YEN? D?NYA

YEN? D?NYA

  • Ge?ti?imiz haftalarda bu sayfada tart???lan ve ?K?rt sorununu sosyalizme havale eden? yakla??m asl?nda sosyalistlerin y?zy?l? a?k?n bir s?redir tart??t??? ...


    Ge?ti?imiz haftalarda bu sayfada tart???lan ve ?K?rt sorununu sosyalizme havale eden? yakla??m asl?nda sosyalistlerin y?zy?l? a?k?n bir s?redir tart??t??? altyap?-?styap? ili?kisine ve solun kimi hastal?klar?na de?inmeyi de ka??n?lmaz k?l?yor. Buradaki ?K?rt sorunu? yerine kolayl?kla ?rk??l?k, kad?n sorunu gibi daha genel farkl? e?itsizlik veya ayr?mc?l?k t?rlerini yerle?tirmemiz m?mk?n. ??in can al?c? yan? ?u ki, ?sosyalist? hareketlerin analiz yetene?i ve g?ncel ya?ama m?dahale olanaklar? azald?k?a sosyalizme havale edilen sorunlar da g?nden g?ne b?y?mekte. Fazla zorlanmadan ?stanbul?un trafi?ini, Ankara?n?n su sorununu da bu kategoriye dahil etmek m?mk?n. Sonu?ta ya?an?lan sorunlar?n arka plan?nda yerel ya da merkezi y?netimlerin mevcut kaynaklar? kullan?m?ndaki ideolojik tercihleri belirleyici rol oynamaktad?r. Cevaplanmas? gereken ise verili ekonomik sistem i?erisinde iktidar?n sorunlar?n ??z?m?ne dair farkl? bir tercihe zorlan?p zorlanamayaca?? ve sol a??s?ndan bunun ne oranda tercih edilebilir oldu?udur.
    ***
    Marksizmin ?rk??l?k veya genel olarak ayr?mc?l??a ili?kin analizinin temelinde ?retim ili?kisi di?er bir deyi?le teknolojik-ekonomik altyap? belirleyici rol oynar. K?saca ?zetlersek, k?leli?in ortaya ??k??? bireylerin kendi ge?imlik t?ketiminin ?zerinde art?-de?er ?retmesine izin verecek teknolojinin ortaya ??k???yla e? zamanl?d?r. Bireyin t?ketti?i kadar ?retebildi?i ve fazla ?r?n?n saklanamad???, yani birikimin olmad??? avc? toplay?c? toplumlarda k?leli?in ortaya ??kmamas? bu sebeptendir. Tar?m toplumundan kapitalizme ge?i? s?reci ise de?i?en ?retim ko?ullar?yla birlikte k?leli?in de sonunu haz?rlam??t?r. Fabrika ko?ullar?nda, k?lelerin silah olarak kullan?labilece?i (sabotaja da m?sait) bir?ok alet ve te?hizatla ?retim yapt??? bir ortamda k?le ayaklanmalar?n?n kontrol alt?na al?nmas? ve ?ehir ortam?nda h?zla yay?lmas?n? engellemek imkans?zla?m??t?. Bu anlamda ?cretli ?h?r k?lelik? d?neminin ba?lang?c? da kapitalizme ge?i?in gerekliliklerindendir. G?n?m?z kapitalizminin ?nde gelen ideologlar?ndan Milton Friedman?a g?re ?rk??l???n (ayr?mc?l???n) ilac? serbest piyasad?r. ??nk?, yaln?zca k?r g?d?s?yle hareket eden i?veren ?rk?na, cinsiyetine bakmaks?z?n daha nitelikli i?g?c?n? istihdam etmek kayg?s?ndad?r. Peki, Friedman??n tahminlerinin aksine, k?leli?e son veren kapitalizmin ?rk??l?k ve genel olarak ayr?mc?l??? yeniden ?retmesinin ard?ndaki neden nedir?
    Herhangi bir ayr?mc?l???n ekonomi politik altyap?s?n? anlamak i?in mevcut durumun ?hangi s?n?f?n ??kar?na hizmet etti?i? sorusunu analizin merkezine yerle?tirmek gereklidir. S?zgelimi, ABD?de ?rk??l???n yo?un olarak g?r?ld??? g?ney eyaletlerinde ?cretler ?rk??l???n daha az etkin oldu?u kuzey eyaletlerine g?re tarihsel olarak son derece d???k bir seyir izlemi?tir. Burada elbette ki en ?nemli etken, siyahlar?n sendikalara al?nmay?p kimi zaman ayr? sendikalar kurmaya zorlanarak, ya da sendika i?erisinde g?rev almalar? engellenerek