerine ayr? bir renk katar. ?Kestane kebap??lar?, genel olarak kal?n kazaklar?n?n ?zerine y?pranm?? deri yelek giyerler, boyunlar?na da ?? be? kez kahverengi atk? dolarlar.
    Ne tuhaf! Kestane al??veri?i, ?u ya??mda bile oyuncak al??veri?ini an?msat?r bana. ??nk?, her ?ey k???c?kt?r orada. Sevimli bir terazisi vard?r kestanecinin: ?ki kefeli k???c?k bir terazi... Terazinin a??rl?klar? da k???c?kt?r: 50 ya da 100 graml?k... Kestane gramla sat?l?r. Al?c?ya yaln?zsa 100, iki ki?iyse 200 gram yeter de artar bile. Kestaneci, ma?ayla ald??? kestaneleri k???c?k kese ka??tlar?na koyarak tartar. Her ?eyin k???c?k oldu?u bu tezg?h?n ba??ndaki kestaneci, c?celer ?lkesine d??m?? bir Gulliver gibidir.
    Ge?enlerde gazetede okudum, ?Uyan?klar Kenti? ?stanbul?un Bo?azi?i K?pr?s? ?zerinde bulunan seyyar sat?c?lar?, kendilerine yepyeni ve bol k?rl? bir sekt?r yaratm??. Ka?ak ge?i? cezas?n? ?demek istemeyen, KGS?si (Kontroll? Ge?i? Sistemi Kart?) olmayan ara?lar, bu sat?c?lar?n KGS?sini kullanarak k?pr?den ge?iyorlarm??. Ara? ka?ak ge?erse 33 YTL ceza ?denmesi zorunlu. Seyyar sat?c?n?n kart?ndan ge?i?in bedeli ise 5 YTL. Seyyar sat?c?lar, bu sayede her ara?tan 2 YTL k?r eder olmu?, b?ylece bir ge?i?te sat?c?n?n eline bir simit ya da su satt???nda kazand??? paran?n yakla??k d?rt kat? ge?mekteymi?.
    ?Su var, simit var, ka??t helva var, KGS var...? San?r?m ?imdilerde b?yle ba??r?yorlard?r Bo?azi?i K?pr?s??n?n seyyar sat?c?lar?.
    Seyyar sat?c? deyip ge?mek olur mu hi?? ?ocuklu?umun ?stanbul?unun da s?s?d?r seyyar sat?c?lar. ?rne?in, yo?urt?ular? Omuzlar?na ast?klar? s?r???n ucuna terazi misali yo?urt tepsilerini dizip, ?Yo?urt?uuu? Yo?uuuurt kaymaaak? diye ba??r?rlard?. Kendilerinden ?nce hep sesleri girerdi soka?a. ?an ?alarak da haber verirlerdi geldiklerini ve satt?klar? yo?urt, ser?e parma?? kadar sapsar? kaymakl? olurdu. Terazinin bir kefesine koyduklar? taba??n kar??l???na irili ufakl? ta?lar koyarak daras?n? al?r, yo?urdu peynir gibi keserek tartarlard?. Yo?urdun yan?nda yumurta satanlar?na da rastlan?rd?.
    Bir de s?t??ler vard?. Kimi, yo?urt?ular gibi boyunlar?nda ta??d?klar? uzunca sopan?n iki ucundan sarkan iplerde, kimi ?s?t?? beygiri?nin iki yan?nda as?l? g???mleriyle ?S???t????? diye ba??rarak gezerlerdi mahalle aralar?n?. ?Past?rize? edilmemi? zamanlard? o zamanlar. S?t??, g?ne? yan??? kollar?n? uzat?r, ??melir gibi yapar, g???m? dizinin ?st?ne dayar, damarlar? say?labilen elleriyle bir litrelik kab?n sap?n? kavrayarak tencereyi doldururdu. Yan?lm?yorsam, k?? ak?amlar? ?Bozzaaa? diye ba??rarak boza satan da onlard?.
    Do?ranm?? sebzelerin po?etlerle donduruculara girmedi?i, menemen yapmak i?in haz?r soslar?n ?retilmedi?i; keklerin, kurabiyelerin, b?reklerin haz?r vaziyette market raflar?na dizilmedi?i g?nlerdi o g?nler. Annelerimiz kendi h?nerlerini sergilerdi. Burunlar?ndaki halkaya ba?l? zincirlerinden ?eki?tirilen ?Kocao?lan?lar ge?erdi sokaktan, g?sterilerinin finalinde ?hamamdaki kocakar?lar gibi? bay?lan.
    Tablalar?n? ba??n?n ?st?nde ta??rken; ?Ak?am simidi ak?aaam? diye ????ran simit?iler, apak ?nl?kleriyle dondurmac?lar, tekerlekli arabalar?n? iten ?zerzevat??lar?, nakarat? ?Vay ne g?zel naaaneeem? olan bir ?ark?y? okuyan naneciler, tahin pekmezciler, taze cevizciler, elma ?ekerciler, keten helvac?lar?
