merdeka iyi ama ne i?in kim i?in?

merdeka iyi ama ne i?in kim i?in?

Bug?nlerde Malezya?da en ?ok duyulan s?zlerden birisi ?Merdeka?. Duyman?n ?tesinde hemen her yerde afi?lerde, yay?nlar, ilanlarda da ?Merdeka?, yani ba??ms?zl?k var.


Bug?nlerde Malezya?da en ?ok duyulan s?zlerden birisi ?Merdeka?. Duyman?n ?tesinde hemen her yerde afi?lerde, yay?nlar, ilanlarda da ?Merdeka?, yani ba??ms?zl?k var. Bunun nedeni, 31 A?ustos 2007?nin Malezya?n?n, ya da resmi ad?yla Malezya Federasyonu?nun 50. kurulu? y?ld?n?m?n?n olmas?. H?k?met, 2007 y?l?n? kutlamalar y?l? ilan etmi?.
Malezya?da tam bir bayrak patlamas? var. Kimi d?kkanlarda bug?nlerde bayrak fiyatlar?nda indirimler var, sat??lar? ise olduk?a y?ksek. Kimi ma?azalarda, 50. y?ld?n?m? indirimleri uygulan?yor ve kimi ?r?nler y?zde 50 ucuza sat?l?yor.
Malezya?n?n 50 y?l i?erisinde nereden nereye geldi?ini anlamak i?in biraz geriye gitmek gerekiyor. Malezya Federasyonu?nun tarihinde T?rkiye a??s?ndan da ?ok ilgin? deneyimler var.

S?n?rl? demokrasi
Malezya?n?n ?ngiltere y?netiminden, yani s?m?rge olmaktan kurtulmas?, titizlikle haz?rlanan ve bir yandan ba??ms?zl?k ilan? ertesinde ?ngiltere?nin ?lke ?zerindeki etkisini bir ?l??de koruyan, di?er yandan ?zellikle bir ki?inin ?lke ?zerindeki y?netimini ?ne ??karan bir sistemin kurulmas? ile ger?ekle?mi?. Yeni sistem ?zerinde titizlenilmesinin ?nemli bir nedeni, o g?ne dek etnik ?izgiler ?ok dikkatle g?zetilerek ?ngilizler taraf?ndan y?netilen ?lkede, ba??ms?zl?k ard?ndan etnik gerilim ya?anma olas?l???. Daha da a??k s?ylemek gerekirse, ?ekinilen asl?nda ?o?unlu?un az?nl?klara k?t? muamele etmesi olas?l???.
Bu nedenle yeni y?netim sistemi ve temel dayana?? anayasa, ?zg?rl?k?? de?il s?n?rl? demokrasi anlay??? ile kurgulanm??. Bir yandan ?lkeyi merkezden y?netecek ve gerekirse ola?an?st? hal ilan edebilecek bir ki?i ?ng?r?lm??, di?er yandan anayasaya ?a??rt?c? denli ?ok ?rk ve etnik k?kenle ilgili madde yerle?tirilmi?.
Ba??ms?zl???n gelmesi i?in ?aba g?sterenlerden Tunku Abdul Rahman, ya da k?saca Tunku, ?lkeyi a??r? yetkilerle donanm?? olarak y?netecek ilk ki?i olarak se?ilmi?. Anayasa ise ?zellikle Malay k?kenli n?fusu, yani ?o?unlu?u merkeze alarak haz?rlanm??.