sendikal hareketin zay?flat?lmas? olmu?tur. Bu durumda g?neyli beyaz i??i de kaybeden konumundad?r. Kazanan ise hem g?neyli kapitalist hem de b?lgeden d???k maliyetli ara mal sa?layan kuzeyli kapitalist olmu?tur. Kad?nlara y?nelik ayr?mc?l?k konusunda da durum farkl? de?ildir. Tarihsel olarak hayat?n genelinde oldu?u gibi sendikal hareket i?erisinde s?z sahibi olmas? engellenen kad?nlar aras?nda sendikala?ma oran? erkek i??ilere g?re daha d???k seyretmektedir. Bunun do?al sonucu olarak kad?nlar?n yo?un oldu?u i?kollar?nda genel ?cret seviyesi di?er i?kollar?n?n alt?nda kal?rken, bu i?kollar?nda ?al??an erkek i??iler de kad?n meslekta?lar?ndan daha fazla kazansa da genel olarak di?er sekt?rlerdeki erkek i??ilerden d???k ?cret almaktad?r. K?sacas?, ayr?mc?l?k egemen sermaye s?n?f?na kazand?r?rken, kaybeden kad?n ya da erkek, siyah ya da beyaz emek?iler olmaktad?r.
    ***
    Gelelim ba?ta sordu?umuz soruya. Mevcut ?retim ili?kisinde bir de?i?iklik olmaks?z?n, ayr?mc?l?k dahil olmak ?zere kimi e?itsizlikleri, adaletsizlikleri giderme ?abas? ne denli ger?ek?idir. Farkl? ?rneklerle a??klarsak, asgari ?cretin artt?r?lmas?, paras?z e?itim, ?al??ma ko?ullar?n?n iyile?tirilmesi gibi talepler sosyalistler taraf?ndan sahiplenilmeli midir? Bat?da y?zy?l? a?k?n bir s?re i?erisinde i??i s?n?f?n?n m?cadelesi sonucunda kazan?lan sosyal ve demokratik haklar (m?lks?zlerin oy verme hakk? dahil) yaln?zca d?nemsel tavizler veya de?i?en ?retim ko?ullar?n?n (artan i?g?c? verimlili?i, emperyalizm arac?l???yla Bat?ya art?-de?er aktar?m? vs.) yaratt??? olanaklar olarak g?r?lebilir mi? B?lgede sava?a ?ocu?unu kurban vermi? anaya, t?re tehdidi alt?nda kimliksizle?tirilen gen? k?zlara ?Devrimi bekleyin? ???d? vermek midir sosyalistin ?devi? Yoksa toplumun t?m ezilen kesimleriyle birlikte m?cadele verip hayatlar?n? kolayla?t?racak her t?rl? kazan?m? elde etme ?abas? m?d?r? B?ylesi bir ?aba ayn? zamanda sistemin ?z?nden kaynaklanan t?kan?kl?klar? ve reformlarla t?rp?lenemeyecek z?tl?klar? da if?a etmenin yegane yoludur. Yak?n ge?mi?te Latin Amerika?da iktidara gelen ba??ms?zl?k?? reformist hareketlerin uluslararas? sermaye taraf?ndan yolu t?kand?k?a giderek b?y?yen bir halk deste?iyle daha keskin bir d?n???m s?recine do?ru yol almas? da benzer bir s?recin sonucudur. Kald? ki, b?ylesi bir m?cadele y?ntemi kitlelerde kapitalizme dair bir yan?lsama yaratmak bir yana halk?n sosyalistlere duydu?u g?veni de artt?racakt?r. Unutulmamal?d?r ki, Ekim Devrimi i??ilerin havaland?rma, s?cak su, kantin, tuvalet gibi basit g?ndelik talep ve kazan?mlar? ?zerinden y?kselmi?tir.
    Engels?in Bernstein?a yazd??? 1882 tarihli mektubunda Marks?tan al?nt? yapt??? ?Kesin bir ?ey varsa o da Marksist olmad???md?r? s?z?, damad? Paul Lafargue ve Jules Guesde nezdinde kapitalist sistem i?erisinde her t?rl? kazan?m? ?reformizm? olarak nitelendiren ve kabaca t?m e?itsizliklerin ve adaletsizliklerin ??z?m?n? sosyalizme havale eden ?Frans?z Marksistlere? tepkiden ba?ka bir ?ey de?ildir. Bu bahaneyle kimi ?evrelerce yerli yersiz al?nt?lanan bu s?z?n i?eri?ini de a??klayarak tart??may? noktalayal?m.
    Murat Birdal
    www.evrensel.net