KENT YAZILARI

  • K?resel sermayenin d?nya ?zerinde yayg?nla?an vantuzlar? olan al??veri? merkezlerinin her g?n bir yenisi a??l?yor ?lkemizde. ?stanbul, Ankara ve ?zmir ile ba?layan dev al??veri? merkezleri furyas?, farkl? b?y?kl?k ...


    K?resel sermayenin d?nya ?zerinde yayg?nla?an vantuzlar? olan al??veri? merkezlerinin her g?n bir yenisi a??l?yor ?lkemizde. ?stanbul, Ankara ve ?zmir ile ba?layan dev al??veri? merkezleri furyas?, farkl? b?y?kl?k se?enekleriyle kentlerde yayg?nla??rken, kent merkezlerinde var olan geleneksel ticaret merkezlerinin giderek zay?flamas?na, g?? yitirmesine ve terk edilmesine neden oluyor. Geleneksel ?ar??lar? eme?iyle ya?atan esnaf azal?rken, k?resel fonlar?n, dev sermaye ?irketlerinin y?ksek ?cretli kirac?lar?n?n say?s? ise h?zla art?yor.
    Ba?ta Amerikal?, ?ngiliz, Hollandal?, Frans?z ve Alman firmalar? olmak ?zere, d?nyan?n pek ?ok ?lkesinden sermaye ?irketleri kentlerde kolay elde edilebilir, al??veri? merkezi in?a edilebilir, ilgililer taraf?ndan ?kelepir k?l?nan? arsa aray???nda birbirleriyle yar???yorlar. Ba?ta yerel y?neticiler, valilikler ve ?zelle?tirme ?daresi gibi di?er baz? kamu kurumlar? hizmet a?k?yla (!) sermaye g??lerini ?lkemize ak?tan k?resel ?irketlerin ?n?n? a?mak i?in ?abal?yor.
    Kentlinin kolay eri?ebilece?i noktalarda yer alan, ula??m olanaklar?ndan ?nemli oranda yararlanan, Et Bal?k Kurumu, Zirai Donat?m Kurumu, Etibank, Tari? ve S?merbank benzeri ?retime y?nelik kurulu?lara ait tesisler birer birer ortadan kalkarken, bu ?retim ama?l? tesislerin de?erli arazileri el ve i?lev de?i?tirerek dev al??veri? merkezlerine d?n???yor.
    ?zellikle b?y?k kentlerimizde her ge?en g?n bir yeni al??veri? merkezinin yap?l?yor olmas?, al??veri? merkezi say?s?n?n plans?z ve kontrols?z bi?imde artmas?, kent i?inde yaln?zca ki?isel rant hesaplar?na dayal? olarak yer se?ebilmesi, ya?anan s?recin giderek bir cinnet haline d?n??mekte oldu?u izlenimini veriyor.
    K?? aylar?nda so?uk ve ya???tan, yaz aylar?nda s?cak havadan ka?an kentlilerin, otopark sorununun da ya?anmad??? al??veri? merkezlerine y?nelmesi, ba?lang??tan bu yana kent merkezlerinde giderek g?? yitiren esnaf?n tepkisi nedeniyle, marketlerin yer se?imini tart??ma konusu haline getiriyor. ?zellikle her se?im ?ncesinde, al??veri? merkezlerinin kent i?inde yer almamas?, kent d???nda ger?ekle?mesinin sa?lanmas? gibi d?zenleme s?zleri bol keseden veriliyor.
    Y?neticiler taraf?ndan bir yandan esnaflara kar?? b?y?k al??veri? merkezlerinin kent d???na ??kar?lmas? s?ylemi s?k?a dillendirilirken, di?er yandan ayn? y?neticiler kent merkezine yak?n konumdaki kamu arazilerinin al??veri? merkezine d?n??mesine hi? d???nmeden ye?il ???k yak?yor, destekliyor. Rant?n devreye girdi?i bir?ok konuda oldu?u gibi bu konuda da iki y?zl? bir s?re? ya?an?yor.
    Yap?lan pek ?ok al??veri? merkezi ve market, kendisi a??s?ndan en uygun ula??labilirlik olanaklar?n? ara?t?r?r ve yer se?imi karar?n? kendi belirledi?i kriterlere g?re belirlerken, kentlerde b?t?nc?l plan kararlar?n? ?reterek, kent i?inde arazi kullan?m t?rlerinin da??l?m?n? bilimsel olarak belirleme, kent i?i ula??m? ?ekillendirme g?revini ?stlenmi? olanlar ise politikac?-sermaye i?birli?inin g?c? kar??s?nda karar s?recinden t?m?yle d??lan?yor.
    Kentlerimizde, gerek yer se?imi a??s?ndan ve gerekse toplam say? ve b?y?kl?k a??s?ndan kamusal hi?bir hesaplamaya, projeksiyona, plan karar?na dayanmayan ?ok say?da al??veri? merkezinin in?as? s?r?yor. Kamusal a??dan bir hesaplama yap?lmazken, yat?r?mc? sermaye g??lerinin her kent i?in ayr? ayr? detayl? hesaplamalar?n? yapt???, farkl? k?resel sermaye gruplar? aras?ndaki al??veri? merkezi kurma yar???n?n kentlerimizde b?y?k h?zla s?rd??? g?r?l?yor.
    ?lke y?neticileri taraf?ndan k?resel sermayenin yat?r?m?, ?lkeye d?viz giri?i olarak pazarlanan, yerel y?neticiler taraf?ndan (i?siz kalacak binlerce esnaf unutularak), al??veri? merkezlerinde asgari ?cretle ?al??acak gen?lere istihdam yaratma gerek?esinin arkas?na s???n?larak savunulan al??veri? merkezlerinin, say?lar?ndaki art???n ?n?m?zdeki birka? y?l daha h?zla devam edece?i anla??l?yor. D?nyada planl? yer se?imi ger?ekle?tirilenlerin aksine, ?lkemiz kentlerinden baz?lar?nda rekabet kurallar?n? alt?st edercesine, ayn? aksta ve hatta kom?u konumda al??veri? merkezi in?aatlar? h?zla s?rd?r?l?yor.
    Yer se?imleri, t?m?yle plans?z ve do?rudan yat?r?mc?n?n tercihi do?rultusunda ger?ekle?en al??veri? merkezlerinin durumu, b?rak?ld??? insan g?vdesinde istedi?i damara ula?arak doyuncaya kadar kalan ve kan emen s?l?kleri and?r?yor. Unutulmamas? gereken, t?pk? s?l?klerde oldu?u gibi, yanl?? yer se?iminin ?l?mc?l olabilece?idir...
    Necati Uyar
    www.evrensel.net