Malay ?st?nl??? uygulamas?
Malezya?n?n ba??ms?zl?k ilan? ertesinde ?lkedeki en ?nemli de?i?iklik, yurtta?lar aras?nda ?nemli bir ayr?m?n anayasa ile devlet i?leyi?ine yerle?tirilmesi olmu?. Malezya?n?n da dahil oldu?u b?lgede g?n?m?zde milliyet?ilerin kullan?ld??? anlamda ?millet? olmamas?na kar??n anayasada s?n?rlar? ve ne olduklar? pek belli olmayan etnik kategoriler temel al?nm??: Malay olanlar ve di?erleri, Uani ?in ve Hindistan k?kenliler.
Bu yakla??m a??s?ndan ?ok ?nemli olan ?Malay kime denir? sorusunun yan?t?, anayasada ?u ?ekilde verilmi?. M?sl?man olan, Malay dilini d?zenli olarak konu?an ve Malay geleneklerini uygulayan ki?i. Bu asl?nda yukar? s?z? edilen belirsizli?i yans?tan ve uygulamada ?ok sorun ??karabilecek bir tan?m. Bu tan?m?n anayasaya konmas?, hem sonra ortaya ??kabilecek tart??malar? ?nlemek, hem de Malay k?kenli ?o?unlu?a y?nelik kimi kal?c? uygulamalar?n ?ng?r?lm?? olmas?.
Bu uygulamalar, Malay k?kenli n?fusun kimi ayr?cal?klardan yararlanabilmeleri i?in d???n?lm??. B?lgede uzun s?redir daha g??l? olan ve ekonomiyi y?neten ?in k?kenlilerin, yani anadili ?ince olan insanlar?n edinmi? olduklar? ?st?nl??? dengelemek ?zere Malezya anayasas? yard?m?yla Malay k?kenli olanlara bir ?e?it ?pozitif ayr?mc?l?k? yap?lmas?n? sa?layacak zemin olu?turmu?.
Tarihsel adaletsizlikleri azaltmak veya yok etmek i?in uyguland???nda olumlu etkileri olan ve bu nedenle olumlu bir adla an?lan ?pozitif ayr?mc?l?k? ?abas?, belirli bir s?re ile uygulanacak bir uygulamayken bir s?re sonra Malay ?st?nl??? ilkesi olarak an?labilecek s?resiz bir uygulaman?n zemini olmu?.
Malay ?st?nl??? uygulamas?n?n bir par?as? olarak g?r?lebilecek bir di?er uygulama, resmi dilin anayasan?n 152. maddesi ile Malay dili olarak saptanm?? olmas?. Bahasa Malaysia, ya da g?n?m?zde daha s?k kullan?lan ad?yla Bahasa Melayu, 1967?de Milli Dil Yasas? ile ille de kullan?lmas? gereken resmi dil durumuna getirilmi?.
Anayasan?n Malay tan?m? yapmas?n?n, asl?nda ?lkedeki etnik gruplar? birbirinden ayr? tutacak bir uygulama oldu?u hemen anla??lmayabilir. E?er Malay tan?m? ciddiye al?n?rsa, Malay olabilmek i?in ille de M?sl?man olmak gerekmekte. Bu da etnik gruplar aras?ndaki ili?kileri, ?zellikle de evlilikleri engelleyebilecek bir uygulama. ?in k?kenli bir ki?i ile evlenmek, do?acak ?ocuklar?n bu pek insani olmayan uygulama a??s?ndan ille de bir kategoriye girmesini gerektiriyor. Sonu? olarak ?lkede etnik gruplar aras?nda evlilik pek g?r?lm?yor. Daha ?nemlisi, yurtta?lar?n etnik k?kenleri ile fazlas? ile ilgilenen devlet nezdinde, din de?i?tirmenin etnik k?ken de?i?tirme anlam?na gelmesi.

Malay-?slam sentezi
Anayasan?n Malay k?kenli olmak ile M?sl?man olmay? bir araya koymas?, T?rkiye?de 12 Eyl?l sonras? ?ahlanan T?rk-?slam sentezinin bir benzerinin Malezya?da ortaya ??kmas?n? kolayla?t?rm??. Ancak Malay-?slam Sentezi (M?S) anayasaya dayand?r?l?yor ve bu nedenle daha da tehlikeli bir ideoloji oldu?u s?ylenebilir.
Anayasan?n 3. maddesi, Malezya?n?n resmi dininin ?slam oldu?unu ama b?t?n dinlerin uyum i?inde ?lkede var olabilece?ini belirtiyor. 12. madde ise din, ?rk, k?ken ve do?um yerine dayal? ayr?mc?l??? yasaklarken, herkesin kendi ?ocu?unu kendi dininde yeti?tirebilece?ini, kimsenin kendi dini olmayan bir dini ??renmek veya inanmad??? bir dinin t?renine kat?lmaya zorlanamayaca??n? eklemi?.
Bu koruma ama?l? maddeler yan?nda anayasa, devletin resmi din olan ?slam i?in harcamalar yapabilece?ini belirlemekte. Bu anayasal ?er?eve, tahmin edilebilece?i ?zere, 1957?den g?n?m?ze Malezya?da ?slam?n g??lenmesini sa?lam??. Dahas?, hukukta ikiliklerin ya?anmaya ba?lanmas?na (medeni hukuk ve ?eriat hukuku uygulamas?) ve her etnik grubun kendi okullar?na ve kendi d?nyas?na y?nelmesine neden olmu?.