    Her t?rl? kolay ta??nabilir diki? ara? gere?leri, kuma?lar, h?rka, buluz, irili ufakl? k?l tablalar?, vazo gibi ?eyler satan ve ??er?i? olarak adland?r?lan seyyar manifaturac?lar da vard? o g?nlerde. Onlar?n da, zerzevat??lar?nki gibi elle ittikleri bir sat?? arabas? olurdu. Bazen de, bir at?n iki yan?na kocaman iki dolap y?klerler, mallar?n? o dolab?n i?ine istiflerlerdi. ?er?icilerin ev kad?nlar?na taksit olana?? sa?lad??? da bilinirdi. Kal?nca bir taksit defteri tutar, haftada en az bir kez ayn? soka?a u?rar, hem bir ?eyler satar, hem de taksitleri toplarlard?.
    ?ocukluk an?lar?mda kap? kap? gezen boh?ac? kad?nlar da bulunmakta. ?Boh?ac? geldi han???m? sesi h?l? kulaklar?mda ??nlamakta. Tek tek ?al?nan kap?lar? Ev han?mlar?na kap? aral???ndan, kafesler a??larak g?sterilen t?lbentler, yazmalar, fistanl?k basmalar? Mahalle dedikodular?, ta??nan a?k mektuplar?...
    Bir de, iki ya ?? ayakl? araba ya da omuzlar?nda eski palto, ceket, pantolonla ge?en eskicileri unutamam. ?Eskiler al?r???m, eskiciii...? Ne b?y?k umuttu ?ocuklar i?in eskiciler! Eskicinin elinde kullan?lm?? birka? rulman olmas?, ?ocuklar?n i?ine ?yle yarard? ki! Evden eski gazeteler toplan?p getirilir, kar??l???nda rulman al?n?rd?. Bu rulmanlarla, g?n?m?z?n ?kay-kay??na benzeyen ve bazen ?tornet?, bazen ?bilyeli? denilen tahtadan oyuncak yap?l?rd?.
    Ya bileyiciler?! Bileyiciler yaln?z evlerde kullan?lan b??aklar? de?il, ayn? zamanda mahalle kasab?n?n b??aklar?n? da, ?zerine ka??t d??se ikiye ay?racak denli keskinle?tirirdi. Evin han?m?, bileyicinin sesi uzaklardan duyulur duyulmaz cama ??kar, bileyiciye seslenir ve bilenecek b??aklar? teslim ederdi. ??in bundan sonras? bileyicinin h?nerini g?stermeye ba?lamas?yla birlikte, bir ??len halini al?rd?. S?rt?nda ta??d??? d?rt ayakl? tezg?h?n? i?i ald??? evin ?n?nde kurar, ayaklar?yla tezg?h?n pedal?na basarak b??aklar? bileyecek p?rt?kl? tekerle?i d?nd?rmeye ba?lard?. B??aklar tekerle?e de?di?inde bir u?ultu ba?lar ve turuncu renkli k?v?lc?mlar f??k?r?rd? tekerle?in d?nd??? y?ne do?ru. Her biri birbirinden ayr?, inan?lmaz bir renk c?mb???yd? her keresinde g?zlemlenen.
    Ge?mi?in an?lar d?nyas?nda macuncular da var. Onlar, ??genler haline b?ld?kleri yuvarlak bir tepsiyi b?l?mlere ay?r?p, rengarenk macunlar satarlard?. Sonra bir de ?ark?-t?rk?-gazel satanlar vard? ki, onlar tam anlam?yla ba?ka bir olayd?. Hem ?ark?-t?rk?-gazel kitap??klar? satar, hem de satt?klar? kitap??ktan ?Su akmazsa ?a?lamaz / Kendi d??en a?lamaz? gibi ?ark?lar? okurlard?. Omuzlar?na koyduklar? ya da ata y?kledikleri tenekelerle su satan sakalar da belle?imden hi? ??kmad? bug?ne de?in. Bak?r kaplar? maharetle kalaylayan, hemen hepsi ?ingene kalayc?lar da?
    Babam, omuzlar?na koyduklar? s?r??a dizdikleri sakatatlar? satan seyyar ci?ercileri; mangal?yla dola??p duran ve isteyene mangal?nda cezveyle kahve pi?iren seyyar kahvecileri; ellerinde ustura, sabun, f?r?a, makas ve suluklar?yla ayn? zamanda di? de ?eken, s?nnet de yapan seyyar berberleri; mahallelerde g?bek at?p para kazanan ??engi? tak?mlar?n?; pideye benzer kaba, esmer ekmek satan ?fodlac??lar? anlat?rd? sordu?umda.
    Bakal?m ileride torunlar?ma anlatacak ne kalacak bana!
    ?st?n Akmen
    www.evrensel.net