Malezya usul? 301 ve han?er s?ylemi
Hem anayasan?n yaratm?? oldu?u etnik k?kene dayal? ayr?m anlay???n?n, hem de Malay ?st?nl??? ?lkesi?nin ?lkede gerilim yaratmamas? i?in bulunan ??z?mlerden bir tanesi, ?lkedeki ??kar gruplar?n?n t?m etnik k?kenlere a??k ama yine Malay y?netimindeki bir partide birle?tirilmesi olmu?. Her etnik grubun i?indeki g??l? ve ?nemli bireyleri bir araya getiren UMNO (M?ttefik Malay Milli Te?kilat?) ve daha sonra UMNO ile birka? partiden olu?an Milli Cephe olarak ?lke y?netimindeki ana g?? olmu?.
Malay ?st?nl??? ?lkesi gibi etnik ayr?mc?l??a dayal? bir uygulaman?n g?n?m?zde tart???lmamas?, elbette ki m?mk?n de?il. Ancak bu ilkenin tart???lmas?, Malay ?st?nl???ne y?rekten inanan ve bu uygulamadan beslenenler taraf?ndan hi? de ho? kar??lanmamakta. Bu tart??malar?n yap?ld??? toplant?lar?, UMNO Gen?lik ?rg?t? basmakta ve bu tart??may? yapanlar? tehdit etmekte veya tartaklamakta. G?venlik g??leri ve mahkemeler, olanlar? izlemekle yetinmekteler. Daha k?t?s?, yine kimi UMNO temsilcilerinin geleneksel Malay han?erinin ?gerekirse k?n?ndan ??kabilece?ini? s?ylemesi. 2006?da bir temsilci, k?rs?den ?Bizi bunu yapmak zorunda b?rakmas?nlar? demi?.
Bu arada anayasada 301 benzeri bir madde de var. Bu maddeye g?re, ?lkeye dil veya eylemle ?sadakatsizlik?, cezaland?r?lmas? gereken bir su?.

13 May?s 1969
?Malay han?erinin gerekirse k?n?ndan ??kabilece?i? s?ylemi, Malezya?n?n 6-7 Eyl?l Olaylar? denebilecek bir olaya g?nderme yap?yor. Bu olayda, ayaklanan ve g?venlik g??lerinin g?zleri ?n?nde kimi zaman deste?iyle, ?in k?kenli yurtta?lara sald?ran Malay k?kenli sald?rganlar, yakla??k 200 ki?iyi ?ld?rm??, ?ok say?da insan? yaralam??, 6 bin kadar insan? evsiz b?rakm??.
Olay?n arkas?nda, asl?nda d?z ?rk?? nefretin de?il bir yandan ?lkede muhalefetin ve sol ?rg?tlenmelerin g??lenmesi ve bu muhalefette ?in k?kenlilerin etkin olmas?, di?er yandan Tunku?yu ve temsil etti?i eski ??kar odaklar?n? zay?flatmak isteyenlerin oldu?u d???n?l?yor. ?ngiltere?de 30 y?l gizli tutulma s?resinin bitmesi ile a???a ??kan belgeler, ayaklanmada Tun Razak ve onu destekleyenlerin parma?? oldu?unu g?steriyor. Olaylar?n ard?ndan ola?an?st? hal ilan edilmesi, hem Tunku?nun devrilmesini, hem de muhalefetin ?ok ciddi bir darbe yemesini sa?lam??. Bu olaydan kazan?l? ??kan, Tun Razak ve temsil etti?i yeni zenginler olmu?.

Tunku?dan g?n?m?ze siyaset
Muhalefetin ola?an?st? hal ile zay?flat?lmas?, Tunku ile ba?layan ve tutan M?ttefik G??ler form?l?n?n yerine ge?ebilecek ba?ka bir y?netim olas?l???n? neredeyse yok etmi?. Bu form?l, kimi de?i?ikliklerde g?n?m?zde birka? partinin Milli Cephe (Barisa Nasional) olarak se?imlere girmesi ile s?r?yor. Hani ?u pek aran?lan muhafazakar istikrar, Malezya?da var. Hemen eklemek gerek, Malezya?da sosyalist parti yasa?? var.
?zellikle 1980?lerde Malezya?da dinin ve ?slamc? partilerin de g??lendi?i g?zlemleniyor. ?slamc? partilerin daha ?ok oy ald??? b?lgeler var ve eyalet y?netimine se?ildikleri b?lgelerde dinin hukuka ve devlet i?leyi?ine daha ?ok girmesi i?in ?aba g?steriyorlar. Koyulan kimi kurallar, kolay kolay uygulanamaz olsa da endi?e verici. ?rne?in ?st ?ste ?? cuma namaz?n? ka??ran bir erke?in ceza yemesi s?z konusu.
Malezya?da, Suudi Arabistan?? an?msatan bir ?din polisi? ?rg?t? bile var. G?revi, dini kurallara uymayanlar? hizaya getirmek. Bu birimin yol a?t??? en bilinen skandal, bir diskonun bas?lmas? ve 300 kadar gencin g?zalt?na al?nmas? olmu?. ?lkede ?slam?n etkisi artarken, toplumun inan? ile devlet i?leyi?inin ayr?lmas?n?n, inan? ile ?zg?rl?kler ve ki?isel mahremiyet aras?nda bir ?izgi ?izmeyi tart??amad??? g?zlemleniyor.
Bu noktada ?arp?c? bir ?rnek, durumun vehametini anlamak a??s?ndan yararl? olabilir. Sevdi?i ile evlenen bir gen? k?z?n babas?, bir s?re sonra bu evlili?e r?zas? olmad???n? a??kl?yor. Baban?n karar?, dini kurallar gere?i evlili?in bitmesi anlam?na geliyor. Evlenen ?iftin bebe?i ise evlilik d??? do?mu? bir bebek durumuna d???yor. Benzer ?rneklere Malezya?da s?k rastlan?yor.
Unutmadan eklemek gerek, T?rkiye?den Malezya?ya giden ?slamc? gazetecilerin yazd?klar? incelendi?inde, bu gerilimlere hi? de?inmedikleri g?r?l?yor. Bu yaz?larda Malezya bir refah ?lkesi ve ?zg?rl?kler toplumu olarak yans?t?l?yor.

Ekonomi t?k?r?nda m??
Uzak Do?u Mucizesi ?rnekleri aras?nda say?lan Malezya?da, Kuala Lumpur gibi paran?n h?zla d?nd???, b?y?k ?irketlerin b?y?k yat?r?mlar yapt???, s?sl? ma?azalarla dolu, g?kdelenlerin dikildi?i kentler, ?lkenin iyi durumda oldu?una g?sterge say?l?yor. Oysa gerek kentlerin ?evresinde, gerekse d???nda refah hi? de ula??labilir de?il. Ki?i ba??na d??en gelir y?ksek ama ka??t ?zerinde. K?rsal kesimde yoksulluk ciddi d?zeyde. Yeni ge?en bir yasa ise bug?ne dek sendikal ?rg?tlenmeler a??s?ndan getirilen en ciddi engelleri ta??d??? i?in emek?iler a??s?ndan b?y?k sorunlara yol a?acak.

Malezya d?neme?te
Malezya ba??ms?z olal? tam 50 y?l olmu?. Bug?n gelinen noktada, ba??ms?zl???n kim i?in ve ne i?in oldu?u h?l? yeterince tart???lam?yor. Merdeka kutlamas? niyetiyle yap?lan y?zde 50 indirim, sanki demokrasiye de uygulanm??. Bu anlamda, gelecekte Malezya?n?n hangi y?nde yol alaca?? merak konusu.
Do?. Dr. Serdar M. De?irmencio?lu
www.evrensel.net